Najważniejsze
- •Badanie COPANA wykazało, że u 3-miesięcznych dziewczynek narażonych na paracetamol przed 17. tygodniem ciąży objętość jajników była mniejsza o 40%, a macicy o 13%.
- •Autorzy podkreślają, że jest to badanie obserwacyjne, które wykazuje jedynie korelację i nie dowodzi bezpośredniego wpływu leku na niepłodność w dorosłym życiu.
- •Rekomendacje EMA oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) pozostają bez zmian – paracetamol jest nadal lekiem pierwszego wyboru u kobiet w ciąży.
- •Nieleczona gorączka powyżej 38,5°C w ciąży stwarza udokumentowane ryzyko wad cewy nerwowej lub poronienia, stanowiąc większe i bezpośrednie zagrożenie niż hipotetyczne ryzyko leczenia.
Córki kobiet przyjmujących paracetamol w ciąży miały w wieku trzech miesięcy mniejsze narządy rozrodcze. Duńscy badacze podkreślają jednak, że wyniki te nie dowodzą negatywnego wpływu leku na ich przyszłą płodność.
Moving beyond associations: The role of mechanistic evidence in prenatal paracetamol safety.
Med (New York, N.Y.)
Naukowcy z duńskiego szpitala Rigshospitalet w Kopenhadze ustalili, że córki kobiet przyjmujących paracetamol w ciąży miały w wieku trzech miesięcy mniejsze narządy rozrodcze i mniej pęcherzyków jajnikowych. Autorzy badania obserwacyjnego opublikowanego w czasopiśmie „Human Reproduction Open” zastrzegają jednak, że wyniki nie dowodzą bezpośredniego wpływu leku na przyszłą płodność dzieci.
Wyniki badania COPANA
W ramach projektu COPANA, przeprowadzonego w latach 2020–2022, badacze objęli obserwacją 685 ciężarnych, spośród których przeanalizowali dane dotyczące 302 córek. U trzymiesięcznych dziewczynek narażonych na działanie paracetamolu przed 17. tygodniem ciąży odnotowano objętość jajników mniejszą średnio o 40 proc., macicę mniejszą o 13 proc., a także o 23 proc. mniejszą liczbę pęcherzyków jajnikowych oraz niższy poziom hormonu AMH w porównaniu z grupą kontrolną.
Grupa wczesnej ekspozycji liczyła 92 dzieci, grupa poddana ekspozycji po 17. tygodniu – 67 dzieci, a grupa kontrolna – 143 niemowlęta. Wyniki te zestawiono dodatkowo z bazą danych obejmującą 1210 dziewcząt obserwowanych do okresu dojrzewania.
Główna autorka pracy, dr Margit Bistrup Fischer z Rigshospitalet, oświadczyła, że nie wiadomo, czy zaobserwowane zmiany przełożą się na niższą płodność lub wcześniejsze wystąpienie menopauzy. Zewnętrzny ekspert, prof. Christian De Geyter z Uniwersytetu w Bazylei, wskazał z kolei, że uzyskane rezultaty wymagają potwierdzenia w badaniach uwzględniających dokładne dawki oraz czas trwania ekspozycji na lek.
Zalecenia medyczne pozostają bez zmian
Paracetamol pozostaje jedynym powszechnie zalecanym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym dla kobiet w ciąży – sięga po niego od 50 do 65 proc. ciężarnych na świecie. Europejska Agencja Leków oraz Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników nie zmieniają wytycznych i nadal uznają ten preparat za lek pierwszego wyboru. Nieleczona wysoka gorączka u matki, przekraczająca 38,5°C, stwarza udowodnione i natychmiastowe zagrożenie dla płodu (np. w postaci wad cewy nerwowej lub poronienia). Opisane w badaniu ryzyko ma natomiast charakter odroczony oraz hipotetyczny.
Autorzy opracowania zwracają również uwagę na tzw. błąd wskazania – badanie nie rozstrzyga bowiem, czy mniejsze narządy u niemowląt wynikają z działania leku, czy z samej gorączki i infekcji u matki. Ponadto mniejsza objętość narządu w wieku niemowlęcym nie oznacza automatycznie niepłodności w dorosłym życiu, a ograniczenia jednocentrycznej próby uniemożliwiają wyciąganie ostatecznych wniosków populacyjnych. W praktyce klinicznej zasady stosowania paracetamolu u pacjentek w ciąży nie ulegają zmianie.
Wpływ ekspozycji na paracetamol przed 17. tygodniem ciąży na narządy rozrodcze 3-miesięcznych dziewczynek (badanie COPANA)
| Parametr narządu / marker | Różnica względem grupy kontrolnej | Liczebność grupy badanej |
|---|---|---|
| Objętość jajników | Mniejsza o 40% | 92 dzieci |
| Objętość macicy | Mniejsza o 13% | 92 dzieci |
| Liczba pęcherzyków jajnikowych | Mniejsza o 23% | 92 dzieci |
| Poziom hormonu AMH | Niższy niż w grupie kontrolnej | 92 dzieci |
Wyniki z projektu COPANA publikowane w „Human Reproduction Open” (2020–2022)
Bilans korzyści i ryzyka stosowania paracetamolu w ciąży
Słownik pojęć
- Hormon AMH
- Hormon anty-Müllerowski, wskaźnik używany w medycynie rozrodu do oceny tzw. rezerwy jajnikowej u kobiet.
- Błąd wskazania (indication bias)
- Zakłócenie wyników badania naukowego wynikające z faktu, że lek podawany jest w związku z konkretną chorobą (np. gorączką/infekcją), i to sama choroba, a nie lek, może wpływać na mierzone punkty końcowe.
- Badanie obserwacyjne
- Rodzaj badania naukowego polegający na obserwacji badanej populacji bez ingerencji w stosowane leczenie czy styl życia; nie pozwala na bezpośrednie dowiedzenie związku przyczynowo-skutkowego.
- Pęcherzyki jajnikowe
- Struktury w jajniku, w których dojrzewają komórki jajowe; ich liczba jest powiązana z potencjałem rozrodczym kobiety.
