PMOS zamiast PCOS: stawką jest wcześniejsze rozpoznanie i płodność

Międzynarodowy zespół ekspertów po 14 latach prac zaproponował zmianę nazwy zespołu policystycznych jajników (PCOS) na polyendocrine metabolic ovarian syndrome (PMOS). Artykuł z propozycją ukazał się we wtorek 12 maja 2026 r. w prestiżowym czasopiśmie „The Lancet”, a informację o nim rozpowszechniła agencja Associated Press.

Dlaczego PCOS ma stać się PMOS?

Autorzy zmiany podkreślają, że dotychczasowa nazwa „polycystic ovary syndrome” jest myląca. Sugeruje obecność „torbieli” w jajnikach, podczas gdy u większości pacjentek obserwuje się powiększone pęcherzyki, a sama nazwa zawęża problem do narządu rodnego. „W jajniku nie ma cyst, to bardzo mylące” – powiedziała dr Melanie Cree, endokrynolożka dziecięca z University of Colorado Anschutz i współautorka publikacji. Jej zdaniem bardziej precyzyjne określenie ma skłonić lekarzy do całościowego spojrzenia na chorobę i „pchnąć opiekę w lepszym kierunku”.

Endocrine Society, globalna organizacja zrzeszająca lekarzy i naukowców, poparła nową nazwę i wskazała, że redukowanie złożonego zaburzenia endokrynnego do obrazu jajników sprzyjało przeoczeniom diagnostycznym i niedostatecznemu leczeniu. Zespół autorów obejmuje specjalistów m.in. z endokrynologii, ginekologii i diabetologii, a w prace włączono także osoby żyjące z rozpoznaniem PCOS.

Charakterystyka PMOS i wyzwania diagnostyczne

PMOS to przewlekłe zaburzenie hormonalno‑metaboliczne dotyczące osób z jajnikami, związane z wahaniami hormonów wpływającymi na masę ciała, metabolizm, zdrowie psychiczne, układ rozrodczy i skórę. Typowe są nieregularne miesiączki, zaburzenia owulacji, nadmierna produkcja androgenów powodująca trądzik, hirsutyzm lub łysienie typu męskiego, a w badaniu obrazowym często widać liczne pęcherzyki jajnikowe. Schorzenie zwiększa ryzyko zespołu metabolicznego, cukrzycy typu 2, chorób sercowo‑naczyniowych i udarów oraz problemów z płodnością.

Według materiałów cytowanych przez AP PMOS jest najczęstszą pojedynczą przyczyną niepłodności żeńskiej, głównie z powodu rzadszej owulacji. Cleveland Clinic wskazuje, że stan ten wiąże się także ze zwiększonym ryzykiem powikłań ciążowych, takich jak cukrzyca ciężarnych czy poród przedwczesny, choć większość osób z PMOS może urodzić dziecko. Szacunki rozpowszechnienia wahają się zwykle w granicach 6–10 proc. populacji w wieku rozrodczym, a w przekazach popularnych pojawia się uogólnienie „1 na 8 kobiet”.

Eksperci przywoływani przez AP podkreślają rolę insulinooporności. „U wielu kobiet jest za dużo insuliny, a ta myli jajnik, który zaczyna produkować za dużo testosteronu. To wysokie stężenie testosteronu powoduje objawy” – tłumaczy dr Cree. Jako pierwszy krok leczenia wskazuje ona modyfikację stylu życia: ograniczenie wysoko przetworzonej żywności, regularną aktywność fizyczną i odpowiednią długość snu. Uzupełniająco stosuje się metforminę i inne leki zwiększające wrażliwość na insulinę, preparaty blokujące androgeny oraz antykoncepcję hormonalną, przy indywidualnym doborze terapii.

Zmiana nazwy ma również zwrócić uwagę na częste, wieloletnie opóźnienia w diagnozowaniu, opisywane w badaniach pacjenckich. Rozproszone objawy, ich bagatelizowanie jako „typowych dla dojrzewania” oraz nadmierne skupienie na obrazie USG jajników prowadzą do tego, że rozpoznanie stawia się często po kilku latach od wystąpienia pierwszych dolegliwości. Konsekwencją są bardziej zaawansowane powikłania metaboliczne i większe obciążenie psychiczne.

Na razie PMOS pozostaje propozycją terminologiczną grupy ekspertów, choć wspieraną przez wpływowe środowiska, i nie ma informacji o formalnym przyjęciu tej nazwy przez WHO czy w klasyfikacji ICD. W praktyce oznacza to, że w dokumentacji medycznej i materiałach edukacyjnych przez dłuższy czas równolegle będą funkcjonować skróty PCOS i PMOS, a ewentualne przyszłe aktualizacje zależą od decyzji towarzystw naukowych oraz instytucji regulacyjnych w poszczególnych krajach.