Najważniejsze
- •Naukowcy z Heidelbergu odkryli mechanizm kardiotoksyczności doksorubicyny, kluczowego leku onkologicznego.
- •Interakcja białek Topoisomerase IIβ oraz MEF2 prowadzi do uszkodzeń serca u pacjentów poddawanych chemioterapii.
- •Substancja SAHA (worinostat) wykazała skuteczność w blokowaniu uszkodzeń serca w badaniach na zwierzętach.
- •Ok. 25% pacjentów leczonych doksorubicyną doświadcza mierzalnych zmian w funkcji serca.
- •Zastosowanie SAHA u ludzi wymaga wieloletnich badań klinicznych w celu potwierdzenia bezpieczeństwa i skuteczności.
Naukowcy z Uniwersytetu w Heidelbergu zidentyfikowali mechanizm molekularny odpowiedzialny za uszkodzenia serca po podaniu doksorubicyny. Wykazali również, że lek SAHA może hamować ten proces u myszy.
Naukowcy z Uniwersytetu w Heidelbergu zidentyfikowali mechanizm molekularny, za sprawą którego doksorubicyna – popularny lek przeciwnowotworowy – uszkadza serce. Wyniki badania opublikowano 21 września 2026 roku w czasopiśmie Nature Communications.
Badacze wykazali, że doksorubicyna prowadzi do nieprawidłowej współpracy białek Topoisomerase IIβ oraz MEF2 w komórkach serca. Ta interakcja skutkuje nadaktywnością genów odpowiedzialnych za niszczenie tkanki mięśnia sercowego. Zespół pod kierownictwem prof. Lorenza Lehmanna zidentyfikował substancję SAHA (worinostat), która blokuje ten szkodliwy szlak sygnałowy. W przeprowadzonych modelach zwierzęcych podanie tego leku skutecznie ograniczyło kardiotoksyczność chemioterapii.
Wyzwania w kardioonkologii
Doksorubicyna stanowi fundament leczenia wielu nowotworów, w tym raka piersi, płuc oraz chłoniaków. Jej stosowanie ogranicza jednak tzw. dawka skumulowana, ponieważ lek ten może prowadzić do trwałej niewydolności serca. Według danych przedstawionych przez prof. Norberta Freya ze Szpitala Uniwersyteckiego w Heidelbergu mierzalne zmiany w funkcji serca występują u około 25 procent pacjentów przyjmujących ten preparat. Obecnie medycyna nie dysponuje skutecznymi strategiami przyczynowymi, które zapobiegałyby tym uszkodzeniom. Stosowane dotychczas metody, takie jak beta-blokery, ograniczają się jedynie do leczenia objawowego.
Eksperci ostrzegają jednak przed przedwczesnym optymizmem. SAHA jest obecnie zatwierdzona przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) wyłącznie do terapii chłoniaka skórnego z komórek T. Bezpieczeństwo oraz skuteczność tej substancji w zapobieganiu kardiotoksyczności u ludzi pozostają niepotwierdzone. Proces badań klinicznych dla nowego wskazania może potrwać od pięciu do dziesięciu lat.
Naukowcy muszą również wykluczyć ryzyko, że SAHA osłabi działanie przeciwnowotworowe doksorubicyny. Substancja ta wykazuje ponadto własne skutki uboczne, w tym zmęczenie, biegunkę oraz małopłytkowość.
Kolejnym etapem będą badania kliniczne, które ocenią, czy mechanizm zaobserwowany u myszy przełoży się na realną korzyść terapeutyczną dla ludzi. Pacjenci onkologiczni nie powinni na własną rękę poszukiwać dostępu do leku SAHA, gdyż jego zastosowanie w ochronie serca pozostaje na etapie eksperymentalnym.
Etapy rozwoju nowej terapii ochronnej dla serca
Szacowany czas trwania badań oparty na procedurach klinicznych.
Ryzyko i profil działań niepożądanych doksorubicyny oraz substancji SAHA
| Parametr | Doksorubicyna | SAHA (worinostat) |
|---|---|---|
| Główne zastosowanie | Chemioterapia (rak piersi, płuc, chłoniaki) | Chłoniak skórny z komórek T |
| Ryzyko uszkodzenia serca | Wysokie (ok. 25% pacjentów) | Niskie (badane jako protektor) |
| Główne skutki uboczne | Niewydolność serca, mielosupresja | Zmęczenie, biegunka, małopłytkowość |
Opracowanie własne na podstawie danych Uniwersytetu w Heidelbergu oraz FDA.
Poznaj nasze jednostki - Zakład Kardioonkologii
Słownik pojęć
- Kardiotoksyczność
- Zdolność leku do powodowania uszkodzeń mięśnia sercowego, co może prowadzić do jego niewydolności.
- Dawka skumulowana
- Maksymalna całkowita dawka leku, jaką pacjent może przyjąć w trakcie całego życia, aby uniknąć ciężkich powikłań toksycznych.
- SAHA (Worinostat)
- Inhibitor deacetylazy histonów (HDACi), lek stosowany w leczeniu nowotworów krwi, badany jako środek ochronny dla serca.
- Topoisomerase IIβ
- Enzym biorący udział w replikacji i naprawie DNA, którego nieprawidłowa aktywność w sercu przyczynia się do uszkodzeń pod wpływem chemioterapii.
- Leczenie objawowe
- Rodzaj leczenia, które łagodzi objawy choroby, ale nie usuwa jej przyczyny (w przeciwieństwie do leczenia przyczynowego).
