Najważniejsze
- •Nowe badanie krwi mierzące poziom białka p-tau217 pozwala z dużym wyprzedzeniem (5 i 10 lat) oszacować bezwzględne ryzyko Alzheimera u osób bezobjawowych.
- •Osoby z najwyższym stężeniem p-tau217 mają 38% ryzyka rozwoju zaburzeń poznawczych w ciągu 5 lat oraz aż 78% w ciągu 10 lat.
- •Metoda ta jest tanią i nieinwazyjną alternatywą dla uciążliwych punkcji lędźwiowych oraz kosztownych skanów mózgu PET.
- •Regulatorzy (w tym FDA) nie dopuszczają jeszcze testów do masowych badań przesiewowych u osób zdrowych, głównie z powodu braku skutecznych leków zapobiegawczych.
- •Wdrożenie testów wiąże się z wyzwaniami etycznymi, w tym ryzykiem lęków u pacjentów, żałoby antycypacyjnej oraz dyskryminacji ubezpieczeniowej.
Międzynarodowy zespół naukowców ogłosił 15 lipca 2026 roku w Londynie, że badanie krwi oceniające poziom białka p-tau217 umożliwia oszacowanie ryzyka rozwoju choroby Alzheimera u zdrowych osób starszych.
Międzynarodowy zespół naukowców kierowany przez Mass General Brigham Neuroscience Institute ogłosił w środę, 15 lipca 2026 roku, podczas konferencji AAIC w Londynie, że badanie krwi oceniające poziom białka p-tau217 pozwala oszacować bezwzględne ryzyko rozwoju objawów choroby Alzheimera u zdrowych seniorów w perspektywie 5 i 10 lat. Równolegle wyniki tych analiz opublikowało czasopismo naukowe „JAMA”.
U osób bezobjawowych z najwyższym stężeniem białka p-tau217 we krwi bezwzględne ryzyko wystąpienia zaburzeń poznawczych wynosi 38 procent w ciągu 5 lat i wzrasta do 78 procent w ciągu 10 lat. W przypadku pacjentów z umiarkowanie podwyższonym poziomem tego biomarkera wskaźniki te wynoszą odpowiednio 15 procent w okresie 5 lat oraz 45 procent w ciągu dekady. Badacze wykazali, że wysokie stężenie białka p-tau217 we krwi bezpośrednio koreluje z odkładaniem się płytek amyloidu-beta oraz rozprzestrzenianiem się toksycznego białka tau w mózgu.
Wyniki wieloletnich obserwacji klinicznych
Naukowcy oparli swoje wnioski na danych 2684 zdrowych dorosłych (mediana wieku wyniosła 69,6 roku), wśród których 63 procent stanowiły kobiety. Stan zdrowia uczestników monitorowano od 2004 roku. W okresie obserwacji zaburzenia poznawcze rozwinęły się u 478 osób. Autorki badania, dr Reisa Sperling i dr Rachel Buckley, poinformowały, że testy p-tau217 – w tym zatwierdzony przez FDA w maju 2025 roku test Lumipulse G – są obecnie zarejestrowane wyłącznie jako pomoc w diagnozowaniu osób z widocznymi objawami klinicznymi. Urzędy regulacyjne nie dopuściły ich dotychczas do badań przesiewowych u osób zdrowych.
Przyszłość diagnostyki i wyzwania etyczne
Dotychczasowa diagnostyka choroby Alzheimera wymagała inwazyjnego pobierania płynu mózgowo-rdzeniowego lub wykonywania kosztownych badań obrazowych PET. Nowy test krwi jest tani, nieinwazyjny i w przyszłości ma trafić do placówek podstawowej opieki zdrowotnej. Odkrycie to ułatwi rekrutację bezobjawowych pacjentów do badań klinicznych nad lekami zapobiegawczymi, takimi jak globalne badanie PrevenTRON, w którym testuje się przeciwciało trontinemab. Eksperci odradzają jednak komercyjne wykonywanie tego badania na własną rękę, dopóki nie zostaną zatwierdzone leki skutecznie zapobiegające rozwojowi choroby.
Szerokie wdrożenie testu wiąże się jednak z ograniczeniami naukowymi i wyzwaniami etycznymi. Przebadana grupa pacjentów była jednorodna – obejmowała głównie zamożniejsze osoby rasy białej z dużych ośrodków akademickich, co utrudnia przełożenie tych wyników na inne populacje. Dodatkowo prognozy dziesięcioletnie cechują się mniejszą dokładnością, ponieważ średni czas obserwacji uczestników wyniósł 5,4 roku. Na wiarygodność wyników mogą wpływać również inne schorzenia, takie jak niewydolność nerek czy otyłość. W analizach pominięto konsekwencje psychologiczne dla pacjentów. Poznanie wyniku może wywołać u nich stany lękowe oraz tzw. żałobę antycypacyjną. Istnieje również ryzyko dyskryminacji ze strony ubezpieczycieli lub pracodawców.
Szacowane bezwzględne ryzyko wystąpienia zaburzeń poznawczych w zależności od poziomu białka p-tau217 we krwi
| Poziom białka p-tau217 we krwi | Ryzyko w ciągu 5 lat | Ryzyko w ciągu 10 lat |
|---|---|---|
| Najwyższe stężenie (bardzo wysokie) | 38% | 78% |
| Umiarkowanie podwyższone stężenie | 15% | 45% |
Dane na podstawie badań opublikowanych w JAMA (lipiec 2026 r.)
Proces wczesnego szacowania ryzyka Alzheimera przy użyciu testu p-tau217
Opracowanie na podstawie publikacji z konferencji AAIC oraz JAMA
Porównanie metod diagnostycznych i prognostycznych w chorobie Alzheimera
Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego
Pozytonowa Tomografia Emisyjna (PET)
Test krwi p-tau217
Słownik pojęć
- p-tau217 (białko tau fosforylowane w pozycji 217)
- Białko zaangażowane w stabilizację mikrotubul w neuronach. W przebiegu choroby Alzheimera ulega nadmiernej fosforylacji (stąd skrót p-tau), co prowadzi do tworzenia toksycznych splątków wewnątrzkomórkowych niszczących komórki nerwowe.
- Amyloid-beta (Aβ)
- Patologiczne białko, które odkłada się w przestrzeniach międzykomórkowych mózgu w postaci tzw. blaszek (płytek) starczych, zakłócając komunikację między neuronami.
- Badania przesiewowe (przesiew)
- Badania diagnostyczne przeprowadzane wśród osób niemających objawów choroby, mające na celu wykrycie wczesnych faz schorzenia lub czynników ryzyka w populacji.
- Żałoba antycypacyjna
- Stan emocjonalny, w którym człowiek przeżywa żal, lęk i cierpienie z powodu nieuchronnej, przewidywanej straty (np. utraty sprawności intelektualnej lub śmierci), zanim ona faktycznie nastąpi.
- Biomarker
- Substancja, komórka lub cecha, której obecność lub poziom można obiektywnie zmierzyć i która wskazuje na obecność procesu chorobowego lub stan zdrowia organizmu.
