Najważniejsze
- •Eksperymentalny lek doustny KCL-286 wykazał zdolność do naprawy dwuniciowych pęknięć DNA i redukcji stanu zapalnego w mózgu w modelach zwierzęcych choroby Alzheimera.
- •Substancja działa poprzez stymulację białka naprawczego BRCA1 oraz przywracanie komórek glejowych (mikrogleju i astrocytów) do stanu homeostazy zamiast ich całkowitego blokowania.
- •Lek przeszedł już I fazę badań klinicznych pod kątem bezpieczeństwa u ludzi, co znacznie skraca czas potrzebny na jego rozwój.
- •Naukowcy planują roczne badanie typu proof-of-concept na grupie 20 pacjentów z chorobą Alzheimera, aby sprawdzić, czy substancja dociera do celu molekularnego w ludzkim mózgu.
- •Ewentualne wprowadzenie leku na rynek zajmie od 8 do 10 lat ze względu na potrzebę pozyskania funduszy i przeprowadzenia kolejnych faz badań.
W lipcu 2026 roku zespół naukowców z King's College London poinformował o obiecujących wynikach badań nad eksperymentalnym lekiem KCL-286. Wykazano, że substancja skutecznie naprawia uszkodzenia DNA u myszy z modelem choroby Alzheimera.
W lipcu 2026 roku na łamach czasopisma „FEBS Open Bio” zespół naukowców z King's College London poinformował o skuteczności eksperymentalnego leku KCL-286. Badania wykazały, że substancja naprawia uszkodzenia DNA i redukuje stan zapalny mózgu u myszy stanowiących model choroby Alzheimera. Autorzy projektu planują teraz rozpoczęcie testów klinicznych z udziałem pacjentów.
Mechanizm działania i wyniki badań na zwierzętach
Doustny lek KCL-286 działa jako agonista receptora kwasu retinowego beta (RAR-β). Substancja stymuluje naprawę dwuniciowych pęknięć DNA poprzez podniesienie w neuronach poziomu białka naprawczego BRCA1. Dodatkowo przywraca ona homeostazę komórek mikrogleju i astrocytów, wygaszając stan zapalny.
Badacze z King's College London przeprowadzili testy przedkliniczne na małej próbie dziewięciu samców myszy. Trzy genetycznie zmodyfikowane gryzonie z modelem Tg2576 otrzymywały lek w formie iniekcji trzy razy w tygodniu od piętnastego do osiemnastego miesiąca życia. Wyniki porównano z grupą kontrolną, którą stanowiły trzy nieleczone chore myszy oraz trzy zdrowe osobniki. Analiza tkanki mózgowej zwierząt wykazała zmniejszenie uszkodzeń genomu oraz wyciszenie procesów zapalnych.
Dalsze perspektywy i wyzwania kliniczne
Wcześniej substancja pomyślnie przeszła pierwszą fazę badań bezpieczeństwa i tolerancji na ludziach pod kątem leczenia urazów rdzenia kręgowego oraz bólu neuropatycznego. Testy te objęły jednak wyłącznie zdrowych mężczyzn. Stanowi to pewne ograniczenie, ponieważ na chorobę Alzheimera częściej zapadają kobiety. Profesor Jonathan Corcoran zapowiedział przeprowadzenie rocznego badania typu proof-of-concept w grupie dwudziestu pacjentów z chorobą Alzheimera. Ta pilotażowa próba ma zweryfikować, czy substancja dociera do odpowiedniego celu molekularnego w ludzkim mózgu. Nie oceni ona jednak jeszcze rzeczywistej skuteczności klinicznej w poprawie pamięci ani nie wykaże, czy lek spowalnia otępienie. Badania przedkliniczne sfinansowały brytyjska Medical Research Council oraz Wellcome Trust.
Przejście z fazy badań na zwierzętach do badań klinicznych z udziałem ludzi wiąże się w przypadku chorób neurodegeneracyjnych z ogromnym ryzykiem. Wskaźnik niepowodzeń na tym etapie sięga 98–99 procent. Dotychczasowe terapie skupiały się głównie na usuwaniu złogów beta-amyloidu lub całkowitym blokowaniu mikrogleju, co jednak uniemożliwiało naturalne oczyszczanie mózgu ze szkodliwych złogów. KCL-286 reprezentuje nowy kierunek poszukiwań – opiera się na stabilizacji genomu i przywracaniu prawidłowych funkcji komórek odpornościowych mózgu.
Wprowadzenie cząsteczki na rynek wymaga pozyskania zewnętrznego finansowania oraz przeprowadzenia kolejnych faz badań klinicznych. Jeśli kolejne etapy testów zakończą się sukcesem, proces ten potrwa od ośmiu do dziesięciu lat.
Mechanizm działania leku KCL-286 w chorobie Alzheimera
Opracowanie na podstawie badań King's College London opublikowanych w FEBS Open Bio
Porównanie podejść terapeutycznych w chorobie Alzheimera
Tradycyjne terapie (anty-amyloidowe)
Nowe podejście (KCL-286)
Projektowane i ukończone badania nad lekiem KCL-286 u ludzi
| Faza badania | Cel badania | Grupa badawcza | Status / Czas trwania |
|---|---|---|---|
| Faza 1 (zakończona) | Ocena bezpieczeństwa i tolerancji leku (pod kątem urazów rdzenia i bólu neuropatycznego) | Zdrowi mężczyźni (dorośli) | Ukończone (wykazano bezpieczeństwo) |
| Faza Proof-of-concept (planowana) | Sprawdzenie, czy lek dociera do celu molekularnego w mózgu pacjentów z Alzheimerem | 20 pacjentów z chorobą Alzheimera | Planowane (czas trwania: 1 rok) |
| Dalsze fazy kliniczne (wymagane) | Ocena rzeczywistej skuteczności klinicznej, wpływu na pamięć i spowolnienie otępienia | Wieloośrodkowe grupy pacjentów (kobiety i mężczyźni) | Projektowane (szacowane 8–10 lat do rynku) |
Dane na podstawie doniesień naukowych King's College London
Słownik pojęć
- Receptor kwasu retinowego beta (RARß)
- Odmiana receptora jądrowego aktywowanego przez kwas retinowy (pochodną witaminy A); odgrywa kluczową rolę w rozwoju układu nerwowego oraz procesach jego regeneracji.
- BRCA1
- Białko kodowane przez gen BRCA1, pełniące kluczową rolę w naprawie uszkodzeń DNA (szczególnie pęknięć dwuniciowych) oraz w utrzymaniu stabilności genomu.
- Mikroglej
- Wyspecjalizowane komórki układu odpornościowego znajdujące się w ośrodkowym układzie nerwowym; pełnią funkcje obronne oraz oczyszczają mózg z uszkodzonych komórek i złogów białkowych.
- Astrocyty
- Największe komórki glejowe w mózgu, pełniące funkcje strukturalne, pomocnicze oraz metaboliczne wobec neuronów, a także współuczestniczące w reakcjach zapalnych.
- Dwuniciowe pęknięcie DNA
- Najgroźniejszy rodzaj uszkodzenia DNA, w którym pęknięciu ulegają obie nici podwójnej helisy w tym samym miejscu; nieodwracalne uszkodzenie może prowadzić do śmierci komórki nerwowej.
- Proof-of-concept (dowód koncepcji)
- Wstępne badanie kliniczne mające na celu wykazanie, że dana substancja lecznicza działa w organizmie człowieka zgodnie z założonym mechanizmem biologicznym (dociera do celu molekularnego).
