Najważniejsze
- •Kampania „Ciąża bez alkoholu” przypomina o zasadzie „trzy razy zero”: nie ma bezpiecznej dawki, rodzaju alkoholu ani momentu ciąży, w którym jego spożycie byłoby bezpieczne.
- •Według przywołanych szacunków badania ALICJA FASD może dotyczyć co najmniej 20 na 1000 dzieci w wieku 7–9 lat, czyli około 1 na 50 badanych.
- •FASD może wpływać na funkcje poznawcze, emocjonalne i społeczne, a objawy bywają widoczne dopiero pod koniec wieku przedszkolnego lub po rozpoczęciu nauki.
- •Diagnostyka i terapia FASD są w Polsce nierównomiernie dostępne, szczególnie poza dużymi aglomeracjami; eksperci apelują o rozwój sieci specjalistycznego wsparcia.
- •Dane o markerze EtG we włosach, wykrytym u 50,3 proc. badanych kobiet, wymagają ostrożnej interpretacji z powodu trwającej debaty nad metodologią tego rodzaju badań.
15 września 2026 r. rozpoczęła się kampania „Ciąża bez alkoholu”, promująca abstynencję od momentu planowania ciąży oraz rozwój diagnostyki FASD.
15 września 2026 r. zainaugurowano ogólnopolską kampanię „Ciąża bez alkoholu”. Eksperci medyczni i przedstawiciele instytucji publicznych zaapelowali o całkowitą abstynencję od momentu planowania ciąży oraz o rozbudowę sieci diagnostycznej i terapeutycznej dla osób z FASD, czyli spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych.
Organizatorzy kampanii przywołali wyniki badania ALICJA, prowadzonego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. Według tych szacunków FASD może dotyczyć co najmniej 20 na 1000 dzieci w wieku od 7 do 9 lat, czyli jednego na 50 badanych. Zaburzenia często obejmują funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne i społeczne. Ich objawy mogą stać się widoczne dopiero w późnym wieku przedszkolnym lub po rozpoczęciu nauki w szkole.
„Trzy razy zero” i edukacja
Eksperci podkreślali zasadę „trzy razy zero”: nie ma bezpiecznej dawki alkoholu, bezpiecznego rodzaju trunku ani bezpiecznego etapu ciąży, w którym można go spożyć. Dr Ewa Głuszczak-Idziakowska oceniła, że alkohol może powodować nieodwracalne uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.
Kampania jest kierowana nie tylko do kobiet, lecz także do ich partnerów, rodzin, pracowników ochrony zdrowia i całego społeczeństwa. Organizatorzy wskazali, że część lekarzy nie porusza tematu alkoholu podczas wizyt kobiet w ciąży.
W materiałach kampanii przywołano również badanie Instytutu Matki i Dziecka, w którym u 50,3 proc. badanych kobiet wykryto we włosach marker EtG, interpretowany jako ślad spożycia alkoholu w którymś okresie ciąży. Wynik ten wymaga ostrożnej interpretacji, ponieważ metodologia badań wykorzystujących EtG we włosach jest przedmiotem debaty naukowej. Dane przedstawiono jako argument za dalszą edukacją, a nie jako pełny obraz spożycia alkoholu w całej populacji kobiet w ciąży.
Nierówny dostęp do diagnostyki
System diagnostyki FASD pozostaje nierównomierny. Placówki działają głównie w dużych aglomeracjach, a w części województw brakuje ośrodków zapewniających kompleksową diagnozę, terapię i wsparcie rodziny. Standardy diagnostyczne istnieją, ale wielospecjalistyczna diagnostyka z udziałem psychologa, psychiatry i neurologa nie została trwale ujęta w koszyku świadczeń gwarantowanych Narodowego Funduszu Zdrowia.
Organizatorzy zapowiedzieli dalsze działania samorządów i instytucji publicznych. Ich celem ma być poprawa wykrywalności FASD, ograniczenie stygmatyzacji rodzin oraz stworzenie bardziej dostępnego systemu pomocy w całym kraju.
Szacunkowa skala występowania FASD w badaniu ALICJA
| Grupa wiekowa | Częstotliwość występowania | Wskaźnik na 1000 dzieci |
|---|---|---|
| 7-9 lat | 1 na 50 badanych | 20 na 1000 |
Źródło: Badanie ALICJA, Instytut Psychiatrii i Neurologii.
FASD: od profilaktyki do systemu wsparcia
Opracowanie na podstawie treści artykułu.
Słownik pojęć
- FASD
- Spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych — zespół możliwych zaburzeń rozwojowych związanych z prenatalną ekspozycją na alkohol.
- FAS
- Płodowy zespół alkoholowy; jedna z jednostek mieszczących się w spektrum FASD, mogąca obejmować charakterystyczne cechy rozwoju, zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego i opóźnienia rozwojowe.
- EtG
- Etyloglukuronid — metabolit alkoholu wykorzystywany m.in. jako marker jego spożycia; interpretacja EtG we włosach wymaga uwzględnienia ograniczeń metodologicznych.
- Prenatalna ekspozycja na alkohol
- Kontakt rozwijającego się płodu z alkoholem spożytym przez ciężarną.
- Diagnostyka wielospecjalistyczna
- Ocena prowadzona przez zespół specjalistów, którzy analizują różne obszary rozwoju i funkcjonowania dziecka.
- Ośrodkowy układ nerwowy
- Mózg i rdzeń kręgowy; jego rozwój może zostać zaburzony przez szkodliwe czynniki działające w okresie prenatalnym.
