Najważniejsze
- •U osób niewidomych od urodzenia kora wzrokowa ma inną mikrostrukturę niż u osób widzących, a w obrazowaniu MRI może wydawać się grubsza.
- •Badacze nie znaleźli jednoznacznych dowodów na zmienione przycinanie synaptyczne; kluczowym mechanizmem wydaje się raczej słabsza mielinizacja.
- •Zmiany dotyczą nie tylko kory wzrokowej, ale także istoty białej odpowiedzialnej za komunikację między jej częściami.
- •Różnice nie pojawiły się w obszarach związanych ze słuchem ani dotykiem, co sugeruje, że są związane specyficznie z brakiem doświadczeń wzrokowych.
- •Wyniki wzmacniają wiedzę o plastyczności mózgu i mogą mieć znaczenie dla przyszłych terapii neurologicznych.
Naukowcy z UJ i Instytutu Maxa Plancka opisali, jak mózg osób niewidomych od urodzenia reorganizuje korę wzrokową w badaniu opublikowanym 14 lipca 2026 r. w Science Advances.
Międzynarodowy zespół naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Maxa Plancka w Lipsku ustalił, że mózg osób niewidomych od urodzenia przechodzi reorganizację, która zmienia budowę kory wzrokowej. Wyniki opublikowano 14 lipca 2026 roku w czasopiśmie Science Advances.
Badanie objęło 48 uczestników: 24 osoby niewidome od urodzenia oraz 24 osoby widzące, dobrane pod względem wieku i płci. Naukowcy wykorzystali skanery MRI o bardzo wysokiej rozdzielczości, w tym 7T i 3T Connectom, aby analizować mikrostrukturę tkanki mózgowej z dokładnością poniżej jednego milimetra.
Zespół zaobserwował, że kora wzrokowa osób niewidomych wydaje się grubsza niż u osób widzących. Dotychczas taki obraz najczęściej tłumaczono zaburzeniem przycinania synaptycznego, czyli eliminacji nadmiaru połączeń nerwowych. Autorzy nowych badań nie znaleźli jednak jednoznacznych dowodów na to, że proces ten przebiega inaczej u osób niewidomych.
Kluczowy okazał się inny mechanizm. Badacze stwierdzili, że kora wzrokowa osób niewidomych była słabiej zmielinizowana. Mielina działa jak izolacja wokół włókien nerwowych i wpływa na sposób przewodzenia sygnałów. Jej mniejsza ilość może też zmieniać obraz granicy między istotą szarą a białą w rezonansie magnetycznym, przez co kora może wydawać się grubsza.
Analizy wykazały także zmiany w istocie białej odpowiedzialnej za przekazywanie informacji między częściami kory wzrokowej. Jednocześnie podobnych różnic nie stwierdzono w obszarach związanych ze słuchem ani dotykiem, co wskazuje, że obserwowane zmiany są bezpośrednio związane z brakiem doświadczeń wzrokowych.
Wcześniejsze badania sugerowały, że brak bodźców wzrokowych prowadzi do niedorozwoju kory wzrokowej. Nowe wyniki pokazują jednak inny obraz: struktura tej części mózgu zmienia się i dostosowuje do warunków rozwoju. Autorzy podkreślają też, że kora wzrokowa osób niewidomych nie jest bierna. Uczestniczy w przetwarzaniu języka, pamięci roboczej i kontroli poznawczej.
Zdaniem badaczy wyniki mogą pomóc w dalszych pracach nad plastycznością mózgu. Mogą też mieć znaczenie dla badań nad terapiami neurologicznymi, które opierają się na lepszym zrozumieniu tego, jak mózg adaptuje się do utraty jednego ze zmysłów.
Jak zmienia się kora wzrokowa u osób niewidomych od urodzenia
Na podstawie opisu badania opublikowanego w Science Advances oraz informacji z artykułu.
Słownik pojęć
- Kora wzrokowa
- Część mózgu odpowiedzialna za przetwarzanie informacji wzrokowych; u osób niewidomych może przejmować także inne funkcje poznawcze.
- Mielinizacja
- Proces otaczania włókien nerwowych osłonką mielinową, która przyspiesza przewodzenie sygnałów.
- Przycinanie synaptyczne
- Usuwanie nadmiarowych połączeń nerwowych w trakcie rozwoju mózgu.
- Istota szara
- Obszary mózgu zawierające głównie ciała komórek nerwowych; w obrazowaniu MRI jej granica z istotą białą pomaga oceniać grubość kory.
- Istota biała
- Tkanka zbudowana głównie z włókien nerwowych, odpowiedzialna za przekazywanie sygnałów między obszarami mózgu.
- MRI 7T / 3T Connectom
- Bardzo zaawansowane skanery rezonansu magnetycznego o wysokiej rozdzielczości, pozwalające analizować mikrostrukturę mózgu.
