Cukrzyca, otyłość, nadciśnienie – czynniki ryzyka najbardziej złośliwej postaci raka prostaty

Naukowcy z USA przeprowadzili systematyczny przegląd i metaanalizę 25 badań kohortowych obejmujących łącznie 974 743 mężczyzn i stwierdzili, że cukrzyca, otyłość oraz nadciśnienie wiążą się ze statystycznie istotnie wyższym ryzykiem rozwoju agresywnego raka prostaty. Autorzy pracy sugerują, że lepsza kontrola chorób sercowo‑metabolicznych może mieć znaczenie nie tylko dla serca i naczyń, ale także dla profilaktyki najbardziej złośliwych postaci tego nowotworu. W metaanalizie oceniano związek między czterema chorobami kardiometabolicznymi – cukrzycą, otyłością, nadciśnieniem i dyslipidemią – a ryzykiem agresywnego raka prostaty. Za agresywny uznawano nowotwór z przerzutami odległymi, zajęciem węzłów chłonnych, zaawansowaniem miejscowym w stopniu T3–T4 lub wynikiem w skali Gleasona 8–10. Do analizy włączono wyłącznie badania kohortowe, a wyniki podsumowano za pomocą współczynników hazardu (HR) z 95‑proc. przedziałami ufności. Cukrzyca wiązała się z 18‑proc. wzrostem względnego ryzyka agresywnego raka prostaty (HR 1,18; 95% CI 1,07–1,30; p = 0,0008). W przypadku otyłości odnotowano 15‑proc. wzrost ryzyka (HR 1,15; 95% CI 1,06–1,24; p = 0,0006). Nadciśnienie tętnicze było związane ze słabszym, ale nadal granicznie istotnym wzrostem ryzyka, rzędu 7 proc. (HR 1,07; 95% CI 1,00–1,14; p = 0,04). Nie wykazano natomiast istotnego statystycznie związku między dyslipidemią a agresywnym rakiem prostaty (HR 1,03; 95% CI 0,98–1,03; p = 0,26). W omówieniach metaanalizy nie podano szczegółowych definicji ekspozycji, w tym progów BMI dla otyłości czy kryteriów rozpoznania cukrzycy i nadciśnienia. Brakuje również danych o krajach pochodzenia kohort, wieku i strukturze etnicznej uczestników oraz informacji o heterogeniczności wyników między badaniami. Nie są też znani autorzy, czasopismo, rok publikacji ani numer DOI, co uniemożliwia niezależną weryfikację metodologii i danych liczbowych. Rak prostaty należy do najczęstszych nowotworów u mężczyzn, ale agresywne formy choroby stanowią w dużych populacjach jedynie kilka procent przypadków w wieloletniej obserwacji. Współczynniki hazardu na poziomie 1,1–1,2 oznaczają niewielki do umiarkowanego wzrost względnego ryzyka; przy bazowym 10‑letnim ryzyku agresywnego raka prostaty rzędu 1–2 proc. przekłada się to na wzrost bezwzględnego ryzyka do ok. 2,3–2,4 proc. Dotychczasowe prace sugerowały już związek otyłości i zaburzeń metabolicznych z bardziej zaawansowanymi postaciami raka prostaty, a nowa analiza raczej porządkuje i wzmacnia ten sygnał, niż wprowadza całkowicie nową hipotezę. Badanie ma charakter wyłącznie obserwacyjny, dlatego pokazuje korelacje, a nie dowodzi, że sama poprawa kontroli cukrzycy, otyłości czy nadciśnienia automatycznie obniży ryzyko agresywnego raka prostaty w takim stopniu, jak sugerują wyliczone współczynniki hazardu. Autorzy i komentatorzy podkreślają jednak, że wyniki stanowią dodatkowy argument za intensywną kontrolą czynników kardiometabolicznych oraz mogą skłaniać do większej czujności onkologicznej i dyskusji o strategiach badań przesiewowych u mężczyzn z tymi schorzeniami. Konieczne są kolejne analizy w różnych populacjach oraz – docelowo – badania interwencyjne oceniające, czy modyfikacja stylu życia i leczenie chorób metabolicznych realnie zmniejszają liczbę agresywnych raków prostaty.