Najważniejsze
- •Odkrycie nowego mechanizmu: Interleukina 13 (IL-13) stymuluje komórki wątroby (hepatocyty) do aktywnego spalania i usuwania kwasów tłuszczowych.
- •Szlak sygnałowy: Sygnał przekazywany jest przez receptor IL-13Rα1, kinazę JNK, czynnik FOSL2 oraz receptory z rodziny PPAR.
- •Zaskakująca rola cytokiny: Dotychczas IL-13 uznawana była wyłącznie za czynnik prozapalny odpowiedzialny m.in. za astmę i włóknienie narządów.
- •Wyzwanie terapeutyczne: Podawanie IL-13 ludziom jest zbyt niebezpieczne; celowane leki modyfikujące szlak FOSL2 pojawią się najwcześniej za 8–12 lat.
Zespół naukowców z Uniwersytetu w Gießen odkrył w badaniach na myszach, że interleukina 13 stymuluje komórki wątroby do spalania tłuszczu. Wyniki prac ukazały się we wrześniu 2026 roku na łamach czasopisma „Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology”.
Zespół naukowców z Uniwersytetu Justusa Liebiga w Gießen, pod kierownictwem prof. Elke Roeb, odkrył w badaniach na modelu mysim, że interleukina 13 – białko układu odpornościowego – stymuluje komórki wątroby do spalania tłuszczu. Wyniki badania mechanistycznego opisującego ten proces ukazały się we wrześniu 2026 roku na łamach czasopisma naukowego „Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology”.
Eksperymenty przeprowadzone przez zespół, w którym rolę głównej autorki pełniła Verena von Bülow, wykazały bezpośrednią zależność przyczynowo-skutkową między brakiem interleukiny 13 (IL-13) a zaburzeniami metabolizmu tkanki wątrobowej u myszy. Gryzonie pozbawione tego białka gromadziły w komórkach wątroby znacznie większe ilości triglicerydów. Badacze udowodnili, że obecność IL-13 aktywuje w hepatocytach swoisty szlak sygnałowy. Cząsteczka wiąże się z receptorem IL-13Rα1, po czym uruchamia kaskadę enzymatyczną z udziałem kinazy JNK, czynnika transkrypcyjnego FOSL2 oraz receptorów z rodziny PPAR. Proces ten włącza wewnętrzne programy metaboliczne odpowiedzialne za bezpośrednie przetwarzanie i usuwanie kwasów tłuszczowych.
Wyniki badań u ludzi i ograniczenia analizy
W ramach prac przeanalizowano również materiał pochodzący od ludzi. Zauważono, że u osób ze znaczną otyłością stężenie IL-13 w surowicy krwi wzrastało po utracie masy ciała. Jednocześnie w bioptatach wątroby pobranych od pacjentów cierpiących na stłuszczeniowe zapalenie wątroby (MASH) wykryto wyższy poziom białka FOSL2. Autorzy pracy zaznaczają jednak, że obserwacje te stanowią na tym etapie wyłącznie korelacje i nie dowodzą bezpośredniego działania terapeutycznego. Co więcej, w opublikowanej publikacji oraz w oficjalnych komunikatach prasowych uczelni zabrakło szczegółowych danych ilościowych. Nie podano dokładnej liczby przebadanych zwierząt i ludzi, konkretnych wartości stężeń IL-13 ani poziomu istotności statystycznej.
Przełom w rozumieniu roli IL-13
Stłuszczeniowa choroba wątroby stanowi narastający problem medyczny, który dotyka około 30 proc. populacji globalnej. Dostępne metody leczenia farmakologicznego są bardzo ograniczone. Pierwszy i jedyny jak dotąd lek dedykowany pacjentom z zaawansowaną postacią schorzenia (MASH), rezmetirom, uzyskał zatwierdzenie przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) w marcu 2024 roku. Odkryta rola metaboliczna IL-13 zaskoczyła immunologów. W dotychczasowej praktyce medycznej interleukinę 13 traktowano głównie jako cytokinę prozapalną, wywołującą napady astmy, reakcje alergiczne oraz niebezpieczne włóknienie narządów wewnętrznych.
Opisane wyniki stanowią wstępne badania podstawowe na etapie przedklinicznym. Naukowcy wykluczają możliwość bezpośredniego podawania IL-13 ludziom ze względu na ryzyko wywołania stanów zapalnych, astmy lub marskości wątroby. Dalsze prace skupią się na poszukiwaniu bezpiecznych cząsteczek modyfikujących precyzyjnie szlak FOSL2, przy czym proces ten może zająć od 8 do 12 lat.
Szlak sygnałowy IL-13 w komórkach wątroby
Tradycyjne ujęcie IL-13 vs Nowe odkrycie metaboliczne
Dotychczasowa wiedza o IL-13 (Rola prozapalna)
Nowe odkrycie (Rola metaboliczna w wątrobie)
Słownik pojęć
- Interleukina 13 (IL-13)
- Białko układu odpornościowego (cytokina), tradycyjnie kojarzone z odpowiedzą alergiczną i zapalną, a według najnowszych badań odpowiadające również za stymulację spalania tłuszczu w wątrobie.
- Hepatocyty
- Główny typ komórek miąższowych wątroby, stanowiący około 80% jej masy, odpowiedzialny za liczne funkcje metaboliczne i detoksykacyjne.
- MASH
- (Metabolic Dysfunction-Associated Steatohepatitis) – stłuszczeniowe zapalenie wątroby związane z zaburzeniami metabolicznymi; zaawansowane stadium choroby stłuszczeniowej, mogące prowadzić do marskości.
- FOSL2
- Czynnik transkrypcyjny biorący udział w regulacji ekspresji genów metabolicznych w hepatocytach pod wpływem stymulacji IL-13.
- Receptory PPAR
- (Peroxisome Proliferator-Activated Receptors) – rodzina receptorów jądrowych regulujących metabolizm kwasów tłuszczowych i węglowodanów w komórkach.
- Rezmetirom
- Pierwszy lek zatwierdzony w 2024 r. przez FDA do leczenia stłuszczeniowego zapalenia wątroby (MASH) u dorosłych z umiarkowanym do zaawansowanego włóknieniem.
