Najważniejsze
- •Rytuksymab czasowo przywrócił czynność jajników u części pacjentek z autoimmunologiczną przedwczesną niewydolnością jajników (POI).
- •W pilotażowym badaniu 10 leczonych kobiet u 6 doszło do rozwoju pęcherzyków jajnikowych, a u 5 uzyskano dojrzałe komórki jajowe.
- •Z transferu zarodków skorzystały 3 pacjentki i wszystkie urodziły zdrowe dzieci — to pierwszy taki opisany efekt po immunoterapii w tej grupie chorych.
- •Badanie ma charakter proof-of-concept, więc nie przesądza jeszcze o skuteczności metody w szerszej populacji.
- •Ciekawą obserwacją było współwystępowanie choroby Addisona u wszystkich kobiet odpowiadających na leczenie, co może być ważną wskazówką do dalszych badań.
Naukowcy z Karolinska Institutet ogłosili, że rytuksymab przywrócił funkcję jajników u części kobiet z autoimmunologiczną POI, a trzy pacjentki urodziły zdrowe dzieci.
Naukowcy z Karolinska Institutet poinformowali o wynikach pilotażowego badania, w którym immunoterapia rytuksymabem czasowo przywróciła funkcję jajników u części kobiet z autoimmunologiczną przedwczesną niewydolnością jajników. Badanie opublikowano 27 czerwca 2026 roku, a jego efektem były trzy zdrowe porody.
Do badania zakwalifikowano 12 kobiet w wieku od 18 do 35 lat. Dwie wycofały się przed rozpoczęciem terapii, więc leczenie objęło 10 pacjentek. Przed podaniem leku żadna z nich nie reagowała na hormonalną stymulację jajników. Po leczeniu rytuksymabem u sześciu kobiet doszło do rozwoju pęcherzyków jajnikowych, co umożliwiło pobranie komórek jajowych. U pięciu pacjentek uzyskano dojrzałe komórki jajowe, które następnie zamrożono lub zapłodniono.
Z tych procedur skorzystano następnie u trzech kobiet, u których wykonano transfer zarodków. Wszystkie trzy urodziły zdrowe dzieci. To pierwszy udokumentowany przypadek takiego efektu po zastosowaniu immunoterapii u pacjentek z autoimmunologiczną przedwczesną niewydolnością jajników. Autorzy badania podkreślają jednak, że analiza ma charakter proof-of-concept i nie rozstrzyga jeszcze o skuteczności metody w szerszej grupie chorych.
Istotną obserwacją było to, że wszystkie pacjentki odpowiadające na leczenie chorowały także na chorobę Addisona. Badacze nie wiedzą jeszcze, czy to współwystępowanie ma znaczenie dla skuteczności terapii, ale uznają ten trop za ważny dla kolejnych analiz.
Przedwczesna niewydolność jajników dotyka około 3 proc. kobiet w wieku reprodukcyjnym i prowadzi do zaburzeń płodności, a często także do całkowitej utraty możliwości zajścia w ciążę z własnymi komórkami jajowymi. W przypadkach o podłożu autoimmunologicznym standardowe postępowanie, w tym zapłodnienie pozaustrojowe, może nie przynosić oczekiwanych rezultatów, jeśli układ odpornościowy nadal hamuje pracę jajników.
Rytuksymab jest przeciwciałem monoklonalnym stosowanym od lat w leczeniu wybranych chorób autoimmunologicznych i niektórych nowotworów. W tym badaniu naukowcy chcieli sprawdzić, czy zablokowanie nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej pozwoli jajnikom ponownie zareagować na stymulację hormonalną. U części pacjentek taki efekt rzeczywiście wystąpił.
Zespół z Karolinska Institutet rozpoczął już kolejne, większe badanie kliniczne. Jeśli wyniki zostaną potwierdzone, immunoterapia może stać się nową opcją dla kobiet z autoimmunologiczną postacią POI, u których dotychczasowe metody leczenia nie dają szansy na ciążę z własnych komórek jajowych.
Jak wyglądała droga od rytuksymabu do ciąży?
Na podstawie pilotażowego badania Karolinska Institutet opisanego w artykule.
Słownik pojęć
- POI (premature ovarian insufficiency)
- Przedwczesna niewydolność jajników — stan, w którym czynność jajników zanika przed 40. rokiem życia.
- Autoimmunologiczna POI
- Postać POI, w której układ odpornościowy może atakować tkanki jajnika i zaburzać jego pracę.
- Rytuksymab
- Przeciwciało monoklonalne ukierunkowane na limfocyty B, stosowane m.in. w wybranych chorobach autoimmunologicznych.
- Pęcherzyk jajnikowy
- Struktura w jajniku zawierająca komórkę jajową, potrzebna do dojrzewania oocytu.
- Dojrzała komórka jajowa (oocyt)
- Komórka jajowa gotowa do zapłodnienia lub zabezpieczenia przez zamrożenie.
- Transfer zarodka
- Procedura przeniesienia zarodka do jamy macicy w leczeniu niepłodności.
- Choroba Addisona
- Przewlekła niewydolność nadnerczy, zwykle o podłożu autoimmunologicznym.
- Proof-of-concept
- Badanie wstępne, którego celem jest pokazanie, że dany mechanizm lub terapia może działać, ale bez ostatecznego potwierdzenia skuteczności.
