Najważniejsze
- •Ministerstwo Zdrowia zapowiada Ustawę o Receptach na wrzesień 2026 roku, która ma ukrócić tzw. smurfing – masowe wykupywanie leków bez recepty w celach odurzających.
- •Nowy system oparty o platformę P1 wprowadzi limity skumulowane i umożliwi kontrolę transakcji w aptekach w czasie rzeczywistym.
- •Zmiany uszczelnią dotychczasowe limity jednorazowej sprzedaży dla pseudoefedryny (720 mg), dekstrometorfanu (360 mg) i kodeiny (240 mg).
- •Identyfikacja kupujących przy użyciu platformy P1 budzi pytania o ochronę danych osobowych (RODO) oraz dodatkowe obciążenie pracą dla farmaceutów.
Na początku września 2026 roku Ministerstwo Zdrowia zaprezentuje projekt ustawy o receptach. Nowe przepisy mają ograniczyć skumulowane zakupy leków bez recepty zawierających pseudoefedrynę, kodeinę i dekstrometorfan.
Na początku września 2026 roku Ministerstwo Zdrowia zaprezentuje projekt ustawy o receptach. Nowe przepisy wprowadzą system monitorowania i limitowania skumulowanych zakupów wybranych leków bez recepty (OTC) w różnych aptekach. Regulacja, którą resort opracowuje we współpracy z Głównym Inspektoratem Farmaceutycznym, ma ograniczyć tzw. smurfing – proceder polegający na masowym wykupywaniu leków zawierających substancje o działaniu psychoaktywnym.
Cztery filary nowych przepisów
Projekt uszczelni dotychczasowe limity jednorazowej sprzedaży leków na jeden paragon, które od 2016 roku wynoszą odpowiednio 720 mg pseudoefedryny, 360 mg dekstrometorfanu oraz 240 mg kodeiny. Założenia ustawy opierają się na czterech filarach przygotowanych przez Główny Inspektorat Farmaceutyczny:
- rejestracji i identyfikacji nabywcy,
- wprowadzeniu limitu skumulowanego,
- prawie farmaceuty do odmowy sprzedaży,
- raportowaniu nieprawidłowości w celu typowania placówek do kontroli.
Mateusz Oczkowski z Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji Ministerstwa Zdrowia potwierdził podczas spotkania podsumowującego prekonsultacje (13 sierpnia 2026 roku), że system uniemożliwi masowe pozyskiwanie substancji w celach odurzających oraz do produkcji metamfetaminy. Resort zdrowia zadeklarował, że ostateczny kształt systemu – w tym zakres gromadzonych danych i sposób identyfikacji pacjentów – będzie respektować zasady minimalizacji danych oraz ochrony prywatności.
Koniec z omijaniem limitów dzięki platformie P1
Nowe rozwiązanie ma wyeliminować omijanie limitów poprzez zakupy w wielu różnych placówkach. Proceder ten nasilił się po 2009 roku, gdy Czechy ograniczyły sprzedaż pseudoefedryny, a polskie apteki przygraniczne stały się zapleczem dla nielegalnych wytwórni metamfetaminy. Kontrola transakcji w czasie rzeczywistym będzie możliwa dzięki rozbudowie państwowej platformy P1, która obecnie obsługuje m.in. e-recepty. Zmiany dotkną bezpośrednio rynek obejmujący około 12,5 tysiąca aptek w Polsce.
Resort zdrowia nie określił dotychczas, czy identyfikacja pacjentów będzie odbywać się za pomocą numeru PESEL. To właśnie od tego mechanizmu zależy rzeczywista skuteczność blokowania podejrzanych transakcji. Wdrożenie systemu wymaga również rozwiązania kwestii ochrony danych osobowych w świetle unijnego rozporządzenia RODO. Konieczne będzie także oszacowanie, jak nowe procedury wpłyną na czas pracy farmaceutów oraz jakie koszty pociągnie za sobą aktualizacja oprogramowania aptecznego.
Jak ma działać system limitowania skumulowanego zakupu leków?
Opracowanie na podstawie założeń Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego (GIF)
Aktualne limity jednorazowej sprzedaży substancji o potencjale odurzającym (bez recepty)
| Substancja czynna | Maksymalna dawka na jeden paragon (mg) | Główne zastosowanie medyczne |
|---|---|---|
| Pseudoefedryna | 720 mg | Leczenie objawowe zapalenia błony śluzowej nosa i zatok (katar) |
| Dekstrometorfan (DXM) | 360 mg | Łagodzenie suchego, męczącego kaszlu |
| Kodeina | 240 mg | Działanie przeciwbólowe i przeciwkaszlowe |
Ministerstwo Zdrowia / Główny Inspektorat Farmaceutyczny (limity obowiązujące od 2016 r.)
Słownik pojęć
- Smurfing (apteczny)
- Zjawisko polegające na wielokrotnym kupowaniu małych, dozwolonych limitami ilości leków zawierających substancje psychoaktywne w wielu różnych aptekach w celu ominięcia ograniczeń prawnych i zgromadzenia hurtowej ilości surowca (np. do produkcji narkotyków).
- Pseudoefedryna
- Substancja czynna o działaniu obkurczającym naczynia krwionośne, stosowana w lekach na katar i zapalenie zatok. Może być wykorzystywana jako prekursor do nielegalnej produkcji metamfetaminy.
- Kodeina
- Organiczny związek chemiczny, pochodna morfiny o działaniu przeciwkaszlowym i słabym przeciwbólowym. W dawkach przekraczających zalecenia medyczne wykazuje działanie odurzające.
- Dekstrometorfan (DXM)
- Syntetyczny lek przeciwkaszlowy o działaniu ośrodkowym. Stosowany w celach niemedycznych jako substancja psychoaktywna (dysocjant).
- Platforma P1
- Państwowa platforma teleinformatyczna (System Informacji Medycznej) służąca m.in. do obsługi e-recept, e-skierowań oraz rejestracji zdarzeń medycznych w Polsce.
