Jednorazowa terapia CAR‑T zapewnia długotrwałą kontrolę HIV u dwóch z dziewięciu pacjentów

Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco (UCSF) we współpracy z organizacją non profit Caring Cross zaprezentowali we wtorek w Bostonie wyniki badania fazy 1, w którym jednorazowa terapia komórkami CAR‑T pozwoliła dwóm z dziewięciu pacjentów z HIV utrzymać niewykrywalny poziom wirusa przez ponad rok i blisko dwa lata po odstawieniu leków antyretrowirusowych. Do pierwszego badania u ludzi włączono dziewięciu dorosłych, którzy przed rekrutacją mieli dobrze kontrolowaną infekcję HIV na standardowej terapii ARV. U wszystkich dzień podania CAR‑T był dniem odstawienia leków. Uczestników podzielono na trzy trzyosobowe kohorty. Pierwsza otrzymała standardową dawkę komórek CAR‑T po lekkiej chemioterapii przygotowującej, druga – standardową dawkę bez chemioterapii, trzecia – niższą dawkę z chemioterapią. W grupie ze standardową dawką i chemioterapią dwóch pacjentów uzyskało długotrwałą supresję wirusa bez powrotu do ARV. U jednego HIV pozostaje niewykrywalny od ponad dwóch lat, u drugiego – od prawie roku. Trzeci pacjent z tej kohorty miał szybki nawrót wiremii, a następnie częściową kontrolę na niskim, ale wykrywalnym poziomie, po czym wznowił leki. U chorych z kohort bez chemioterapii lub z niższą dawką CAR‑T doszło do szybkiego „reboundu” HIV i konieczności powrotu do terapii antyretrowirusowej. Zespół nie odnotował ciężkich działań niepożądanych typowych dla onkologicznych terapii CAR‑T, takich jak ciężki zespół uwalniania cytokin czy neurotoksyczność. Badanie koncentrowało się głównie na bezpieczeństwie i poszukiwaniu sygnałów skuteczności, a jego protokół nie został jeszcze opisany w recenzowanej publikacji naukowej. Zastosowane komórki CAR‑T zmodyfikowano tak, by rozpoznawały i atakowały HIV poprzez dwa cele – miejsca wiązania CD4 i CCR5 – oraz były oporne na zakażenie wirusem. Według przedstawicieli Caring Cross taki „podwójny atak”, połączony z ochroną samych limfocytów T, ma umożliwić im przeżycie i namnażanie się w organizmie, a w efekcie – długotrwałą kontrolę rezerwuaru HIV. Badacze zwracają uwagę, że trzej najlepiej reagujący pacjenci należeli do osób, które rozpoczęły terapię ARV bardzo wcześnie po zakażeniu – w ciągu tygodni lub miesięcy. W tej grupie rezerwuar wirusa bywa mniejszy, a układ odpornościowy sprawniejszy, co może sprzyjać skuteczności immunoterapii. Globalnie większość z około 40–41 mln osób żyjących z HIV nadal jest diagnozowana na późniejszych etapach infekcji. Dotychczasowe opisy funkcjonalnego wyleczenia HIV dotyczyły pojedynczych pacjentów z nowotworami hematologicznymi po przeszczepach szpiku od dawców z rzadką mutacją CCR5Δ32. To kosztowna i obarczona dużym ryzykiem procedura, której nie można stosować rutynowo u osób bez choroby nowotworowej. CAR‑T, rozwijane pierwotnie w hematologii onkologicznej, również należą do najdroższych terapii, z cenami rzędu 300–500 tys. dolarów za jednorazowy produkt i wymogiem zaawansowanej infrastruktury. Naukowcy z UCSF i Caring Cross zapowiadają kolejne etapy badań, w tym analizę, u kogo i dlaczego terapia działa najlepiej, oraz prace nad strategiami obniżenia kosztów i uproszczenia podawania. Dla praktyki klinicznej wyniki pozostają na razie wczesnym, obiecującym sygnałem, który wymaga potwierdzenia w większych próbach, zanim będzie można mówić o realnej alternatywie dla dożywotniej terapii antyretrowirusowej.