Ogólnokrajowy strajk karetek w Irlandii: ostrzeżenia przed ryzykiem dla życia pacjentów

Około 2 tys. pracowników National Ambulance Service (NAS) w całej Irlandii rozpoczęło we wtorek 12 maja o godz. 8.00 rano 24‑godzinny strajk w sporze o niewdrożone rekomendacje płacowo‑stanowiskowe z 2020 r. HSE oraz lekarze medycyny ratunkowej ostrzegają, że ograniczona obsada karetek powoduje znaczące opóźnienia i stwarza „istotne ryzyko dla życia pacjentów”, natomiast związki SIPTU i Unite zapewniają, że dla przypadków zagrażających życiu utrzymano pełne zabezpieczenie. Akcja objęła głównie emergency medical technicians, paramedyków, advanced i specialist paramedics oraz supervisorów. Według NAS ponad połowa zwyczajowo dyżurującego personelu nie pracuje w czasie protestu. Strajk potrwa do środy 13 maja, do godz. 8.00. Poprzedziła go akcja „work‑to‑rule”, rozpoczęta 11 maja. Związki zapowiedziały już 48‑godzinny strajk od 19 maja oraz 72‑godzinny od 26 maja, a także możliwą dalszą eskalację w czerwcu, jeśli nie dojdzie do porozumienia. Rdzeniem sporu jest brak wdrożenia niezależnego „Roles and Responsibilities Review” dla NAS, opublikowanego w maju 2020 r. i zleconego wspólnie przez HSE, NAS i SIPTU. Dokument rekomendował modernizację siatek płac i gradingu tak, by odzwierciedlić zwiększone kwalifikacje i zakres odpowiedzialności paramedyków. Związki podkreślają, że raport, w tym „enhanced pay scales”, pozostaje niewdrożony, a dodatkowo od lat nie zrealizowano 5‑proc. podwyżki z procesu Benchmarking II. SIPTU i Unite odrzuciły w referendum w 2025 r. wypracowany pod auspicjami Workplace Relations Commission i Labour Court pakiet wzrostu płac o 3–14% plus 9,25% z Public Service Agreement 2024–2026, argumentując, że uzależniał podwyżki od kolejnych zmian organizacyjnych, mimo że dotychczasowe rozszerzenie ról nie zostało opłacone. HSE utrzymuje pełną obsługę numerów alarmowych 999/112 i wdrożył contingency plan. Priorytet otrzymują zatrzymania krążenia, poważne urazy i inne przypadki time‑critical. Do wyjazdów włączono klinicznie wykwalifikowanych menedżerów, częściowo wykorzystuje się prywatne karetki, a centra zgłoszeń wzmocniono dodatkowym personelem klinicznym. Pacjentów z mniej pilnymi problemami prosi się o kontakt z lekarzami rodzinnymi, injury units czy aptekami oraz o samodzielny dojazd do szpitala, jeśli to możliwe. HSE informuje o „znaczącym wpływie” strajku na czasy odpowiedzi i przewiduje, że oczekiwanie przy mniej pilnych przypadkach będzie „znacznie dłuższe niż zwykle”. Irish Association of Emergency Medicine i lekarze medycyny ratunkowej, w tym prof. Conor Deasy, mówią o „znaczącym ryzyku dla życia pacjentów” i twierdzą, że „nie ma sposobu, by to złagodzić”. Ostrzegają, że opóźnienia w dotarciu karetki oraz brak pełnej oceny na miejscu zdarzenia mogą zwiększać ryzyko ciężkich powikłań lub zgonu, a samodzielny transport do szpitala określają jako porównywalny z „rosyjską ruletką”. Irish Patients Association apeluje, by pacjenci „nie byli pionkami” w sporze, wskazując na szczególne zagrożenie dla osób starszych i przewlekle chorych. SIPTU i Unite utrzymują, że tzw. „life‑and‑limb cover” jest zapewniony: załogi oraz advanced i specialist paramedics pozostają do dyspozycji dla przypadków o wysokiej ostrości, a HEMS i wyspecjalizowane zespoły pediatryczne pracują normalnie. Związki odrzucają tezę, że życie pacjentów jest świadomie narażane, i obciążają odpowiedzialnością za eskalację konfliktu rząd oraz HSE. Taoiseach Micheál Martin ocenił trwający strajk jako „not satisfactory” dla pacjentów i wezwał strony do powrotu do „sprawdzonych mechanizmów” relacji przemysłowych WRC i Labour Court. Minister zdrowia Jennifer Carroll MacNeill podkreśla, że spór powinien zostać rozwiązany w ramach Public Service Agreement 2024–2026 i istniejących struktur, przypominając, że ostatnią ofertę odrzucili członkowie, a nie rząd. Opozycyjny Sinn Féin oskarża rząd o brak reakcji na „wieloletnie problemy” NAS i domaga się osobistego zaangażowania minister w negocjacje. W tle sporu stoi głęboka zmiana roli irlandzkich paramedyków w ostatnich 15–20 latach: od funkcji głównie transportowej do zaawansowanej opieki przedszpitalnej, z większą liczbą procedur wykonywanych na miejscu zdarzenia i rozszerzonym katalogiem samodzielnie podawanych leków. System jednocześnie mierzy się ze wzrostem liczby wezwań, starzeniem się populacji oraz przewlekłymi opóźnieniami w przekazywaniu pacjentów na przepełnione oddziały ratunkowe. Jeśli strony nie wrócą szybko do rozmów pod auspicjami WRC lub Labour Court, majowa seria 48‑ i 72‑godzinnych strajków może jeszcze bardziej obciążyć ratownictwo i szpitale. Dla systemu ochrony zdrowia będzie to sprawdzian, czy uda się wypracować model wynagradzania paramedyków, który z jednej strony uwzględni skalę ich nowych kompetencji, a z drugiej nie rozreguluje szerszych porozumień płacowych w sektorze publicznym.