Najważniejsze
- •Społeczny jet lag (rozbieżność w godzinach snu między dniami roboczymi a weekendami) jest istotnie powiązany z wyższym poziomem lęku u nastolatków.
- •Badania wykazały, że u młodzieży melatonina zaczyna wydzielać się nawet o dwie godziny później niż u dorosłych, co utrudnia zasypianie przed 23:00.
- •Opóźnienie rozpoczęcia lekcji (np. do 8:30) może przynieść młodzieży od 34 do 45 minut dodatkowego snu na dobę.
- •Zależność między lękiem a zaburzeniami snu ma charakter obustronny – stany lękowe utrudniają zasypianie, a brak regularnego snu nasila lęk.
Metaanaliza naukowców z Uniwersytetu w Southampton wykazała, że nieregularne godziny snu w tygodniu i w weekendy, czyli społeczny jet lag, wiążą się z podwyższonym poziomem lęku u nastolatków.
Naukowcy z Uniwersytetu w Southampton wykazali w metaanalizie opublikowanej 22 sierpnia 2024 roku w czasopiśmie „Sleep Medicine Reviews”, że społeczny jet lag wiąże się z podwyższonym poziomem lęku u nastolatków w wieku od 12 do 18 lat. Zjawisko to wynika z rozbieżności w godzinach snu między dniami roboczymi a weekendami.
Autorki publikacji, dr Hannah Ravenhall i dr Sarah L. Chellappa, przeanalizowały dane pochodzące z 12 badań ilościowych oraz 6 badań opisowych. Łącznie w projektach badawczych wzięło udział 236 523 uczestników. Zbiorczy współczynnik korelacji (r) między społecznym jet lagiem a stanami lękowymi u młodzieży wyniósł 0,11 (przy 95-procentowym przedziale ufności: 0,08–0,14 i poziomie istotności p < 0,001). Badacze określają tę zależność jako efekt mały, lecz powtarzalny w analizowanych grupach i istotny statystycznie.
Przyczyny zaburzeń rytmu dobowego u młodzieży
Dr Hannah Ravenhall podkreśla, że młodzież powinna dbać o higienę snu i utrzymywać stałe pory kładzenia się spać oraz wstawania przez cały tydzień. Dr Sarah L. Chellappa wyjaśnia, że w okresie dojrzewania wewnętrzny zegar biologiczny przesuwa się o kilka godzin. Z tego powodu nastolatki naturalnie zasypiają później i później się budzą. Wczesne rozpoczynanie lekcji oraz korzystanie z internetu w nocy skracają czas ich snu w dni powszednie, co zmusza młodzież do odsypiania w weekendy.
W okresie dojrzewania wydzielanie melatoniny w mózgu rozpoczyna się nawet o dwie godziny później niż u dorosłych. Utrudnia to zasypianie przed godziną 23:00. Z tego powodu niektóre regiony – na przykład Kalifornia w 2022 roku – zakazały rozpoczynania lekcji przed godziną 8:30. Zmiana ta wydłużyła sen uczniów średnio o 34–45 minut.
Wpływ na zdrowie psychiczne i wyzwania organizacyjne
Problem zaburzeń psychicznych u młodzieży stale narasta, co potwierdza raport brytyjskiego Rzecznika Praw Dziecka z marca 2024 roku. W roku finansowym 2022/2023 w Anglii zarejestrowano blisko 950 tysięcy skierowań do publicznych placówek zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży. Stany lękowe były najczęstszą przyczyną tych zgłoszeń.
Wskazana w pracy korelacja ma charakter obustronny. Stany lękowe mogą wywoływać bezsenność i utrudniać utrzymanie regularnego rytmu dobowego. Dodatkowo analizowane badania opierały się na subiektywnych kwestionariuszach samooceny uczestników, a nie na obiektywnych pomiarach klinicznych, takich jak polisomnografia.
Ewentualne opóźnienie godzin rozpoczynania lekcji wymagałoby również uwzględnienia opinii dyrektorów szkół, nauczycieli oraz przewoźników. Dla tych grup taka zmiana wiąże się z poważnymi trudnościami logistycznymi i wzrostem kosztów.
Statystyki i parametry korelacji społecznego jet lagu z lękiem oraz skala problemu psychicznego młodzieży
| Wskaźnik / Dana statystyczna | Wartość / Wynik | Opis / Kontekst badawczy |
|---|---|---|
| Liczba analizowanych badań | 18 (12 ilościowych, 6 opisowych) | Metaanaliza opublikowana w Sleep Medicine Reviews |
| Łączna liczba uczestników | 236 523 osób | Młodzież w wieku od 12 do 18 lat |
| Współczynnik korelacji (r) | 0,11 (CI 95%: 0,08–0,14, p < 0,001) | Korelacja między społecznym jet lagiem a stanami lękowymi |
| Wydłużenie snu po zmianie godzin lekcji | 34–45 minut średnio | Efekt wprowadzenia zakazu lekcji przed 8:30 w Kalifornii |
| Skierowania do placówek zdrowia psychicznego | blisko 950 000 (Anglia, 2022-2023) | Dane z raportu brytyjskiego Rzecznika Praw Dziecka |
Opracowanie własne na podstawie danych z metaanalizy dr H. Ravenhall i dr S. L. Chellappa (2024) oraz raportu brytyjskiego Rzecznika Praw Dziecka (2024).
Jak powstaje społeczny jet lag u młodzieży?
Mechanizm powstawania społecznego jet lagu u nastolatków.
Słownik pojęć
- Społeczny jet lag (social jet lag)
- Rozbieżność między biologicznym rytmem snu (indywidualnym zapotrzebowaniem organizmu) a narzuconym przez społeczeństwo harmonogramem (np. pracą lub szkołą w dni powszednie), objawiająca się głównie odsypianiem w weekendy.
- Melatonina
- Hormon produkowany głównie przez szyszynkę, regulujący cykl dobowy snu i czuwania. U nastolatków jego wydzielanie rozpoczyna się później niż u dzieci i dorosłych.
- Metaanaliza
- Zbiór statystyk i analiz z wielu różnych niezależnych badań na ten sam temat w celu uzyskania uogólnionych, bardziej wiarygodnych wniosków.
- Polisomnografia
- Badanie diagnostyczne stosowane w medycynie snu, polegające na ciągłym rejestrowaniu parametrów organizmu (np. EEG, EKG, oddech) podczas snu w celu zdiagnozowania jego zaburzeń.
- Współczynnik korelacji (r)
- Współczynnik określający siłę i kierunek zależności liniowej między dwiema zmiennymi. Wartości bliskie 0 oznaczają słabą zależność, a bliskie 1 lub -1 silną zależność.
