Najważniejsze
- •Hormonalna terapia menopauzalna (HTM) w badaniu była związana z niższym ryzykiem demencji i choroby Alzheimera u części kobiet po menopauzie.
- •Największą korzyść odnotowano u kobiet po menopauzie chirurgicznej oraz u osób rozpoczynających HTM w wieku 46–56 lat.
- •Silniejszy efekt obserwowano także u kobiet z krótszą naturalną ekspozycją na estrogeny i u nosicielek wariantu ApoE ε4.
- •Badanie miało charakter obserwacyjny, więc nie potwierdza związku przyczynowo-skutkowego ani nie pozwala ocenić bezpieczeństwa poszczególnych preparatów.
- •Wyniki wspierają ideę indywidualnego doboru HTM z uwzględnieniem wieku rozpoczęcia terapii, przyczyny menopauzy i ryzyka genetycznego.
Brytyjscy naukowcy poinformowali, że hormonalna terapia menopauzalna stosowana przez co najmniej rok wiąże się z niższym ryzykiem demencji i choroby Alzheimera u kobiet po menopauzie.
Brytyjscy naukowcy z University of East Anglia i University of Exeter poinformowali 19 sierpnia 2026 roku, że hormonalna terapia menopauzalna może wiązać się z niższym ryzykiem demencji u kobiet po menopauzie. Wyniki opublikowali w czasopiśmie „Alzheimer's and Dementia”.
Wyniki badania
Badanie objęło dane medyczne 183 450 kobiet zarejestrowanych w brytyjskiej bazie UK Biobank. Stan zdrowia uczestniczek śledzono średnio przez 13,3 roku. W tym czasie odnotowano 3965 przypadków demencji. Naukowcy sprawdzali, czy stosowanie hormonalnej terapii menopauzalnej przez co najmniej rok miało związek z ryzykiem zachorowania oraz czy na ten związek wpływały czynniki biologiczne i genetyczne.
W analizie kobiety stosujące HTM miały o 10 proc. niższe ryzyko demencji i o 16 proc. niższe ryzyko choroby Alzheimera niż uczestniczki, które nigdy nie stosowały tej terapii. Prof. Anne-Marie Minihane, która kierowała badaniem, zaznaczyła jednak, że efekt nie był jednakowy we wszystkich grupach. Największy spadek ryzyka, wynoszący 26 proc., zaobserwowano u kobiet po menopauzie chirurgicznej, na przykład po operacyjnym usunięciu jajników.
Kiedy terapia działała najlepiej
Badaczka wskazała również, że większe korzyści odnotowano u kobiet, które przez całe życie miały krótszą naturalną ekspozycję na estrogeny, między innymi z powodu późnej pierwszej miesiączki lub wczesnej menopauzy. W tej grupie HTM wiązała się z 16-procentowym spadkiem ryzyka demencji. Silniejszy związek między terapią a niższym ryzykiem odnotowano także u nosicielek wariantu genu ApoE ε4, najważniejszego genetycznego czynnika ryzyka choroby Alzheimera.
Znaczenie miał również wiek rozpoczęcia terapii. Największy spadek ryzyka dotyczył kobiet, które zaczęły HTM w wieku 46–56 lat. Późniejsze rozpoczęcie leczenia nie dawało takich samych wyników. Autorzy uznali, że ich dane wspierają hipotezę tzw. krytycznego okna, zgodnie z którą terapia hormonalna może działać korzystniej, jeśli włącza się ją w okresie okołomenopauzalnym.
Badanie ma charakter obserwacyjny, więc nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego. Informacje o stosowaniu HTM pochodziły głównie z deklaracji uczestniczek, a w analizie nie różnicowano drogi podania hormonów ani składu preparatów. To ogranicza możliwość wyciągania wniosków o bezpieczeństwie i skuteczności poszczególnych schematów terapii.
W praktyce wyniki wzmacniają argumenty za bardziej indywidualnym doborem HTM. Autorzy badania sugerują, że w przyszłości decyzje o leczeniu mogą częściej uwzględniać wiek rozpoczęcia terapii, przyczynę menopauzy oraz ryzyko genetyczne pacjentki.
HTM a ryzyko demencji — najważniejsze wyniki badania
Źródło: badanie University of East Anglia i University of Exeter opublikowane w „Alzheimer's and Dementia” (2026).
Spadek ryzyka demencji i choroby Alzheimera u kobiet stosujących HTM w porównaniu do grupy niestosującej terapii
| Grupa pacjentek | Spadek ryzyka demencji (ogółem) | Spadek ryzyka choroby Alzheimera | Uwagi / Dodatkowe czynniki |
|---|---|---|---|
| Ogół kobiet stosujących HTM | 10% | 16% | Średni czas obserwacji: 13,3 roku |
| Kobiety po menopauzie chirurgicznej (np. usunięcie jajników) | 26% | Brak szczegółowych danych | Największa zaobserwowana korzyść w badaniu |
| Kobiety z krótszą ekspozycją na estrogeny | 16% | Brak szczegółowych danych | Np. późna pierwsza miesiączka lub wczesna menopauza |
| Nosicielki wariantu genu ApoE ε4 | Silniejszy spadek (nieokreślony liczbowo) | Wyraźniejszy spadek ryzyka Alzheimera | Najważniejszy genetyczny czynnik ryzyka Alzheimera |
Badanie opublikowane w „Alzheimer's and Dementia” na podstawie bazy UK Biobank (Minihane i wsp., 2026)
Słownik pojęć
- Hormonalna terapia menopauzalna (HTM)
- Leczenie z użyciem estrogenów, czasem w połączeniu z progestagenem, stosowane w łagodzeniu objawów menopauzy.
- Demencja
- Zespół objawów związanych z pogorszeniem funkcji poznawczych, takich jak pamięć, myślenie i orientacja.
- Choroba Alzheimera
- Najczęstsza postać demencji, prowadząca do postępującego pogorszenia pamięci i innych funkcji poznawczych.
- Menopauza chirurgiczna
- Menopauza wywołana operacyjnie, np. po usunięciu jajników.
- Estrogeny
- Hormony płciowe, których poziom naturalnie spada w okresie menopauzy.
- ApoE ε4
- Wariant genu zwiększający ryzyko choroby Alzheimera.
- Okno krytyczne
- Hipoteza mówiąca, że skuteczność działania HTM może zależeć od momentu jej rozpoczęcia, szczególnie w okresie okołomenopauzalnym.
