Światowy Dzień Astmy 2026: nawet 4 mln chorych w Polsce, nowoczesne leczenie wciąż dla nielicznych

Astma wciąż stanowi jeden z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego w Polsce – ocenili eksperci podczas konferencji z okazji Światowego Dnia Astmy, obchodzonego 5 maja 2026 r. Alergolodzy szacują, że na astmę może chorować nawet 4 mln Polaków, ale tylko około połowy z nich ma postawione rozpoznanie i jest leczona. Według danych przytaczanych przez specjalistów na świecie z astmą żyje około 363 mln osób. Prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, prof. Radosław Gawlik, zwrócił uwagę, że w Polsce objawy astmy i innych alergii może mieć nawet 40 proc. społeczeństwa. Podkreślił, że wiosną, gdy nasila się pylenie roślin, wielu pacjentów doświadcza duszności, kaszlu i świszczącego oddechu. Konsultant krajowa w dziedzinie alergologii, prof. Karina Jahnz‑Różyk, przypomniała, że astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, w której stan zapalny prowadzi do nadreaktywności oskrzeli na alergeny, dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza czy infekcje. Zgodnie z zaleceniami Światowej Inicjatywy na rzecz Zwalczania Astmy (GINA) podstawą terapii dla wszystkich chorych, w tym większości dzieci w wieku przedszkolnym, powinny być wziewne kortykosteroidy. U młodzieży od 12. roku życia i dorosłych zaleca się inhalatory łączące steryd wziewny i szybko działający lek rozszerzający oskrzela. Eksperci zwrócili uwagę, że nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych i błędna technika inhalacji wciąż utrudniają skuteczne leczenie. U dorosłych pacjentów, u których mimo stosowania sterydów wziewnych i długo działających beta2‑mimetyków nie udaje się uzyskać kontroli objawów, zaleca się terapię trójskładnikową w jednym inhalatorze (glikokortykosteroid, LABA i LAMA). Taki schemat ma zmniejszać liczbę zaostrzeń i poprawiać funkcję płuc. Szczególnym wyzwaniem pozostaje astma ciężka, która dotyczy 3,2–10 proc. chorych i generuje 50–80 proc. kosztów opieki nad astmą. Prof. Jahnz‑Różyk podkreśliła, że dla tej grupy przeznaczone są terapie biologiczne, które zmniejszają liczbę zaostrzeń i pozwalają ograniczyć stosowanie steroidów systemowych. W Polsce około 5,5 tys. pacjentów z ciężką astmą korzysta z leczenia biologicznego w ramach programu lekowego B.44, w którym dostępnych jest pięć leków dobieranych do mechanizmu choroby. Zdaniem specjalistów oznacza to, że z terapii biologicznych korzysta kilkanaście procent pacjentów z astmą ciężką, podczas gdy w niektórych krajach Unii Europejskiej odsetek ten sięga 60–75 proc. Prof. Jahnz‑Różyk wskazała na bariery kadrowe i finansowe oraz ograniczenia administracyjne jako przyczyny niewystarczającego wykorzystania programu. Alergolodzy postulują m.in. wprowadzenie możliwości zmiany leku biologicznego („switch”) bez ponownej pełnej kwalifikacji, doprecyzowanie zasad leczenia kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz obniżenie progu eozynofilii dla części terapii. Specjaliści podkreślili również znaczenie systematycznej edukacji pacjentów w zakresie istoty choroby, stosowanych leków, techniki inhalacji, postępowania w razie zaostrzeń, leczenia chorób współistniejących i zaprzestania palenia. Zalecili także szczepienia przeciwko grypie, COVID‑19, pneumokokom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, półpaścowi i RSV jako element profilaktyki u chorych na astmę. Polska, podobnie jak inne kraje UE, zmaga się z niedostatecznym wykrywaniem astmy i ograniczonym dostępem do nowoczesnych terapii. W części państw odsetek pacjentów z astmą ciężką leczonych biologicznie jest jednak kilkakrotnie wyższy niż w kraju. Propozycje zmian w programie B.44 trafiły do Ministerstwa Zdrowia w 2025 r., a ich wdrożenie zależy od opinii Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji oraz decyzji resortu. Prof. Jahnz‑Różyk poinformowała, że stanowisko AOTMiT w sprawie programu B.44 jest spodziewane na początku czerwca 2026 r. Eksperci zapowiadają dalsze zabiegi o modyfikację zasad terapii biologicznych oraz rozwój edukacji pacjentów, licząc, że ewentualne zmiany przełożą się na lepszą kontrolę astmy i mniejszą liczbę hospitalizacji.