Najważniejsze
- •Skroń i warga są niezależnymi lokalizacjami wysokiego ryzyka w raku kolczystokomórkowym skóry, w porównaniu z innymi obszarami głowy i szyi oraz kończynami i tułowiem.
- •Wieloośrodkowa analiza ponad 19 tys. guzów cSCC wykazała, że skroń wiąże się głównie z wyższym ryzykiem nawrotu miejscowego, natomiast warga – z wyraźnie większym ryzykiem przerzutów węzłowych i „major poor outcomes”.
- •Lokalizacje na tułowiu, kończynach oraz dłoniach/stopach cechują się istotnie niższym ryzykiem nawrotów, przerzutów i zgonu z powodu cSCC w porównaniu z głową i szyją.
- •Nowe wyniki podważają dotychczasowe traktowanie całej okolicy głowy i szyi jako jednorodnej strefy wysokiego ryzyka (w systemach BWH i AJCC), wskazując na szczególne znaczenie skroni i wargi.
- •Ze względu na retrospektywny charakter badania i fakt, że dane pochodzą z prezentacji konferencyjnej, konieczne jest potwierdzenie wyników w recenzowanych publikacjach przed zmianą wytycznych i praktyki klinicznej.
Skroń i warga to niezależne lokalizacje wysokiego ryzyka w raku kolczystokomórkowym skóry, wynika z dużego badania przedstawionego na zjeździe ACMS 2026.
Nowe wieloośrodkowe badanie retrospektywne, przedstawione 11 maja 2026 r. na dorocznym zjeździe American College of Mohs Surgery (ACMS) w Austin, wskazuje, że skroń i warga są niezależnymi lokalizacjami wysokiego ryzyka w raku kolczystokomórkowym skóry (cSCC), natomiast guzy na tułowiu i kończynach wiążą się z wyraźnie niższym ryzykiem niekorzystnych wyników.
Analiza objęła 11 506 pacjentów z 19 046 guzami cSCC leczonych w 12 ośrodkach w USA, Hiszpanii i Brazylii. Mediana wieku chorych wynosiła 74 lata, a 60% stanowili mężczyźni; mediana czasu obserwacji to 35,9 miesiąca. Badacze klasyfikowali lokalizacje na głowie i szyi jako: skalp, skroń (temple), warga, ucho oraz „inne głowa/szyja”. Osobno analizowali kończyny (ramiona/nogi oraz dłonie/stopy) i tułów.
Śledzono pięć punktów końcowych: nawrót miejscowy, przerzuty (w tym węzłowe), zgon z powodu choroby, „any poor outcome” (wystąpienie któregokolwiek z tych zdarzeń) oraz „major poor outcomes” (przerzuty lub zgon z powodu cSCC). Surowe odsetki „any poor outcome” były najwyższe dla skalpu (6,6%), skroni (6,4%) i wargi (4,8%), niższe dla innych rejonów głowy/szyi (4,5%) i ucha (3,6%), a najniższe dla dłoni/stóp (3,0%), tułowia (2,4%) oraz ramion/nóg (2,0%).
W analizie wieloczynnikowej, po korekcie o wiek, płeć, stadium wg Brigham and Women’s Hospital, immunosupresję oraz rodzaj leczenia, skroń pozostała niezależnie związana z wyższym ryzykiem nawrotu miejscowego (SHR 1,6; p = 0,01) oraz około 40% wyższym ryzykiem „any poor outcome” względem ogólnej grupy lokalizacji głowy i szyi. Dla tej okolicy nie stwierdzono istotnych różnic w zakresie przerzutów węzłowych ani zgonu z powodu choroby.
Guzy umiejscowione na wardze miały ponad dwukrotnie wyższe ryzyko przerzutów węzłowych (SHR 2,4; p = 0,006) i „major poor outcomes” (SHR 2,3; p = 0,003) w porównaniu z innymi lokalizacjami głowy/szyi, przy braku istotnych różnic dla samego nawrotu miejscowego i disease-specific death analizowanych osobno. Skalp, mimo najwyższego surowego odsetka niekorzystnych wyników, po korekcie nie był niezależnym predyktorem gorszego rokowania, podobnie jak ucho.
Z kolei tułów wiązał się z około 60% niższym ryzykiem nawrotu miejscowego i 50% niższym ryzykiem „any poor outcome” względem głowy/szyi (p < 0,001). Guzy na ramionach i nogach miały o połowę mniejsze ryzyko „any poor outcome” oraz 50–80% niższe ryzyko pozostałych niekorzystnych punktów końcowych, istotne statystycznie dla większości analiz. Zmiany na dłoniach i stopach również wiązały się z niższym ryzykiem wszystkich „poor outcomes”, z wyjątkiem zgonu z powodu choroby, gdzie redukcja nie osiągnęła istotności statystycznej.
Rak kolczystokomórkowy skóry jest jednym z najczęstszych nowotworów skóry i zazwyczaj ma dobre rokowanie, jednak u części chorych dochodzi do nawrotów, przerzutów węzłowych i zgonu. Dotychczas za szczególnie wysokiego ryzyka uznawano m.in. guzy na uchu i skórze owłosionej głowy, a lokalizację głowa/szyja jako całość traktowano w systemach BWH i AJCC jako bardziej ryzykowną niż tułów czy kończyny. Nowe dane sugerują, że w obrębie tej grupy szczególnie wyróżniają się skroń i warga.
Autorka analizy, Emma Merquetegui Lucke z Ohio State University, wskazała, że guzy w tych lokalizacjach mogą wymagać ściślejszego nadzoru i eskalacji leczenia, a zewnętrzna komentatorka Joanna Walker oceniła wyniki jako pomocne dla identyfikacji pacjentów wysokiego ryzyka. Badanie ma jednak charakter retrospektywny, a dane pochodzą z prezentacji konferencyjnej, dlatego ewentualne zmiany w praktyce i wytycznych będą wymagały potwierdzenia wyników w recenzowanych publikacjach i kolejnych analizach.
Ryzyko niekorzystnych wyników w zależności od lokalizacji cSCC
Lokalizacje najwyższego ryzyka
Skalp, skroń, warga – najwyższe surowe odsetki „any poor outcome” (ok. 4,8–6,6%).
Lokalizacje pośredniego ryzyka
Inne rejony głowy/szyi, ucho – umiarkowane ryzyko (ok. 3,6–4,5%).
Lokalizacje najniższego ryzyka
Dłonie/stopy, tułów, ramiona/nogi – najniższe odsetki „any poor outcome” (ok. 2,0–3,0%).
Niezależne czynniki wysokiego ryzyka
Skroń – wyższe ryzyko nawrotu miejscowego i „any poor outcome”; warga – wyższe ryzyko przerzutów węzłowych i „major poor outcomes” po korekcie o inne czynniki.
Na podstawie danych z prezentacji ACMS 2026.
Ryzyko niekorzystnych wyników („any poor outcome”) w zależności od lokalizacji cSCC
| Lokalizacja | Surowy odsetek „any poor outcome” |
|---|---|
| Skalp | 6,6% |
| Skroń | 6,4% |
| Warga | 4,8% |
| Inne rejony głowy/szyi | 4,5% |
| Ucho | 3,6% |
| Dłonie/stopy | 3,0% |
| Tułów | 2,4% |
| Ramiona/nogi | 2,0% |
Dane z wieloośrodkowego badania retrospektywnego przedstawionego na zjeździe ACMS 2026.
Słownik pojęć
- Rak kolczystokomórkowy skóry (cSCC)
- Złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek warstwy kolczystej naskórka; zwykle ma dobre rokowanie, ale może dawać nawroty i przerzuty.
- Nawrót miejscowy
- Ponowne pojawienie się guza w miejscu pierwotnego ogniska po jego wcześniejszym leczeniu.
- Przerzuty węzłowe
- Rozsiew komórek nowotworowych z guza pierwotnego do regionalnych węzłów chłonnych.
- „Any poor outcome”
- Złożony punkt końcowy obejmujący wystąpienie dowolnego z: nawrotu miejscowego, przerzutów lub zgonu z powodu choroby.
- „Major poor outcomes”
- Złożony punkt końcowy obejmujący przerzuty (w tym węzłowe) lub zgon z powodu raka kolczystokomórkowego skóry.
- Stadium wg Brigham and Women’s Hospital (BWH)
- System klasyfikacji zaawansowania cSCC uwzględniający m.in. wielkość guza, głębokość nacieku i cechy wysokiego ryzyka.
- Retrospektywne badanie wieloośrodkowe
- Analiza danych z przeszłości, zebranych w wielu ośrodkach, bez wpływania na sposób leczenia pacjentów.
Najczęstsze pytania
Dlaczego skroń i warga są uznawane za lokalizacje wysokiego ryzyka w cSCC?▼
W badaniu obejmującym ponad 19 tys. guzów cSCC skroń była niezależnie związana z wyższym ryzykiem nawrotu miejscowego i „any poor outcome”, a warga – z ponad dwukrotnie większym ryzykiem przerzutów węzłowych i „major poor outcomes” w porównaniu z innymi lokalizacjami głowy i szyi.
Czy wszystkie guzy cSCC na głowie i szyi mają takie samo ryzyko?▼
Nie. Choć tradycyjnie całą okolicę głowy i szyi traktowano jako strefę wyższego ryzyka niż tułów czy kończyny, nowe dane wskazują, że szczególnie wyróżniają się skroń i warga, podczas gdy np. ucho czy skalp po korekcie o inne czynniki nie zawsze pozostają niezależnymi predyktorami gorszego rokowania.
Jakie lokalizacje cSCC wiążą się z najniższym ryzykiem niekorzystnych wyników?▼
Najniższe surowe odsetki „any poor outcome” odnotowano dla ramion/nóg (2,0%), tułowia (2,4%) i dłoni/stóp (3,0%), a analizy wieloczynnikowe potwierdziły istotnie niższe ryzyko nawrotów, przerzutów i zgonu w porównaniu z głową i szyją.
Czy wyniki tego badania powinny od razu zmienić praktykę kliniczną i wytyczne?▼
Autorzy i komentatorzy podkreślają, że badanie ma charakter retrospektywny, a dane pochodzą z prezentacji konferencyjnej. Zanim dojdzie do zmian w wytycznych czy rutynowej praktyce, konieczne jest potwierdzenie tych wyników w recenzowanych publikacjach i kolejnych analizach.
Jakie mogą być praktyczne konsekwencje dla pacjentów z cSCC na skroni lub wardze?▼
Guzy w tych lokalizacjach mogą wymagać ściślejszego nadzoru po leczeniu (częstsze kontrole, dokładniejsza ocena węzłów chłonnych) oraz rozważenia eskalacji terapii w wybranych przypadkach, choć konkretne zalecenia będą zależeć od przyszłych, potwierdzających badań i aktualnych wytycznych.
