Najważniejsze
- •IARC zaklasyfikowała hydrochlorotiazyd, worykonazol oraz takrolimus do Grupy 1 substancji rakotwórczych dla ludzi.
- •Decyzja dotyczy powszechnie stosowanych leków: na nadciśnienie, przeciwgrzybiczego oraz immunosupresyjnego po przeszczepach.
- •Eksperci i lekarze stanowczo odradzają samodzielne przerywanie terapii, gdyż stwarza to bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjentów.
- •Głównym mechanizmem rakotwórczości dla hydrochlorotiazydu i worykonazolu jest ich fototoksyczność, co wymaga bezwzględnej ochrony przed promieniowaniem UV.
- •Klasyfikacja IARC ocenia zdolność substancji do wywoływania raka (zagrożenie), a nie faktyczne prawdopodobieństwo zachorowania przy standardowych dawkach (ryzyko).
W sierpniu 2026 roku IARC zaklasyfikowała hydrochlorotiazyd, worykonazol i takrolimus do grupy substancji rakotwórczych. Eksperci ostrzegają jednak pacjentów przed samodzielnym przerywaniem terapii.
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) opublikowała w sierpniu 2026 roku 137. tom swoich monografii, w którym zaliczyła hydrochlorotiazyd, worykonazol oraz takrolimus do Grupy 1 substancji rakotwórczych dla ludzi. Wnioski te rozwijają ocenę przedstawioną w listopadzie 2024 roku na łamach czasopisma „The Lancet Oncology”. Decyzję podjął zespół składający się z 22 naukowców reprezentujących 13 państw. Wszystkie trzy wymienione leki znajdują się na Modelowej Liście Leków Podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Do tej samej grupy klasyfikacyjnej należą już między innymi azbest, alkohol, przetworzone mięso i promieniowanie ultrafioletowe, a także inne substancje lecznicze, w tym tamoksyfen, azatiopryna oraz cyklosporyna.
Badania epidemiologiczne wykazały związek między stosowaniem hydrochlorotiazydu oraz worykonazolu a występowaniem raka płaskonabłonkowego skóry i raka wargi. Badacze tłumaczą ten mechanizm fototoksycznością obu substancji, która zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Z kolei w przypadku takrolimusu – leku immunosupresyjnego zapobiegającego odrzuceniu przeszczepów – IARC powiązała jego stosowanie z chłoniakiem nieziarniczym oraz potransplantacyjną chorobą limfoproliferacyjną. Dotychczasowe analizy opierają się m.in. na opinii dermatologa, prof. Kabira Sardany. W publikacjach naukowych brakuje jednak stanowiska kardiologów i transplantologów, a także szczegółowych danych liczbowych określających ryzyko onkologiczne przy stosowaniu standardowych dawek.
Zagrożenie a rzeczywiste ryzyko dla pacjentów
Klasyfikacja IARC określa stopień pewności naukowej dotyczący zdolności substancji do wywoływania nowotworu (zagrożenie), a nie prawdopodobieństwo zachorowania w trakcie standardowego leczenia (ryzyko). Decyzja agencji ma ogromne znaczenie dla milionów chorych. Hydrochlorotiazyd to powszechny i tani lek stosowany w leczeniu nadciśnienia tętniczego, takrolimus stanowi podstawę terapii po transplantacji narządów, a worykonazol zwalcza groźne infekcje grzybicze. Lekarze zwracają uwagę, że cyklosporyna – główna alternatywa dla takrolimusu – również znajduje się już w Grupie 1 substancji rakotwórczych. W materiałach źródłowych brakuje jednak definicji takich pojęć, jak „wysokie dawki skumulowane” czy „długi okres stosowania”.
Apel ekspertów: nie wolno samodzielnie odstawiać leków
Medycy apelują, aby pacjenci nie przerywali leczenia bez wcześniejszej konsultacji ze specjalistą. Nagłe odstawienie tych preparatów może bezpośrednio zagrażać ich życiu. Osoby przyjmujące leki fototoksyczne powinny natomiast bezwzględnie stosować ochronę przed promieniowaniem słonecznym. Zarówno producenci leków, jak i agencje regulacyjne, takie jak FDA czy EMA, nie przedstawiły dotychczas oficjalnego stanowiska w sprawie ewentualnych zmian w ulotkach dla pacjentów.
Porównanie leków zaklasyfikowanych przez IARC do Grupy 1
Hydrochlorotiazyd
Worykonazol
Takrolimus
Zagrożenie onkologiczne a mechanizmy działania leków z Grupy 1
Opracowanie na podstawie danych IARC (Volume 137) i WHO
Słownik pojęć
- IARC
- Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, wyspecjalizowana agenda Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zajmująca się koordynacją i prowadzeniem badań nad przyczynami nowotworów u ludzi.
- Fototoksyczność
- Właściwość substancji chemicznej polegająca na wywoływaniu reakcji toksycznych lub alergicznych skóry pod wpływem promieniowania świetlnego (najczęściej ultrafioletowego UV).
- Grupa 1 substancji rakotwórczych IARC
- Grupa substancji i czynników, dla których istnieją wystarczające dowody naukowe potwierdzające ich działanie rakotwórcze u ludzi.
- Zagrożenie (hazard)
- Zdolność czynnika do wywołania szkody (np. nowotworu) w określonych warunkach.
- Ryzyko (risk)
- Prawdopodobieństwo wystąpienia szkody (np. zachorowania) w wyniku ekspozycji na dane zagrożenie przy uwzględnieniu dawki i czasu ekspozycji.
- Immunosupresant
- Lek obniżający odporność organizmu, stosowany m.in. w celu zapobiegania odrzuceniu przeszczepionego narządu.
