Niska zgłaszalność na mammografię. Polska nie zrealizowała celu Narodowej Strategii Onkologicznej

Z bezpłatnej, profilaktycznej mammografii w ramach programu Narodowego Funduszu Zdrowia na koniec 2025 roku skorzystało 33,5 proc. uprawnionych Polek – wynika z danych zaprezentowanych przez Onkofundację Alivia oraz Polskie Towarzystwo Onkologiczne. Oznacza to spadek frekwencji w porównaniu z 2020 rokiem, gdy wskaźnik wynosił około 39 proc. Wynik ten przekreśla szanse na realizację celów Narodowej Strategii Onkologicznej, która zakładała poziom 60 proc. do końca 2024 roku.

Duże różnice regionalne i kluczowa rola mammobusów

Dane sprawozdawcze wskazują na znaczne zróżnicowanie regionalne w zgłaszalności na badania. Najwyższą frekwencję, na poziomie około 39 proc., odnotowano w województwach pomorskim, lubuskim i wielkopolskim. Z kolei w województwie opolskim wskaźnik ten wyniósł jedynie 29 proc., a w niektórych gminach odsetek badanych kobiet spada poniżej 10 proc. Kluczową rolę w realizacji świadczeń odgrywają mobilne pracownie mammograficzne (mammobusy), w których wykonuje się od 54 do 56 proc. wszystkich badań profilaktycznych w ramach programu publicznego.

Skutki rezygnacji z zaproszeń i dystans do Europy

Eksperci medyczni wskazują, że spadek uczestnictwa nastąpił po rezygnacji z wysyłania imiennych zaproszeń papierowych. W latach 2012–2016, gdy pacjentki otrzymywały tradycyjne listy, roczna zgłaszalność utrzymywała się na poziomie 42–44 proc. Polskie Towarzystwo Onkologiczne przypomina, że objęcie badaniami przesiewowymi około 70 proc. populacji pozwala zmniejszyć ryzyko zgonu z powodu raka piersi nawet o 40 proc. Tymczasem w Polsce każdego roku diagnozuje się ponad 21 tys. nowych zachorowań na ten nowotwór.

Wynik 33,5 proc. plasuje Polskę poniżej średniej Unii Europejskiej, gdzie uczestnictwo w programach profilaktycznych osiąga 54–60 proc., a w krajach skandynawskich przekracza 75 proc. Na spadkowy trend nałożyło się rozszerzenie w listopadzie 2023 roku grupy uprawnionej – z przedziału 50–69 lat do 45–74 lat. Decyzja ta gwałtownie powiększyła populację bazową o setki tysięcy kobiet, nie wprowadzając jednak nowych narzędzi aktywnego zapraszania. Statystyki te dotyczą wyłącznie świadczeń finansowanych przez NFZ, ponieważ w Polsce wciąż brakuje centralnego rejestru badań wykonywanych prywatnie oraz w ramach abonamentów medycznych.

Organizacje pacjenckie i lekarze apelują o wdrożenie systemowych przypomnień wysyłanych SMS-em oraz przez Internetowe Konto Pacjenta. Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Fundusz Zdrowia nie przedstawiły dotąd oficjalnego stanowiska w sprawie nieosiągnięcia celów strategii ani ewentualnego przywrócenia imiennych zaproszeń.