Najważniejsze
- •Lekarze rodzinni apelują o zrezygnowanie z doraźnej suplementacji na rzecz całorocznej profilaktyki: zbilansowanej diety, aktywności fizycznej i szczepień.
- •Przeglądy naukowe Cochrane Library wskazują, że rutynowa suplementacja witaminą C oraz cynkiem nie zapobiega przeziębieniom u osób bez stwierdzonych niedoborów.
- •Polacy wydają na suplementy diety ponad 6,5 mld zł rocznie (najwięcej w UE w stosunku do dochodu), przy jednoczesnej bardzo niskiej wyszczepialności przeciw grypie (5-8%) i RSV (<2%).
- •Wyjątkiem w zaleceniach profilaktycznych pozostaje witamina D3, której suplementacja od września do kwietnia jest rekomendowana w polskiej strefie klimatycznej.
Rzecznik prasowy Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce, dr n. med. Michał Sutkowski, zaapelował 3 października o rezygnację z doraźnej suplementacji na rzecz całorocznej profilaktyki oraz szczepień.
Rzecznik prasowy Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce, dr n. med. Michał Sutkowski, 3 października przed rozpoczynającym się sezonem infekcyjnym zaapelował o rezygnację z doraźnej suplementacji na rzecz całorocznej profilaktyki, zbilansowanej diety, aktywności fizycznej oraz szczepień ochronnych. Ekspert podkreślił, że z medycznego punktu widzenia niemożliwe jest natychmiastowe wzmocnienie odporności za pomocą preparatów dostępnych bez recepty.
Rola stylu życia i leczenia chorób przewlekłych
Przedstawione przez lekarza zalecenia dotyczące stylu życia pokrywają się z oficjalnymi wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2020 roku. Normy te zakładają od 150 do 300 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo oraz spożywanie co najmniej 400 gramów warzyw i owoców każdego dnia. Dr Michał Sutkowski, pełniący również funkcję prezesa Warszawskich Lekarzy Rodzinnych, zaznaczył, że kluczem profilaktyki pozostaje prawidłowe leczenie schorzeń przewlekłych, takich jak cukrzyca, choroby nowotworowe czy przewlekła obturacyjna choroba płuc. Nieleczone schorzenia bezpośrednio obniżają wydolność układu immunologicznego.
Ekspert zwrócił uwagę na ograniczoną skuteczność powszechnie stosowanych preparatów aptecznych. Wyniki przeglądów systematycznych Cochrane Library potwierdzają, że rutynowa suplementacja witaminy C nie zmniejsza częstotliwości zachorowań na przeziębienie w populacji ogólnej. Z kolei profilaktyczne przyjmowanie cynku przez osoby bez stwierdzonych niedoborów nie ma uzasadnienia medycznego. Dr Sutkowski wskazał, że swoistą ochronę przed patogenami zapewniają szczepienia ochronne adresowane do dorosłych, obejmujące szczepionki przeciw grypie, pneumokokom, wirusowi RSV oraz półpaścowi.
Wydatki na suplementy a niski poziom wyszczepialności
Apel przedstawiciela Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce wpisuje się w okres szczytu sprzedażowego na krajowym rynku suplementów diety, którego roczna wartość przekracza 6,5 miliarda złotych. Statystyki pokazują, że Polacy przeznaczają na preparaty bez recepty najwięcej w przeliczeniu na dochód spośród wszystkich obywateli Unii Europejskiej. Wysokim wydatkom na suplementy towarzyszy jednak bardzo niski poziom wyszczepialności dorosłych. Wskaźnik zaszczepienia przeciw grypie wynosi w Polsce od 5 do 8 procent, natomiast w przypadku szczepień przeciw pneumokokom i RSV nie przekracza 2 procent populacji.
Realizacja przedstawionych zaleceń wiąże się jednak z barierami systemowymi oraz finansowymi. Ogólna krytyka suplementacji pomija polskie wytyczne medyczne, które zalecają powszechne przyjmowanie witaminy D3 u dorosłych w strefie umiarkowanej od września do kwietnia. Jednocześnie rekomendowane szczepienia przeciw RSV i półpaścowi są w pełni odpłatne dla większości pacjentów, a koszt cyklu wynosi od 750 do ponad 1500 złotych. Wokół postulatu rozpoczęcia profilaktyki od wizyty lekarskiej pojawiają się także trudności organizacyjne wynikające z wydłużonego czasu oczekiwania na poradę w przychodniach POZ w okresie jesiennym.
Anna Szarla: w komunikacji z pacjentem stawiam na sprawdzoną informację #wywiadlekarski 14
Oferty pracy w tej specjalizacji
Cztery filary budowania odporności zdaniem ekspertów
Statystyki dotyczące profilaktyki i rynku suplementów diety w Polsce
| Wskaźnik / Parametr | Wartość / Poziom | Kontekst i wytyczne medyczne |
|---|---|---|
| Roczna wartość rynku suplementów diety w Polsce | > 6,5 mld PLN | Najwyższe wydatki w stosunku do dochodu w całej Unii Europejskiej |
| Wyszczepialność dorosłych przeciw grypie | 5% – 8% | Zalecana coroczna profilaktyka przed sezonem grypowym |
| Wyszczepialność przeciw pneumokokom i RSV | < 2% | Bardzo niski poziom ochrony w grupach ryzyka |
| Zalecana aktywność fizyczna (WHO) | 150 – 300 min/tydz. | Umiarkowany wysiłek fizyczny w skali tygodnia |
| Zalecane spożycie warzyw i owoców (WHO) | min. 400 g/dobę | Podstawa zbilansowanej diety wspierającej odporność |
| Koszt cyklu szczepień nierefundowanych (RSV, półpasiec) | 750 – 1500+ PLN | Pełna odpłatność po stronie pacjenta stanowiąca barierę finansową |
Opracowanie własne na podstawie wypowiedzi dr. n. med. Michała Sutkowskiego oraz danych WHO i Cochrane Library.
Doraźna suplementacja a całoroczna profilaktyka medyczna
Doraźna suplementacja (np. witamina C, cynk)
Całoroczna profilaktyka i szczepienia
Słownik pojęć
- Profilaktyka swoista
- Reakcje obronne organizmu polegające na zwalczaniu patogenów po uzyskaniu odporności dzięki szczepieniom ochronnym.
- POChP (Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc)
- Przewlekłe schorzenie układu oddechowego charakteryzujące się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.
- Cochrane Library
- Niezależna, międzynarodowa organizacja charytatywna przygotowująca przeglądy systematyczne badań medycznych o najwyższym standardzie wiarygodności (EBM).
- Suplementy diety
- Substancje stanowiące uzupełnienie normalnej diety, będące skoncentrowanym źródłem witamin, składników mineralnych lub innych substancji, niebędące produktami leczniczymi.
- POZ
- Podstawowa Opieka Zdrowotna – element systemu ochrony zdrowia zapewniający powszechny i ciągły dostęp do świadczeń medycznych na poziomie lokalnym.
