Najważniejsze
- •Nowe badanie w „The Lancet Rheumatology” wykazuje, że podwyższony poziom interferonu-alfa oraz brak białka TRIM21 pozwalają wykryć chorobę Sjögrena z ponad 10-letnim wyprzedzeniem.
- •Odkrycie umożliwia podział pacjentów na dwie odrębne podgrupy immunologiczne (60% i 40%), co ułatwi dobór spersonalizowanych terapii biologicznych.
- •Obecny proces diagnostyczny trwa średnio od 5 do 7 lat i opiera się na inwazyjnej biopsji wargi dolnej.
- •Badanie opiera się na analizie próbek z bazy UK Biobank, jednak jego ograniczeniem jest brak szczegółowych danych o czułości testu oraz reprezentatywność ograniczona głównie do rasy kaukaskiej.
- •Skuteczność terapii celowanej wyciszającej działanie interferonu-alfa potwierdzono dotychczas wyłącznie na modelach mysich; badania kliniczne na ludziach jeszcze się nie rozpoczęły.
Badanie opublikowane w „The Lancet Rheumatology” wykazało, że podwyższony poziom interferonu alfa i brak białka TRIM21 pozwalają wykryć chorobę Sjögrena na ponad 10 lat przed wystąpieniem pierwszych objawów.
Correlation between clinical disease activity and interferon-γ autoantibody titers measured by inhibitory ELISA, and inflammatory biomarkers in adult-onset immunodeficiency associated with anti-interferon-γ autoantibodies.
PloS one
Międzynarodowy zespół naukowców z Niemiec i Wielkiej Brytanii opublikował 20 lipca 2026 roku na łamach czasopisma „The Lancet Rheumatology” badanie, z którego wynika, że podwyższony poziom interferonu alfa oraz brak białka TRIM21 we krwi pozwalają wykryć chorobę Sjögrena na ponad 10 lat przed wystąpieniem pierwszych objawów klinicznych. W projekt badawczy zaangażowały się m.in. Szpital Uniwersytecki w Bonn (Universitätsklinikum Bonn), uniwersytety w Edynburgu, Newcastle i Cambridge oraz polska firma JJB Biologics.
Dwa odrębne profile immunologiczne
Analizę oparto na badaniu układu odpornościowego ponad 170 chorych oraz retrospektywnej ocenie danych i próbek krwi około 250 pacjentów z brytyjskiej bazy UK Biobank, u których w okresie obserwacji zdiagnozowano chorobę Sjögrena. Badania wykazały istnienie dwóch typów tego schorzenia. U około 60% badanych stwierdzono podwyższony poziom interferonu alfa przy jednoczesnym braku białka TRIM21 we krwi. Z kolei u pozostałych 40% poziom tego interferonu pozostawał w normie, a białko TRIM21 było obecne. Zmiany w profilu białkowym u pacjentów z bazy UK Biobank były wykrywalne w próbkach krwi pobranych ponad dekadę przed postawieniem diagnozy klinicznej. Dodatkowo badania na modelach mysich wykazały, że blokowanie biologicznych efektów interferonu alfa łagodzi objawy choroby.
Ograniczenia badania i perspektywy kliniczne
Autorzy publikacji nie podają dokładnej czułości ani swoistości opracowanego testu krwi. Ponadto skuteczność leczenia celowanego wykazano dotychczas wyłącznie na modelach zwierzęcych, a badania kliniczne z udziałem ludzi jeszcze się nie rozpoczęły. Badanie opiera się na danych pacjentów z Niemiec i Wielkiej Brytanii. Ponieważ jednak ponad 94% uczestników bazy UK Biobank to osoby rasy kaukaskiej, wyniki mogą nie odzwierciedlać w pełni sytuacji w innych grupach etnicznych. W materiałach źródłowych zabrakło również informacji o kosztach testu, kwestiach patentowych oraz opinii niezależnych reumatologów.
Choroba Sjögrena to przewlekłe schorzenie autoimmunologiczne atakujące ślinianki oraz gruczoły łzowe. W 90% przypadków zapadają na nie kobiety. Obecnie proces diagnostyczny trwa średnio od 5 do 7 lat i wymaga wykonania inwazyjnej biopsji gruczołów ślinowych wargi dolnej. Nowe odkrycie umożliwia podział chorych na dwie grupy o odmiennym profilu immunologicznym. Powinno to ułatwić dobór celowanych terapii biologicznych, podobnie jak ma to miejsce w leczeniu tocznia rumieniowatego układowego.
Wyodrębnienie tych profili pozwala na rozpoczęcie prac nad personalizowanymi terapiami dostosowanymi do konkretnych podgrup pacjentów. Prof. Rayk Behrendt ze Szpitala Uniwersyteckiego w Bonn zapowiedział, że pierwszym krokiem będzie celowane testowanie preparatów tłumiących działanie interferonu u chorych z podwyższonym poziomem tego białka. Na gotowy lek dostępny na rynku przyjdzie nam jednak jeszcze poczekać.
Porównanie podgrup pacjentów z chorobą Sjögrena pod kątem profili immunologicznych
| Profil immunologiczny | Odsetek badanych pacjentów (%) | Poziom interferonu-alfa we krwi | Obecność białka TRIM21 we krwi |
|---|---|---|---|
| Podgrupa I (zależna od interferonu) | 60% | Podwyższony | Brak (wykazano brak białka) |
| Podgrupa II (niezależna od interferonu) | 40% | W normie | Obecne |
Dane na podstawie badania opublikowanego w The Lancet Rheumatology (lipiec 2026)
Przebieg wczesnej diagnostyki i personalizacji leczenia w chorobie Sjögrena
Schemat oparty na rezultatach badań naukowców z Bonn i Edynburga (2026)
Słownik pojęć
- Choroba Sjögrena (Morbus Sjögren)
- Przewlekłe schorzenie autoimmunologiczne, w którym układ odpornościowy atakuje i niszczy gruczoły wydzielania zewnętrznego (głównie łzowe i ślinowe), prowadząc do ich dysfunkcji (suchość oczu, suchość jamy ustnej).
- Interferon-alfa (IFN-α)
- Białko należące do grupy cytokin, odgrywające kluczową rolę w obronie przeciwwirusowej oraz regulacji odpowiedzi immunologicznej. Jego nadprodukcja jest powiązana z wieloma chorobami autoimmunologicznymi.
- TRIM21 (Tripartite motif-containing protein 21)
- Białko pełniące funkcję receptora wewnątrzkomórkowego i ligazy E3 ubikwityny, zaangażowane w regulację procesów zapalnych oraz odpowiedź na obecność autoantygenów. Brak lub obniżenie poziomu tego białka wiąże się z nasileniem stanu zapalnego wywołanego przez interferon.
- Kollagenozy (kolagenozy)
- Szeroka grupa chorób układowych tkanki łącznej o podłożu autoimmunizacyjnym (np. toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, choroba Sjögrena), charakteryzujących się obecnością autoprzeciwciał skierowanych przeciwko własnym składnikom jądra komórkowego lub cytoplazmy.
- Biopsja wargi dolnej
- Pobranie fragmentu tkanki (w przypadku choroby Sjögrena – drobnych gruczołów ślinowych z wargi dolnej) w celu oceny histopatologicznej pod kątem obecności nacieków limfocytarnych potwierdzających stan zapalny.
