Krem z olejkiem paczulowym dorównał DEET w teście laboratoryjnym na komary Aedes aegypti

Zespół kierowany przez Lizandrę Limę Santos z Federal University of Amapá w Macapá opracował krem z olejkiem paczulowym, który w standardowym teście „arm‑in‑cage” zapewnił pełną, trzygodzinną ochronę przed komarem Aedes aegypti. Wyniki badania, opublikowanego w 2026 r. w czasopiśmie ACS Omega, wskazują, że w warunkach laboratoryjnych preparat działał tak samo skutecznie jak komercyjny środek z DEET, choć autorzy nie przedstawili formalnej analizy równoważności i zastrzegają konieczność dalszych badań. Badacze przygotowali klasyczny krem typu olej‑w‑wodzie, do którego dodali olejek paczulowy (Pogostemon cablin) w stężeniu 200 ppm. Zawierał on co najmniej 16 związków terpenowych, w tym około 40% patchouli alcohol. Ochotnicy nakładali 1 ml kremu z paczulą lub komercyjnego preparatu DEET na przedramię, a ramię kontrolne pozostawało bez repelentu. Następnie wkładali ręce do klatek, w których znajdowało się po 50 wygłodzonych samic Aedes aegypti. Badacze co 30 minut, przez łącznie 180 minut, zliczali lądowania i ukąszenia. Ani na skórze pokrytej kremem z paczulą, ani na ramieniu zabezpieczonym środkiem z DEET nie odnotowano w tym czasie żadnych lądowań ani ukąszeń; w kontroli występowały liczne ugryzienia. Materiały prasowe nie podają, ilu ochotników wzięło udział w teście ani ile było powtórzeń dla każdej formulacji, co ogranicza ocenę mocy statystycznej wyniku. Wiadomo jedynie, że typ zastosowanego środka był głównym czynnikiem wpływającym na repelencję, a czas ekspozycji również odgrywał rolę. Krem przeszedł 90‑dniowe testy stabilności w różnych warunkach przechowywania: w chłodni, w temperaturze pokojowej, w 45°C oraz przy ekspozycji na światło. Naukowcy nie zaobserwowali rozwarstwienia, zmętnienia, istotnej zmiany barwy ani zapachu, a pH pozostawało w zakresie akceptowalnym dla skóry. To istotny aspekt praktyczny, ponieważ wiele naturalnych repelentów traci aktywność lub ulega degradacji jeszcze przed użyciem. Zespół Santos przeprowadził także modelowanie molekularne, które wskazuje, że dwa składniki olejku paczulowego – alfa‑guaien i beta‑elemen – mogą wiązać się z białkami węchowymi komara, m.in. AaegOBP1, z energiami podobnymi do DEET. Może to tłumaczyć obserwowaną w eksperymencie „niewidzialność” zapachową skóry posmarowanej kremem. Równolegle wykonano wstępne komputerowe analizy toksykologiczne, w których część związków wywołała alerty możliwego podrażnienia skóry oraz potencjalnego działania hepatotoksycznego w określonych scenariuszach narażenia, przy braku sygnałów mutagenności. Aedes aegypti to główny wektor dengi, Zika, chikungunyi i żółtej gorączki. WHO szacuje, że denga powoduje około 390 mln zakażeń rocznie, z czego blisko 96 mln przebiega objawowo, a miliardy ludzi żyją na obszarach ryzyka. W takich regionach organizacje zdrowia publicznego rekomendują przede wszystkim repelenty zawierające DEET, pikarydynę, IR3535 lub PMD (olejek eukaliptusa cytrynowego), dla których istnieje obszerna dokumentacja skuteczności i bezpieczeństwa. Na tym tle wynik trzygodzinnej pełnej ochrony, uzyskany przez krem z paczulą przy bardzo niskim stężeniu olejku, plasuje ten preparat wśród ciekawszych „naturalnych” kandydatów, ale nie oznacza gotowej alternatywy dla DEET w terenie. Zanim jakikolwiek produkt oparty na paczuli mógłby trafić do zaleceń w strefach endemicznych, potrzebne są klasyczne badania toksykologiczne, kontrolowane badania kliniczne bezpieczeństwa i skuteczności oraz testy terenowe w zróżnicowanych warunkach klimatycznych i epidemiologicznych.