Najważniejsze
- •Kluczowy jest czas – replantacja zęba stałego w ciągu 15-30 minut od wypadku daje 80-90% szans na jego uratowanie.
- •Wybitego zęba nie wolno myć wodą ani szorować. Należy go przetransportować w mleku, soli fizjologicznej, ślinie lub specjalnym płynie HBSS.
- •Replantuje się wyłącznie zęby stałe. Zębów mlecznych u dzieci nie wolno wprowadzać ponownie do zębodołu ze względu na ryzyko uszkodzenia zawiązków zębów stałych.
- •NFZ finansuje replantację i szynowanie, jednak leczenie kanałowe zębów bocznych u dorosłych pacjentów nie jest refundowane.
Dr Anna Dudzińska-Filkiewicz ostrzegła w Radiu Olsztyn przed wakacyjnymi urazami jamy ustnej i przedstawiła instrukcję postępowania, która umożliwia replantację wybitego zęba.
Większa aktywność fizyczna latem sprzyja urazom twarzoczaszki, przy których kluczowe znaczenie ma szybka pomoc przedmedyczna. Specjalistka chirurgii szczękowo-twarzowej dr n. med. Anna Dudzińska-Filkiewicz przedstawiła w Radiu Olsztyn zasady postępowania w przypadku wybicia zęba. Sukces replantacji, czyli ponownego wprowadzenia zęba do zębodołu, zależy od ścisłego przestrzegania procedur ratunkowych.
Jak postępować po wybiciu zęba? Liczy się czas
Zgodnie z wytycznymi International Association of Dental Traumatology (IADT), najwyższą szansę na uratowanie zęba stałego – przekraczającą 80–90% – daje przeprowadzenie replantacji w ciągu 15–30 minut od wypadku. Jeśli ząb był przechowywany na sucho, maksymalny czas na wykonanie zabiegu wynosi 60 minut. Wybitego zęba nie wolno szorować ani przemywać wodą. Poszkodowany lub jego opiekun powinien natychmiast umieścić go w odpowiednim płynie. Zalecane do tego celu środowiska to roztwór HBSS, pasteryzowane mleko odtłuszczone, sól fizjologiczna lub ślina pacjenta.
Dr Dudzińska-Filkiewicz zaznacza, że powyższa procedura dotyczy wyłącznie zębów stałych. Wytyczne IADT bezwzględnie zakazują replantacji zębów mlecznych u dzieci. Taka próba niesie bowiem ryzyko uszkodzenia zawiązka zęba stałego oraz wywołania groźnej infekcji w obrębie jamy ustnej. Choć na rynku są dostępne specjalne apteczne pojemniki ratunkowe z roztworem HBSS, ich zakup bezpośrednio po wypadku jest mało realny. Preparaty te kosztują od 35 do 70 zł, jednak ich stacjonarna dostępność w polskich aptekach jest znikoma i zazwyczaj wymaga sprowadzenia z hurtowni.
Bariery w dostępie do pomocy i koszty leczenia
Statystyki pokazują, że od maja do września liczba urazów zębów i twarzoczaszki w Polsce rośnie o 30–50%. Główną przyczyną są wypadki na rowerach i hulajnogach elektrycznych. Pacjenci z województwa warmińsko-mazurskiego zmagają się przy tym z barierami systemowymi. Dostęp do publicznej, całodobowej pomocy stomatologicznej w ramach NFZ jest w tym regionie krytycznie ograniczony, ponieważ dyżur pełni tam zazwyczaj tylko jedna lub dwie placówki.
NFZ refunduje zabieg replantacji oraz szynowania zęba zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Dalsze leczenie kanałowe u dorosłych pacjentów jest jednak finansowane ze środków publicznych wyłącznie w przypadku zębów przednich (od jedynek do trójek). W gabinetach prywatnych koszt replantacji waha się od 400 do 1500 zł, a leczenie kanałowe to dodatkowy wydatek rzędu 500–1600 zł.
Pierwsza pomoc przy wybiciu zęba - kluczowe kroki
Na podstawie wytycznych IADT oraz wypowiedzi dr Dudzińskiej-Filkiewicz
Porównanie kosztów i zakresu finansowania leczenia po wybiciu zęba
| Procedura medyczna | Refundacja NFZ (Dzieci) | Refundacja NFZ (Dorośli) | Szacowany koszt prywatny (PLN) |
|---|---|---|---|
| Replantacja zęba | Tak | Tak | 400 - 1500 zł |
| Szynowanie zęba | Tak | Tak | Wliczone w replantację / dodatkowo płatne |
| Leczenie kanałowe zębów przednich (1-3) | Tak | Tak | 500 - 1600 zł (za ząb) |
| Leczenie kanałowe zębów bocznych (4-8) | Tak | Nie (brak refundacji) | 500 - 1600 zł (za ząb) |
Opracowanie własne na podstawie wycen rynkowych oraz zasad refundacji NFZ.
Słownik pojęć
- Replantacja
- Ponowne wprowadzenie zęba, który uległ całkowitemu zwichnięciu (wybiciu), do jego naturalnego zębodołu.
- IADT
- Międzynarodowe Stowarzyszenie Traumatologii Dentystycznej, organizacja opracowująca standardy i wytyczne postępowania w przypadku urazów zębów.
- Szynowanie zęba
- Unieruchomienie uszkodzonego lub replantowanego zęba poprzez połączenie go ze sprawnymi sąsiednimi zębami za pomocą specjalnego kompozytu i drutu lub siatki.
- Płyn HBSS
- Zbilansowany roztwór soli Hanksa, specjalny płyn fizjologiczny służący do bezpiecznego przechowywania i transportu wyciętych lub wybitych tkanek i narządów (w tym zębów).
- Zawiązek zęba stałego
- Niewidoczna jeszcze w jamie ustnej struktura anatomiczna, z której w przyszłości wyrośnie ząb stały. Znajduje się pod zębem mlecznym.
