Najważniejsze
- •Badacze z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu opublikowali pracę na temat „gut jet lag” – zjawiska rozregulowania mikrobiomu jelitowego przez podróże transkontynentalne.
- •Nagła zmiana stref czasowych zaburza dobowy rytm bakterii jelitowych, co skutkuje mniejszą produkcją dobroczynnych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA).
- •Zaburzenia te mogą prowadzić do osłabienia bariery jelitowej, problemów trawiennych (wzdęcia, zaparcia) oraz spadku wydolności fizycznej u sportowców.
- •Aby złagodzić skutki gut jet lagu, naukowcy zalecają chronoodżywianie (dostosowanie pór posiłków do strefy docelowej) oraz odpowiednią ekspozycją na światło i nawodnienie.
Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu opublikowali w czasopiśmie „Nutrients” pracę analizującą wpływ podróży transkontynentalnych na rytm dobowy mikrobiomu jelitowego.
Zespół naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu opublikował 11 maja 2026 roku w czasopiśmie naukowym „Nutrients” pracę przeglądową na temat wpływu podróży transkontynentalnych na rytm dobowy mikrobiomu jelitowego. Zjawisko to określa się mianem gut jet lag. Autorzy wskazali w publikacji na potencjalne powiązanie tych zaburzeń ze spadkiem wydolności fizycznej u sportowców oraz z problemami trawiennymi u podróżnych.
Badacze Karol Biliński, Kacper Wiśniewski, Laura Rafner, Paweł Witko oraz Dagmara Gaweł-Dąbrowska przeanalizowali dotychczasową literaturę naukową w ramach przeglądu narracyjnego zatytułowanego „Travel-Induced Circadian and Microbiota Disturbances: Implications for Athlete Health and Performance: A Narrative Review”. Praca opisuje mechanizm biochemiczny, w którym bakterie jelitowe poprzez rozkład błonnika produkują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), takie jak maślan, propionian i octan. Związki te wspierają barierę jelitową oraz regulują metabolizm energetyczny człowieka. Nagła zmiana pór posiłków i snu zaburza ten proces, co zmniejsza syntezę kwasów i osłabia ochronę jelit. W oświadczeniu o wkładzie autorskim badacze zaznaczyli, że do edycji językowej i stylistycznej tekstu wykorzystali narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji. Projekt oraz opłatę za publikację sfinansował Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu.
Ograniczenia dotychczasowych analiz
Przedstawione w opracowaniu mechanizmy wpływu mikrobiomu na mięśnie wymagają jednak ostrożnej interpretacji. Większość dowodów biochemicznych pochodzi z badań na modelach zwierzęcych, głównie myszach, których fizjologia różni się od ludzkiej. Dodatkowo naukowcy nie przeprowadzili własnych badań klinicznych na dużych grupach ludzi, które jednoznacznie potwierdziłyby związek przyczynowo-skutkowy między zaburzeniami flory jelitowej a spadkiem formy u sportowców. Statystyki dotyczące mniejszych szans na wygraną w koszykówce czy różnic w wynikach pływaków olimpijskich, wykorzystywane w doniesieniach popularnonaukowych, pochodzą z zewnętrznych badań nad ogólnym zmęczeniem organizmu, a nie bezpośrednio z analiz mikrobiomu.
Koncepcja jelitowego jet lagu a zegar biologiczny
Koncepcja jelitowego jet lagu rozwija znaną teorię osi jelitowo-mózgowej o aspekt dobowej aktywności bakterii. Szybkie przemieszczanie się między strefami czasowymi desynchronizuje zegar biologiczny mózgu i narządów peryferyjnych. Temat ten budzi szczególne zainteresowanie lekarzy sportowych w kontekście Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2026 w Ameryce Północnej, podczas których drużyny będą często zmieniać strefy czasowe.
Wrocławscy badacze sugerują łagodzenie objawów poprzez chronoodżywianie i regulowanie ekspozycji na światło jeszcze przed podróżą. Dalsze badania kliniczne muszą jednak wykazać, na ile te metody realnie pomagają sportowcom w porównaniu do tradycyjnej walki z odwodnieniem i bezruchem podczas lotu.
Jak powstaje jelitowy jet lag (Gut Jet Lag)?
Opracowanie na podstawie publikacji w Nutrients (2026)
Porównanie metod radzenia sobie z jet lagiem dobowym i jelitowym
Chronoodżywianie i regulacja światłem
Suplementacja melatoniną
Słownik pojęć
- SCFA
- (ang. short-chain fatty acids) – krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (np. maślan, propionian, octan) produkowane przez bakterie jelitowe w procesie fermentacji błonnika; wspierają barierę jelitową i regulują metabolizm.
- Gut jet lag (jelitowy jet lag)
- Zjawisko desynchronizacji pomiędzy wewnętrznym zegarem biologicznym człowieka a naturalnymi rytmami dobowymi mikroorganizmów zasiedlających jelita, wywołane szybką zmianą stref czasowych.
- Chronoodżywianie
- Sposób odżywiania polegający na dostosowaniu pór spożywania posiłków do naturalnych rytmów dobowych organizmu i strefy czasowej, w której się przebywa.
- Oś jelitowo-mózgowa
- Dwukierunkowy system komunikacji biochemicznej i neurologicznej łączący ośrodkowy układ nerwowy (mózg) z przewodem pokarmowym, w którym kluczową rolę odgrywa mikrobiom.
- Mikrobiom jelitowy
- Ogół mikroorganizmów (głównie bakterii, ale też grzybów i wirusów) stale lub przejściowo zasiedlających przewód pokarmowy człowieka.
