Najważniejsze
- •Zmiana inhibitora TNF na inny lek z tej samej grupy oraz przejście na inną klasę leków biologicznych wykazują zbliżoną skuteczność i bezpieczeństwo w leczeniu łuszczycowego zapalenia stawów (PsA).
- •Badanie objęło dane 2 300 chorych, u których leczenie biologiczne pierwszego rzutu zakończyło się niepowodzeniem.
- •Aż 30 do 40 proc. pacjentów z PsA z czasem traci odpowiedź na leczenie pierwszym inhibitorem TNF lub wykazuje jego nietolerancję.
- •Z ekonomicznego punktu widzenia zmiana na inny inhibitor TNF może być korzystniejsza ze względu na obecność tańszych leków biopodobnych, lecz decyzja o wyborze terapii zawsze musi być zindywidualizowana.
Analiza opublikowana w czasopiśmie „Rheumatology International” wykazała, że u chorych na łuszczycowe zapalenie stawów zmiana inhibitora TNF na inny lek z tej samej grupy daje porównywalne efekty do zastosowania preparatu o odmiennym mechanizmie działania.
Zespół badawczy pod kierownictwem Jian-Mina Ronga wykazał w metaanalizie opublikowanej na łamach czasopisma „Rheumatology International”, że u pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów (ŁZS) zmiana leku na inny inhibitor TNF oraz przejście na lek o odmiennym mechanizmie działania wykazują porównywalną skuteczność i bezpieczeństwo. Analiza opublikowana w styczniu 2024 roku objęła dane 2300 chorych, u których leczenie pierwszego rzutu okazało się nieskuteczne. Średni czas trwania choroby przed modyfikacją leczenia biologicznego wynosił u badanych od 3,7 do 12 lat.
Porównanie skuteczności obu strategii terapeutycznych
Badacze ocenili wyniki pięciu badań obserwacyjnych, w których analizowano dwie odmienne strategie. Pierwsza grupa obejmowała 1517 pacjentów (66%), u których zastosowano inny inhibitor TNF (np. adalimumab, etanercept, infliksymab, golimumab lub certolizumab pegol). Drugą grupę stanowiło 783 chorych (34%), u których wdrożono nową klasę leków, w tym inhibitory IL-12/23 (ustekinumab) lub inhibitory IL-17 (sekukinumab, iksekizumab). Analiza statystyczna nie wykazała istotnych różnic w ryzyku braku skuteczności terapii (RR = 0,99; 95% CI: 0,70–1,41). Prawdopodobieństwo utrzymania leczenia przez 12 miesięcy (RR = 0,91) oraz 24 miesiące (RR = 0,96) również było zbliżone w obu grupach. Częstość występowania działań niepożądanych nie różniła się znacząco między pacjentami (RR = 0,94). Wszyscy autorzy publikacji zadeklarowali brak konfliktu interesów.
Wybór leku w praktyce klinicznej
Inhibitory TNF stanowią standardowe leczenie biologiczne pierwszego rzutu w ŁZS. Szacuje się jednak, że od 30% do 40% chorych z czasem traci odpowiedź na te preparaty lub wykazuje ich nietolerancję. Międzynarodowe wytyczne naukowe organizacji EULAR oraz GRAPPA dopuszczają w drugim rzucie leczenia zarówno ponowne zastosowanie innego inhibitora TNF, jak i zmianę klasy leku. Reumatolodzy podejmują decyzje terapeutyczne na podstawie dominujących objawów pacjenta, takich jak stopień zajęcia skóry czy kręgosłupa. Istotnym czynnikiem różnicującym pozostają koszty terapii. Starsze inhibitory TNF mają już tańsze zamienniki biopodobne, podczas gdy nowsze preparaty są chronione patentami.
Autorzy badania wskazują na pewne ograniczenia metodologiczne analizowanych danych, w tym brak randomizowanych badań klinicznych bezpośrednio porównujących obie strategie. Istnieje ryzyko błędu selekcji, ponieważ lekarze mogli częściej przepisywać droższe leki chorym w cięższym stanie klinicznym. Ponadto analizowane badania cechowały się wysoką niejednorodnością grup, a w samej metaanalizie nie rozróżniono pierwotnego i wtórnego braku odpowiedzi na pierwszy lek biologiczny. Choć uzyskane wyniki mogą sugerować płatnikom publicznym zasadność szerszego stosowania tańszej strategii (zmiany inhibitora TNF na inny lek z tej samej grupy), w praktyce klinicznej ostateczny wybór terapii musi być zawsze dopasowywany indywidualnie do pacjenta.
Porównanie strategii terapeutycznych drugiego rzutu w PsA
Zmiana na inny inhibitor TNF (adalimumab, etanercept, infliksymab, golimumab, certolizumab pegol)
Przejście na inną klasę leków (inhibitory IL-12/23 np. ustekinumab, inhibitory IL-17 np. sekukinumab, iksekizumab)
Porównanie skuteczności i bezpieczeństwa w grupie zmiany TNF vs zmiana klasy leku (stosunek ryzyk - RR)
| Wskaźnik kliniczny | Wartość RR (Relative Risk) | Przedział ufności (95% CI) / Interpretacja |
|---|---|---|
| Ryzyko braku skuteczności terapii | 0,99 | 0,70–1,41 (brak istotnych różnic) |
| Utrzymanie leczenia przez 12 miesięcy | 0,91 | Zbliżony poziom w obu grupach |
| Utrzymanie leczenia przez 24 miesiące | 0,96 | Zbliżony poziom w obu grupach |
| Częstość występowania działań niepożądanych | 0,94 | Brak znaczących różnic |
Rheumatology International, styczeń 2024 (metaanaliza pod kier. J. Ronga)
Ścieżka terapeutyczna pacjenta z PsA po niepowodzeniu pierwszego leku biologicznego
Opracowanie własne na podstawie metaanalizy J. Ronga (2024) oraz wytycznych EULAR/GRAPPA
Słownik pojęć
- Łuszczycowe zapalenie stawów (PsA)
- Przewlekła, zapalna choroba stawów o podłożu autoimmunologicznym, współwystępująca z łuszczycą skóry.
- Inhibitory TNF (anty-TNF)
- Grupa leków blokujących czynnik martwicy nowotworu (TNF), kluczową cytokinę wywołującą stan zapalny w organizmie.
- Leki biopodobne
- Leki biologiczne o zbliżonej, lecz nie identycznej strukturze do oryginalnych leków biologicznych, wprowadzane na rynek po wygaśnięciu patentów w celu obniżenia kosztów leczenia.
- Inhibitory interleukin (IL)
- Inhibitory specyficznych interleukin (np. IL-17 lub IL-12/23), będące alternatywną klasą leków biologicznych stosowanych w reumatologii i dermatologii.
- EULAR / GRAPPA
- Międzynarodowe organizacje reumatologiczne (European Alliance of Associations for Rheumatology oraz Group for Research and Assessment of Psoriasis and Psoriatic Arthritis) opracowujące wytyczne leczenia.
