Najważniejsze
- •U 22,3% pacjentów z łagodnymi, przypadkowo wykrytymi guzami nadnerczy (incydentoma) dochodzi z czasem do zmian w wydzielaniu kortyzolu.
- •Stale podwyższony poziom kortyzolu u tych pacjentów wiąże się z wyższym o 34% ryzykiem pogorszenia nadciśnienia tętniczego.
- •Większość zmian w aktywności wydzielniczej guzów następuje w ciągu pierwszych trzech lat od diagnozy.
- •Obecne wytyczne ESE i ENSAT odradzają rutynowe powtarzanie badań hormonalnych, a wyniki nowego badania spotkały się z krytyką ze względu na jego retrospektywny charakter i ryzyko błędu selekcji.
U 22,3% pacjentów z łagodnymi guzami nadnerczy dochodzi do zmian w wydzielaniu kortyzolu, co o 34% zwiększa ryzyko nasilenia nadciśnienia tętniczego – wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie „The Lancet”.
Międzynarodowe badanie z udziałem 2525 pacjentów z 14 krajów, opublikowane 19 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie „The Lancet Diabetes & Endocrinology”, wykazało, że u 22,3% osób z łagodnymi, przypadkowo wykrytymi guzami nadnerczy z czasem dochodzi do zmian w wydzielaniu kortyzolu. Badacze stwierdzili, że u pacjentów ze stale podwyższonym stężeniem tego hormonu ryzyko pogorszenia nadciśnienia tętniczego jest o 34% wyższe niż u osób z guzami nieczynnymi hormonalnie.
Naukowcy pod kierownictwem dr. Alessandro Pretego z Uniwersytetu w Birmingham przeanalizowali retrospektywnie dane pacjentów diagnozowanych w latach 2000–2020 w 25 ośrodkach w Europie i USA. Do analizy włączono chorych, którzy przeszli co najmniej dwa testy hamowania deksametazonem (w dawce 1 mg) i u których okres obserwacji wynosił minimum 36 miesięcy. Mediana czasu obserwacji wyniosła 80 miesięcy. Badacze zaobserwowali, że większość zmian w klasyfikacji wydzielania kortyzolu nastąpiła w ciągu pierwszych trzech lat od postawienia diagnozy.
Zaledwie 5,2% pacjentów z badanej kohorty przeszło operację wycięcia nadnercza (adrenalektomię), co wskazuje na dominację leczenia zachowawczego w codziennej praktyce klinicznej. W okresie obserwacji zmarło 3,3% badanych. Głównymi przyczynami zgonów były choroby nowotworowe, zdarzenia sercowo-naczyniowe oraz infekcje. Analizy wskazują również na błąd edytorski w części doniesień medialnych dotyczących guzów obustronnych. Podany w nich przedział ufności oraz wartość p odnosiły się do wpływu wzrostu stężenia kortyzolu o 1 nmol/l na ryzyko zgonu, a nie do zmian w guzach obustronnych.
Standardy diagnostyczne w przypadku guzów nadnerczy
Łagodne, przypadkowo wykrywane guzy nadnerczy występują u 3–7% dorosłych. Dotychczasowe wytyczne Europejskiego Towarzystwa Endokrynologicznego (ESE) oraz ENSAT odradzają rutynowe powtarzanie testów hormonalnych u osób z guzami nieczynnymi wydzielniczo, chyba że pojawią się nowe objawy kliniczne. Stan łagodnego autonomicznego wydzielania kortyzolu nie wywołuje wyraźnych zewnętrznych objawów typowych dla zespołu Cushinga. Stale podwyższone stężenie tego hormonu może jednak negatywnie wpływać na układ sercowo-naczyniowy.
Wątpliwości metodologiczne i ograniczenia badania
Krytycy badania, w tym dr Alaa Sada z UPMC, wskazują na jego ograniczenia metodologiczne. Retrospektywny charakter analizy stwarza ryzyko błędu selekcji – lekarze mogli zlecać ponowne testy głównie tym chorym, u których stan zdrowia się pogarszał. Ponadto ponad 94% uczestników badania stanowiły osoby rasy białej, co utrudnia odniesienie wyników do innych populacji. Dr Sada podkreśla również, że test hamowania deksametazonem często daje wyniki fałszywie dodatnie pod wpływem stresu lub przyjmowania innych leków. Z tego względu rutynowe powtarzanie tych badań może prowadzić do nadmiernej diagnostyki, generować niepotrzebne koszty oraz wywoływać stres u pacjentów. Dodatkowo główny autor publikacji, dr Alessandro Prete, zadeklarował powiązania finansowe z firmami farmaceutycznymi Corcept Therapeutics i Recordati, produkującymi leki stosowane w terapii nadmiaru kortyzolu. Wnioski dotyczące konieczności zmiany dotychczasowych standardów opieki wymagają więc potwierdzenia w badaniach prospektywnych.
Przebieg obserwacji i ryzyko u pacjentów z guzami nadnerczy
Opracowano na podstawie danych z The Lancet Diabetes & Endocrinology (2026)
Kluczowe statystyki badania nad aktywnością wydzielniczą guzów nadnerczy
| Parametr badawczy / Statystyka | Wartość / Wynik |
|---|---|
| Liczba pacjentów objętych badaniem | 2 525 chorych z 14 krajów |
| Częstość występowania zmian w wydzielaniu kortyzolu | 22,3% pacjentów |
| Wzrost ryzyka pogorszenia nadciśnienia tętniczego | o 34% (w porównaniu do guzów nieczynnych) |
| Mediana okresu obserwacji | 80 miesięcy |
| Odsetek pacjentów poddanych operacji wycięcia nadnercza (adrenalektomii) | 5,2% |
| Odsetek zgonów w okresie obserwacji | 3,3% |
| Częstość występowania łagodnych guzów nadnerczy w populacji dorosłych | 3% do 7% |
Prete A. et al., The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2026
Słownik pojęć
- Kortyzol
- Hormon steroidowy wytwarzany przez korę nadnerczy, nazywany hormonem stresu. Wpływa m.in. na poziom glukozy we krwi, ciśnienie tętnicze oraz układ odpornościowy.
- Incydentoma nadnercza
- Przypadkowo wykryty guz (np. podczas badania USG lub tomografii komputerowej wykonywanej z innych wskazań), najczęściej zlokalizowany w nadnerczu.
- Test hamowania deksametazonem
- Badanie diagnostyczne stosowane w endokrynologii w celu oceny hamowania wydzielania kortyzolu przez podanie syntetycznego glikokortykosteroidu (deksametazonu). Służy do wykrywania nadczynności kory nadnerczy.
- Adrenalektomia
- Chirurgiczne usunięcie jednego lub obu nadnerczy.
- Łagodne autonomiczne wydzielanie kortyzolu (MACS)
- Stan, w którym guz nadnercza wydziela kortyzol w sposób autonomiczny (niekontrolowany przez przysadkę), ale w ilościach niewystarczających do wywołania pełnoobjawowego zespołu Cushinga.
- ESE i ENSAT
- Europejskie Towarzystwo Endokrynologiczne (European Society of Endocrinology) oraz Europejska Sieć Badania Guzów Nadnerczy (European Network for the Study of Adrenal Tumours).
