Najważniejsze
- •Polskie Towarzystwo Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN) ogłosiło 222 nowe wytyczne dotyczące opieki żywieniowej w onkologii.
- •Obowiązkowa ocena stanu odżywienia pacjenta przy przyjęciu do szpitala ma odbywać się za pomocą narzędzi NRS 2002 lub SGA i być powtarzana co 14 dni.
- •Zalecane zapotrzebowanie wynosi 25–30 kcal/kg masy ciała w stanie stabilnym (30–35 kcal/kg przy niedożywieniu) oraz 1,2–1,5 g białka/kg/dobę.
- •Eksperci oficjalnie odrzucają tzw. „głodzenie raka” oraz niekontrolowane diety ketogeniczne ze względu na ryzyko groźnej sarkopenii.
- •Wdrożenie pełnych standardów wymaga zmian prawnych (rozporządzenie MZ) oraz oficjalnego uznania i wyceny pracy dietetyka klinicznego przez NFZ.
Grupa Robocza ds. Dietetyki działająca przy POLSPEN opublikowała 222 wytyczne, które definiują leczenie żywieniowe jako obowiązkowy element terapii onkologicznej w Polsce.
Grupa Robocza ds. Dietetyki działająca przy Polskim Towarzystwie Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN) opublikowała 222 wytyczne dotyczące leczenia żywieniowego w onkologii. Dokument ukazał się w czasopiśmie „Postępy Żywienia Klinicznego” pod patronatem Narodowego Instytutu Onkologii.
Kluczowe zalecenia i zapotrzebowanie żywieniowe
Zespół pod kierunkiem dr n. med. Katarzyny Różyckiej oraz mgr Edyty Wernio zdefiniował terapię żywieniową jako obligatoryjny element opieki nad pacjentem onkologicznym. Zalecenia obejmują cały proces leczenia: od prehabilitacji, przez hospitalizację, po opiekę paliatywną.
Autorzy wskazują na potrzebę stosowania żywienia przedoperacyjnego przez 7–14 dni u chorych z ciężkim niedożywieniem. W uzasadnionych przypadkach wiąże się to z koniecznością odroczenia zabiegu chirurgicznego. Eksperci ustalili dobowe zapotrzebowanie energetyczne na poziomie 25–30 kcal/kg masy ciała w stanie stabilnym oraz 30–35 kcal/kg u pacjentów niedożywionych, przy podaży białka wynoszącej 1,2–1,5 g/kg na dobę. Standardy te odpowiadają wytycznym European Society for Clinical Nutrition and Metabolism (ESPEN).
Przesiewowa ocena stanu odżywienia i odrzucenie alternatywnych diet
Nowe procedury nakładają na szpitale obowiązek oceny stanu odżywienia każdego pacjenta przy przyjęciu za pomocą formularzy NRS 2002 lub SGA oraz powtarzania tego badania co 14 dni. Rekomendacje poruszają także kwestię diety doustnej – zalecają w pierwszej kolejności jej modyfikację, następnie włączenie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, a w razie braku efektów – żywienie dojelitowe lub pozajelitowe.
Standardy jednoznacznie odrzucają popularne diety alternatywne, w tym tzw. głodzenie raka czy niekontrolowane diety ketogeniczne, które prowadzą do rozwoju sarkopenii. Autorzy opracowania zaznaczają, że pełne zastosowanie nowych zaleceń wymaga nowelizacji rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 listopada 2013 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego.
Niedożywienie w polskich szpitalach i wyzwania systemowe
W Polsce niedożywienie występuje u 30–80% pacjentów onkologicznych, a kacheksja odpowiada za zgon około 20% z nich. Hospitalizacja niedożywionego chorego generuje koszty wyższe o 40–60%. W przeciwieństwie do większości krajów Unii Europejskiej dietetyk kliniczny w polskim systemie ochrony zdrowia nie jest obecnie obligatoryjnym ani osobno wycenianym przez Narodowy Fundusz Zdrowia członkiem zespołu medycznego. Dodatkowo od 40 do 60% pacjentów w Polsce stosuje diety eliminacyjne na własną rękę.
Wdrożenie rekomendacji w praktyce szpitalnej zależy od decyzji Ministerstwa Zdrowia oraz NFZ w zakresie zmian legislacyjnych i finansowania świadczeń. Wyzwaniem w realizacji wytycznych pozostają brak etatów dla dietetyków klinicznych w placówkach publicznych oraz nieuregulowana kwestia odpłatności za żywność medyczną w opiece domowej.
Priorytety opieki onkologicznej z perspektywy pacjentów
Statystyki niedożywienia i parametry leczenia żywieniowego w polskiej onkologii
| Wskaźnik / Parametr | Wartość / Zakres | Konsekwencje / Uwagi |
|---|---|---|
| Częstość występowania niedożywienia | 30% – 80% pacjentów | Powszechny problem obniżający skuteczność terapii |
| Zgony spowodowane kacheksją | ok. 20% pacjentów | Wyniszczenie organizmu jako bezpośrednia przyczyna śmierci |
| Wzrost kosztów hospitalizacji niedożywionego chorego | +40% do +60% | Wyższe koszty powikłań i dłuższego pobytu w szpitalu |
| Zapotrzebowanie energetyczne (stan stabilny) | 25–30 kcal/kg m.c./dobę | Standard zgodny z wytycznymi ESPEN |
| Zapotrzebowanie energetyczne (niedożywienie) | 30–35 kcal/kg m.c./dobę | Wymaga intensyfikacji podaży kalorycznej |
| Podaż białka | 1,2–1,5 g/kg m.c./dobę | Zapobiega utracie masy mięśniowej (sarkopenii) |
| Samodzielne stosowanie diet eliminacyjnych | 40% – 60% pacjentów | Ryzykowne praktyki bez konsultacji ze specjalistą |
Opracowanie własne na podstawie danych POLSPEN i Postępów Żywienia Klinicznego
Drabina interwencji żywieniowej w opiece onkologicznej
Standardy postępowania żywieniowego POLSPEN 2026
Słownik pojęć
- POLSPEN
- Polskie Towarzystwo Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu – towarzystwo naukowe zajmujące się standardami i rozwojem leczenia żywieniowego.
- Prehabilitacja
- Złożone postępowanie przygotowawcze przed zabiegiem chirurgicznym lub leczeniem systemowym, obejmujące m.in. optymalizację stanu odżywienia i wydolności fizycznej.
- Kacheksja onkologiczna
- Wielonarządowy zespół wyniszczenia nowotworowego charakteryzujący się postępującą utratą masy mięśniowej i tłuszczowej, niemożliwy do całkowitego odwrócenia samą tradycyjną dietą.
- Sarkopenia
- Utrata masy, siły oraz sprawności mięśni szkieletowych, nasilana przez niewłaściwe diety eliminacyjne i proces nowotworowy.
- NRS 2002
- (Nutritional Risk Screening 2002) – standaryzowany formularz oceny ryzyka niedożywienia u pacjentów hospitalizowanych.
- SGA
- (Subjective Global Assessment) – subiektywna globalna ocena stanu odżywienia pacjenta na podstawie wywiadu i badania fizykalnego.
- Żywienie dojelitowe
- Podawanie substancji odżywczych bezpośrednio do przewodu pokarmowego za pomocą sondy nosowo-żołądkowej lub przetoki odżywczej (PEG).
- Żywienie pozajelitowe
- Dostarczanie składników odżywczych (aminokwasów, glukozy, tłuszczów, elektrolitów, witamin) bezpośrednio do układu krążenia z pominięciem przewodu pokarmowego.
