Najważniejsze
- •Wysoka zawartość tkanki tłuszczowej jest dokładniejszym wskaźnikiem obniżonej płodności u mężczyzn niż tradycyjny wskaźnik BMI.
- •Mężczyźni z wysokim poziomem tłuszczu (20-24%) mieli o 23% mniej plemników niż grupa z prawidłowym poziomem (8-19%).
- •Wzrost zawartości tkanki tłuszczowej obniża jakość nasienia nawet u mężczyzn o prawidłowej masie ciała (prawidłowym BMI).
- •Wskaźnik BMI nie rozróżnia tkanki tłuszczowej od mięśniowej, przez co może nie wykryć ryzyka u osób z otyłością metaboliczną.
Duńscy naukowcy wykazali, że wysoka zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie dokładniej wskazuje na obniżoną liczbę plemników u młodych mężczyzn niż powszechnie stosowany wskaźnik BMI.
W czasopiśmie „Human Reproduction” opublikowano wyniki badań duńskich naukowców z Uniwersytetu w Aarhus pod kierownictwem dr. Nisa Brixa (wykazane w publikacji z 30 lipca 2026 roku). Badacze udowodnili, że wysoka zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie dokładniej wskazuje na obniżoną liczbę plemników u młodych mężczyzn niż powszechnie stosowany wskaźnik BMI. Odkrycie to pozwala zidentyfikować ryzyko obniżonej płodności również u pacjentów o prawidłowej masie ciała.
Przebieg i wyniki badania
Badaniem objęto 1058 młodych Duńczyków (średnia wieku wynosiła 18 lat i 9 miesięcy) należących do kohorty FEPOS, wydzielonej z projektu Danish National Birth Cohort. Dane kliniczne zbierano od marca 2017 do grudnia 2019 roku, a skład ciała uczestników zmierzono za pomocą analizatora bioimpedancji elektrycznej (BIA). Analizy wykazały, że mężczyźni o wysokiej zawartości tkanki tłuszczowej (od 20 do 24 proc.) mieli średnio 81 milionów plemników. Z kolei w grupie o prawidłowym poziomie tłuszczu (od 8 do 19 proc.) średnia ta wynosiła 105 milionów. Oznacza to różnicę na poziomie aż 23 proc.
U mężczyzn, u których zawartość tkanki tłuszczowej wynosiła co najmniej 25 proc., średnia liczba plemników sięgała 89 milionów (spadek o 15 proc. względem grupy referencyjnej). Badacze zaznaczyli jednak, że ten konkretny wynik obarczony jest szerokim marginesem błędu ze względu na małą liczebność podgrupy (47 osób). Z kolei u mężczyzn z prawidłowym BMI wzrost zawartości tkanki tłuszczowej o jedno odchylenie standardowe (czyli o 5,7 punktu procentowego) powiązano ze spadkiem całkowitej liczby plemników o 13 proc. oraz liczby plemników o prawidłowej budowie (morfologii) o 7 proc. Współautorka badania, K.S. Hougaard, zadeklarowała posiadanie udziałów w firmach farmaceutycznych Eli Lilly oraz Novo Nordisk, produkujących leki na otyłość.
Problem ukrytej otyłości a płodność
Omawiane analizy wpisują się w obserwowany od lat 70. XX wieku globalny spadek jakości męskiego nasienia oraz rosnące rozpowszechnienie otyłości metabolicznej przy prawidłowej masie ciała. Zjawisko to dotyczy obecnie od 10 do 20 proc. młodych Europejczyków. Ponieważ BMI nie odróżnia masy tłuszczowej od mięśniowej, nie pozwala ono na wykrycie ukrytego otłuszczenia u osób o prawidłowej wadze. Choć średnia liczba plemników u badanych mężczyzn wciąż mieści się w normie Światowej Organizacji Zdrowia (powyżej 39 milionów), to dla osób znajdujących się na dolnej granicy tego przedziału taki spadek może oznaczać przejście do kategorii subfertylności (obniżonej płodności).
W przyszłości naukowcy planują zweryfikować rolę leptyny w tym procesie oraz powtórzyć badania w innych grupach. Autorzy zastrzegają, że obserwacyjny charakter projektu nie pozwala na jednoznaczne udowodnienie związku przyczynowo-skutkowego. Ponadto niski wskaźnik uczestnictwa (na poziomie 19 proc.) oraz brak korekty statystycznej dla testowania wielokrotnego wymagają ostrożności przy interpretacji przedstawionych danych.
Porównanie liczby plemników w zależności od zawartości tkanki tłuszczowej u młodych mężczyzn
| Kategoria zawartości tłuszczu | Procentowa zawartość tłuszczu | Średnia liczba plemników (mln) | Spadek liczby plemników względem normy |
|---|---|---|---|
| Prawidłowa (referencyjna) | 8% - 19% | 105 mln | - (baza) |
| Wysoka | 20% - 24% | 81 mln | o 23% |
| Bardzo wysoka | 25% i więcej | 89 mln* | o 15%* |
*Grupa o bardzo wysokiej zawartości tłuszczu liczyła jedynie 47 osób, stąd wynik ma szeroki margines błędu. Dane na podstawie badania dr. Nisa Brixa (2026).
Porównanie metod oceny budowy ciała w kontekście zdrowia reprodukcyjnego
Wskaźnik BMI (Body Mass Index)
Pomiar zawartości tkanki tłuszczowej (np. metodą BIA)
Struktura i przebieg badania kohortowego FEPOS
Dane na podstawie struktury badania kohortowego FEPOS opublikowanego w Human Reproduction (2026).
Słownik pojęć
- Analiza bioimpedancji elektrycznej (BIA)
- Metoda analizy składu ciała opierająca się na pomiarze oporu elektrycznego tkanek organizmu (przepływ prądu o niskim natężeniu). Pozwala oszacować zawartość wody, mięśni oraz tkanki tłuszczowej.
- Wskaźnik BMI (Body Mass Index)
- Wskaźnik masy ciała obliczany przez podzielenie masy ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu wyrażonego w metrach (kg/m²). Nie różnicuje on jednak tłuszczu i mięśni.
- Otyłość metaboliczna przy prawidłowej masie ciała
- Stan, w którym u osoby o prawidłowej masie ciała (prawidłowym wskaźniku BMI) występuje wysoka zawartość tkanki tłuszczowej oraz zaburzenia metaboliczne charakterystyczne dla otyłości (często określane skrótem TOFI – thin on the outside, fat on the inside).
- Subfertylność
- Stan obniżonej płodności, w którym zajście w ciążę drogą naturalną jest utrudnione i trwa dłużej, ale nie jest całkowicie niemożliwe (w przeciwieństwie do bezpłodności).
- Leptyna
- Hormon wytwarzany głównie przez komórki tłuszczowe (adipocyty), regulujący apetyt oraz procesy energetyczne organizmu, wpływający również na oś podwzgórze-przysadka-gonady.
