Najważniejsze
- •Nowe wytyczne dla farmaceutów wprowadzają trzystopniowy schemat postępowania w przypadku wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP) w aptece.
- •Kluczowym obowiązkiem farmaceuty jest odróżnienie omdlenia wazowagalnego od zagrażającej życiu anafilaksji oraz natychmiastowe podanie adrenaliny w razie potrzeby.
- •Podejrzenie wystąpienia NOP musi zostać zgłoszone do właściwego Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) w ciągu 24 godzin.
- •Dane dotyczące kwalifikacji oraz wykonania szczepienia są dokumentowane w e-Karcie szczepień i automatycznie integrowane z systemem e-Zdrowie (P1).
Polskie media branżowe opublikowały nowe wytyczne dla farmaceutów. Dokumenty określają procedury ratunkowe i raportowe w przypadku wystąpienia u pacjenta niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP) w aptece.
W polskich mediach branżowych 4 sierpnia 2026 roku ukazały się nowe wytyczne dla farmaceutów. Określają one procedury ratunkowe i raportowe w przypadku wystąpienia u pacjenta niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP) w aptece. Materiały opublikowano w serwisach mgr.farm oraz Farmacja.pl, które należą do tej samej grupy wydawniczej.
Procedura ratunkowa nakłada na farmaceutów obowiązek wdrożenia trzystopniowego schematu postępowania klinicznego. Pierwszy krok to szybka ocena stanu pacjenta – w tym jego poziomu świadomości, oddechu, tętna oraz ciśnienia tętniczego. Drugi etap wymaga odróżnienia omdlenia wazowagalnego od anafilaksji. W razie stwierdzenia objawów tej drugiej (takich jak narastająca duszność, świszczący oddech, obrzęk języka lub gwałtowny spadek ciśnienia) farmaceuta musi natychmiast podać domięśniowo adrenalinę i wezwać Zespół Ratownictwa Medycznego. Przyjęta w wytycznych definicja prawna NOP wynika bezpośrednio z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2020 roku.
Wytyczne przypominają o ustawowym obowiązku zgłoszenia podejrzenia NOP do właściwego Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS). Farmaceuta musi przekazać to zgłoszenie w ciągu 24 godzin od momentu powzięcia podejrzenia o wystąpieniu odczynu. Przepisy dopuszczają również bezpośrednie poinformowanie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL). Szczegóły dotyczące kwalifikacji oraz samego szczepienia personel dokumentuje w e-Karcie szczepień, skąd trafiają one automatycznie do systemu e-Zdrowie (P1).
Przygotowania do sezonu szczepień
Publikacja nowych procedur wiąże się z przygotowaniami do jesiennego sezonu szczepień przeciwko grypie oraz COVID-19. W tym okresie apteki w całej Polsce ponownie staną się punktami szczepień. Działania te wpisują się w proces rozszerzania uprawnień zawodowych farmaceutów, którzy oprócz wydawania leków coraz częściej realizują świadczenia z zakresu opieki farmaceutycznej. Kluczowym elementem tego systemu pozostaje cyfryzacja dokumentacji medycznej oraz integracja e-Kart z platformą P1.
Wyzwania praktyczne
Wdrożenie jednolitych procedur ma usystematyzować działania personelu aptecznego w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia pacjenta. Wciąż jednak otwarte pozostają niektóre kwestie techniczne. Dotyczy to m.in. sposobu raportowania w dni wolne od pracy oraz wyjaśnienia, czy automatyczny zapis w systemie P1 zwalnia farmaceutów z obowiązku wypełniania dodatkowych formularzy dla inspekcji sanitarnej i URPL.
Porównanie omdlenia wazowagalnego i anafilaksji
Omdlenie wazowagalne
Anafilaksja (wstrząs anafilaktyczny)
Schemat postępowania farmaceuty w przypadku podejrzenia NOP
Nowe wytyczne postępowania dla farmaceutów (sierpień 2026)
Polacy lubią leki. Potrzebujemy walki z polipragmazją i postawienia na nowe kompetencje farmaceutów
Słownik pojęć
- Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP)
- Zaburzenie czynności organizmu, które wystąpiło w okresie 4 tygodni po podaniu szczepionki (wyjątkiem są szczególne odczyny po szczepieniu BCG, gdzie okres ten może być dłuższy).
- Anafilaksja
- Ciężka, zagrażająca życiu, systemowa lub uogólniona reakcja nadwrażliwości, charakteryzująca się szybkim początkiem i objawami ze strony układu oddechowego i/lub krążenia, najczęściej z towarzyszącymi zmianami skórnymi.
- Omdlenie wazowagalne
- Krótkotrwała utrata przytomności wywołana przejściowym zmniejszeniem przepływu krwi przez mózg, będąca reakcją na silny bodziec emocjonalny, ból lub pionizację.
- e-Karta szczepień
- Dokument elektroniczny w systemie P1 potwierdzający kwalifikację pacjenta do szczepienia oraz sam fakt jego wykonania.
- PPIS
- Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, organ inspekcji sanitarnej właściwy m.in. do przyjmowania zgłoszeń o wystąpieniu NOP.
- URPL
- Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.
