Najważniejsze
- •Po udarze niedokrwiennym mózg nie tylko „cierpi”, ale uruchamia własne mechanizmy naprawcze, które pomagają uszczelniać uszkodzone naczynia.
- •W badaniu z udziałem dr. Marcina Tabaki opisano uśpione komórki z opon mózgowych, które przemieszczają się do uszkodzonej kory i wspierają stabilizację naczyń.
- •Komórki te nie odbudowują neuronów ani nie cofają zawału, lecz wzmacniają barierę krew-mózg i ograniczają przeciek, co poprawia wyniki neurologiczne w modelach zwierzęcych.
- •W procesie naprawy ważną rolę odgrywają sygnały chemiczne ze strony uszkodzonego śródbłonka oraz plejotrofiny (PTN), która wspiera przeżycie komórek naczyń.
- •Odkrycie może otworzyć drogę do nowych terapii wspierających naturalną regenerację po udarze, obok dotychczasowego leczenia nastawionego na szybkie przywrócenie przepływu krwi.
Badanie z udziałem dr. Marcina Tabaki pokazuje, że po udarze mózg uruchamia własne mechanizmy naprawcze i kieruje komórki z opon mózgowych do uszkodzonej kory.
Nowe badanie z udziałem dr. Marcina Tabaki z Międzynarodowego Centrum Badań Oka (ICTER) pokazuje, że po udarze niedokrwiennym mózg uruchamia własne mechanizmy naprawcze. Niewielka populacja uśpionych komórek przemieszcza się z opon mózgowych w stronę uszkodzonej kory i bierze udział w stabilizacji naczyń krwionośnych.
Praca została opublikowana 3 czerwca 2026 roku w czasopiśmie „Cell Reports”. Badacze opisują, że komórki te lokalizują się przy naczyniach w uszkodzonej tkance i pomagają przywrócić szczelność bariery krew-mózg. Nie odbudowują neuronów ani nie cofają zawału, ale wzmacniają ściany naczyń i ograniczają przeciek, co w modelach zwierzęcych wiązało się z lepszym wynikiem neurologicznym.
Zespół wykorzystał bioinformatyczne metody analizy danych z sekwencjonowania RNA na poziomie pojedynczych jąder komórkowych. Dzięki temu badacze mogli zidentyfikować komórki pochodzące z grzebienia nerwowego oraz prześledzić ich aktywację po ostrym uszkodzeniu. Autorzy wskazują też na rolę sygnałów chemicznych wytwarzanych przez uszkodzony śródbłonek naczyń, które kierują te komórki dokładnie do miejsca wymagającego naprawy.
W badaniu opisano również udział plejotrofiny (PTN), białka sygnałowego wspierającego integralność naczyń. W warunkach laboratoryjnych poprawiała ona przeżycie komórek śródbłonka po niedokrwieniu i wzmacniała ich połączenia. Gdy sygnał chemiczny prowadzący komórki naprawcze został zablokowany, do uszkodzonych naczyń docierało ich mniej, bariera krew-mózg pozostawała bardziej nieszczelna, a zwierzęta gorzej radziły sobie w testach neurologicznych.
Udar mózgu pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów i niepełnosprawności na świecie. Według Światowej Organizacji Zdrowia rocznie dochodzi do niemal 12 milionów udarów, a w Polsce szacuje się około 90 tys. przypadków rocznie. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa liczba chorych ma rosnąć, co zwiększa presję na system ochrony zdrowia i opieki długoterminowej.
Dotychczas leczenie koncentrowało się głównie na szybkim przywróceniu przepływu krwi. To badanie pokazuje jednak, że znaczenie ma także to, co dzieje się później, gdy mózg próbuje ograniczyć wtórne uszkodzenia i odzyskać równowagę. Dla medycyny może to oznaczać poszukiwanie nowych terapii wspierających naturalne mechanizmy naprawcze po udarze.
Jak mózg uruchamia naprawę po udarze
Na podstawie opisanego badania z udziałem ICTER i publikacji w Cell Reports.
Najważniejsze dane liczbowe o udarze mózgu
| Wskaźnik | Wartość | Zakres / kontekst |
|---|---|---|
| Świat – nowe udary rocznie | niemal 12 mln | dane WHO |
| Polska – liczba przypadków rocznie | około 90 tys. | szacunek |
| Okno czasowe trombolizy dożylnej | do 4,5 godziny | od wystąpienia objawów |
| Okno czasowe trombektomii mechanicznej | do 24 godzin | w wybranych przypadkach z diagnostyką obrazową |
| Data publikacji badania | 3 czerwca 2026 | Cell Reports |
Opracowanie na podstawie treści artykułu i podanych danych WHO oraz informacji o publikacji.
Słownik pojęć
- udar niedokrwienny
- Rodzaj udaru spowodowany zablokowaniem przepływu krwi w naczyniu mózgowym, co prowadzi do niedotlenienia i uszkodzenia tkanki.
- bariera krew-mózg (BBB)
- Wyspecjalizowana struktura komórek śródbłonka i ich połączeń, która kontroluje, co z krwi może przenikać do mózgu.
- śródbłonek
- Warstwa komórek wyściełająca wnętrze naczyń krwionośnych; bierze udział w regulacji przepływu i szczelności naczyń.
- reperfuzja
- Przywrócenie przepływu krwi do niedokrwionej tkanki, np. po udrożnieniu naczynia w udarze.
- tromboliza
- Leczenie polegające na rozpuszczeniu skrzepliny za pomocą leków, stosowane w ostrym udarze niedokrwiennym.
- trombektomia mechaniczna
- Zabieg wewnątrznaczyniowy polegający na fizycznym usunięciu zakrzepu z naczynia.
- grzebień nerwowy
- Embrionalna struktura dająca początek wielu typom komórek i tkanek; w badaniu wskazano na komórki z niego pochodzące.
- plejotrofina (PTN)
- Białko sygnałowe wspierające przeżycie komórek i integralność naczyń krwionośnych.
