Najważniejsze
- •Podwyższony poziom białka SORLA chroni mózg przed toksycznymi splotami białka tau na modelach mysich.
- •Brak białka SORLA nasila stany zapalne w mózgu poprzez aktywację receptorów plexin-B w komórkach glejowych.
- •SORLA działa jak komórkowy kontroler ruchu, kierując zarówno amyloid-beta, jak i białko tau do utylizacji.
- •Odkrycie ma charakter przedkliniczny – wdrożenie ewentualnej terapii u ludzi zajmie co najmniej 10 lat.
Amerykańscy naukowcy wykazali w badaniach na myszach, że podwyższony poziom białka SORLA chroni mózg przed uszkodzeniami wywołanymi przez toksyczne sploty białka tau.
Naukowcy z amerykańskiego instytutu Sanford Burnham Prebys przeprowadzili badania na modelach mysich, których wyniki opublikowano 17 lipca 2026 roku w czasopiśmie „Science Advances”. Wykazali w nich, że podwyższony poziom białka SORLA chroni mózg przed uszkodzeniami wywołanymi przez toksyczne sploty białka tau. Odkrycie to wskazuje na nowy, naturalny mechanizm obrony neuronów przed neurodegeneracją, m.in. w przebiegu choroby Alzheimera.
Wyniki badań laboratoryjnych
Autorami pracy są dr Huijie Huang oraz dr Timothy Y. Huang z instytutu Sanford Burnham Prebys, którzy współpracowali z dr. Qiangiem Xiao z The Scripps Research Institute. Projekt sfinansowały amerykańskie instytucje rządowe: National Institutes of Health, National Cancer Institute oraz National Institute on Aging. Badacze przeprowadzili eksperymenty wyłącznie na zwierzętach. Skrzyżowanie myszy z nadekspresją ludzkiego białka SORLA z osobnikami wykazującymi patologię tau doprowadziło do zmniejszenia akumulacji tego białka, ograniczenia atrofii mózgu oraz ochrony połączeń synaptycznych. Z kolei całkowite wyłączenie genu Sorl1, odpowiedzialnego za produkcję SORLA, nasiliło uszkodzenia u badanych gryzoni.
Dzięki sekwencjonowaniu pojedynczych komórek oraz mapowaniu RNA w tkance mózgowej naukowcy ustalili, że brak białka SORLA w komórkach glejowych skutkuje nadaktywnością receptorów z rodziny pleksyn B (plexin-B). Proces ten nasila stan zapalny niszczący neurony. Autorzy sugerują możliwość ponownego wykorzystania istniejących już leków celujących w te receptory. W publikacji nie wymieniono jednak konkretnych nazw handlowych ani substancji czynnych dopuszczonych do obrotu.
Droga do terapii u ludzi i wyzwania metodologiczne
Białko SORLA pełni w komórkach rolę „kontrolera ruchu” – kieruje potencjalnie szkodliwe cząsteczki do utylizacji wewnątrzkomórkowej, zanim te zaczną tworzyć złogi. Nowe badanie łączy amyloid beta oraz białko tau, wykazując, że SORLA chroni przed oboma tymi czynnikami patogennymi jednocześnie. Choć zdolność tego białka do blokowania akumulacji amyloidu beta jest dokumentowana w nauce od kilkunastu lat, obecne odkrycie ma charakter przedkliniczny. Oznacza to, że ewentualne wdrożenie terapii u ludzi zajmie co najmniej 10 lat, a statystycznie ponad 99% terapii skutecznych u myszy zawodzi w fazie badań klinicznych.
W kolejnym etapie autorzy planują przeszczepiać ludzkie neurony do mózgów myszy. Plany te budzą jednak kontrowersje metodologiczne. Tworzenie chimer wymaga bowiem celowego upośledzenia układu odpornościowego zwierząt, co zdaniem części sceptyków zaburza obraz reakcji zapalnych. Niezależny ekspert komentujący badanie, dr Dayan Goodenowe, zaleca w zamian wzmacnianie naturalnych systemów obronnych organizmu. Warto jednak dodać, że naukowiec ten jest założycielem firmy Prodrome Sciences, sprzedającej testy diagnostyczne oraz preparaty neuroprotekcyjne, co wiąże się z komercyjnym konfliktem interesów.
Porównanie efektów obecności i braku białka SORLA w mózgu
Nadekspresja białka SORLA
Całkowity brak białka SORLA (brak genu Sorl1)
Wpływ poziomu białka SORLA na patologię tau w modelach mysich
Na podstawie badania opublikowanego w Science Advances, lipiec 2026.
Słownik pojęć
- Toksyczne sploty tau
- Sploty patologicznych form białka tau powstające wewnątrz neuronów, charakterystyczne dla choroby Alzheimera i innych tauopatii, prowadzące do obumarcia komórek nerwowych.
- SORLA (sorting-related receptor with A-type repeats)
- Białko pełniące rolę sortującą w komórkach (kontroler ruchu), zaangażowane w kierowanie innych białek, w tym prekursorów amyloidu, do odpowiednich ścieżek metabolicznych lub utylizacji.
- Sorl1
- Gen kodujący białko SORLA; jego mutacje lub wyłączenie wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób neurodegeneracyjnych.
- Komórki glejowe (glej)
- Komórki układu nerwowego, które pełnią funkcje pomocnicze wobec neuronów (m.in. odżywcze, ochronne, odpornościowe); ich nadaktywność może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego.
- Receptory plexin-B
- Rodzina receptorów błonowych zaangażowanych m.in. w naprowadzanie aksonów, plastyczność synaptyczną oraz procesy zapalne w układzie nerwowym.
- Atrofia mózgu
- Stopniowy zanik tkanki mózgowej związany z utratą neuronów i ich połączeń synaptycznych, prowadzący do zaburzeń poznawczych.
