Wytyczne dotyczące anafilaksji: u co piątego pacjenta nie występują objawy skórne

26 lipca 2026 roku serwis Medkurier.pl opublikował zalecenia dotyczące postępowania w anafilaksji, oparte na wytycznych brytyjskiej organizacji Resuscitation Council UK. Z danych tych wynika, że u około 20 proc. pacjentów nie występują zmiany skórne ani śluzówkowe, takie jak pokrzywka czy obrzęk naczynioruchowy. Brak tych symptomów często opóźnia postawienie diagnozy. Tymczasem anafilaksja może szybko doprowadzić do niedrożności dróg oddechowych, nagłego spadku ciśnienia tętniczego oraz utraty przytomności.

Procedura ratunkowa wymaga niezwłocznego podania adrenaliny domięśniowo w przednio-boczną część uda. Substancja ta stanowi jedyny lek pierwszego wyboru w przypadku podejrzenia wstrząsu. Leki przeciwhistaminowe nie zwalczają niewydolności oddechowej ani krążeniowej, dlatego nie mogą zastępować adrenaliny ani opóźniać jej podania. Jeśli objawy nie ustępują, po pięciu minutach od pierwszego wstrzyknięcia dopuszcza się podanie drugiej dawki. Po aplikacji należy natychmiast wezwać zespół ratownictwa medycznego, dzwoniąc pod numer 112 lub 999.

Publikacja wytycznych w lipcu zbiega się ze szczytem sezonu letniego, w którym rośnie liczba użądleń przez owady błonkoskrzydłe. Warto przypomnieć, że międzynarodowe wytyczne Światowej Organizacji Alergii z 2020 roku oraz Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej z 2021 roku ograniczyły znaczenie leków przeciwhistaminowych, przesuwając je do grupy preparatów drugiego rzutu. Kluczowym elementem pierwszej pomocy jest również bezwzględny zakaz pionizacji poszkodowanego. Wstawanie lub chodzenie w trakcie wstrząsu grozi wystąpieniem zespołu pustego serca – stanu, w którym nagła zmiana pozycji ciała wywołuje krytyczny spadek powrotu żylnego, prowadząc do nagłego zatrzymania krążenia.

W praktyce polscy pacjenci napotykają bariery ekonomiczne związane z wysokim kosztem zakupu autowstrzykiwaczy – bez refundacji wynosi on od 100 do 300 złotych. Preparaty te mają krótki termin ważności (od 12 do 18 miesięcy), a chory powinien mieć przy sobie jednocześnie dwie dawki. Dodatkowym wyzwaniem pozostaje brak systemowych procedur dotyczących wyposażenia szkół w bezimienne autowstrzykiwacze oraz niejasne przepisy określające uprawnienia nauczycieli do ich użycia. W przypadku wątpliwości diagnostycznych między reakcją anafilaktyczną a atakiem paniki lekarze zalecają priorytetowe podanie adrenaliny.