Najważniejsze
- •Rusza ogólnopolska kampania profilaktyki nikotynowej w szkołach z gotowymi scenariuszami lekcji i broszurami dla uczniów, rodziców i nauczycieli.
- •Pilotaż programu objął 200 szkół w woj. pomorskim i mazowieckim, a od września 2024 r. materiały trafią do wszystkich publicznych placówek — kampania finansowana jest kwotą 5 mln zł.
- •Według danych GIS z 2023 r. 25–30% dorosłych Polaków pali wyroby tytoniowe, a ponad 35% piętnastolatków sięga po produkty nikotynowe.
- •Program obejmuje szkolenia nauczycieli, przygotowanie materiałów cyfrowych oraz kwartalny monitoring realizacji i efektów.
- •Doświadczenia z krajów skandynawskich pokazują, że łączenie edukacji z wsparciem psychologicznym przynosi umiarkowaną redukcję inicjacji nikotynowej wśród młodzieży.
Ministerstwo Zdrowia, GIS i Gdański Uniwersytet Medyczny uruchomiły ogólnopolską kampanię profilaktyki nikotynowej w szkołach, udostępniając gotowe materiały dla nauczycieli i uczniów.
Ministerstwo Zdrowia i Główny Inspektorat Sanitarny wspólnie z Gdańskim Uniwersytetem Medycznym uruchomiły w maju 2024 r. ogólnopolską kampanię profilaktyki nikotynowej w szkołach, udostępniając gotowe scenariusze lekcji oraz broszury edukacyjne dla uczniów, rodziców i nauczycieli. Program ma odpowiedzieć na rosnące używanie papierosów i e-papierosów wśród młodzieży.
Według danych Głównego Inspektoratu Sanitarnego z 2023 r. papierosy lub inne wyroby tytoniowe pali 25–30 proc. dorosłych Polaków, a po produkty nikotynowe sięga ponad 35 proc. piętnastolatków. GIS podkreśla, że w najmłodszych grupach wiekowych szczególnie szybko rośnie popularność e-papierosów i innych nowych form dostarczania nikotyny. Eksperci wskazują, że młodych przyciągają różnorodne smaki, atrakcyjny design oraz przekonanie, że są to „bezpieczniejsze” alternatywy tradycyjnych papierosów.
W ramach kampanii GIS we współpracy z Gdańskim Uniwersytetem Medycznym udostępnił na swojej stronie internetowej 10 scenariuszy lekcji antynikotynowej dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Towarzyszy im zestaw czterech broszur informacyjnych przygotowanych z myślą o uczniach, rodzicach i nauczycielach. Materiały mają ułatwić prowadzenie zajęć wychowawczych i edukacyjnych oraz pomóc szkołom w tworzeniu środowiska wolnego od nikotyny.
Program w roku szkolnym 2023/2024 objął pilotażowo 200 szkół w województwach pomorskim i mazowieckim. Według zapowiedzi GIS od września 2024 r. materiały trafią do wszystkich publicznych placówek oświatowych w Polsce i będą mogły być wykorzystywane na godzinach wychowawczych oraz zajęciach z edukacji zdrowotnej. Resort zdrowia zapewnia, że finansowanie kampanii na rok szkolny 2024/2025 wyniesie łącznie 5 mln zł z budżetu Ministerstwa Zdrowia.
Ministerstwo Edukacji i Nauki oraz Ministerstwo Zdrowia zapowiedziały wspólną koordynację wdrażania programu. Plan obejmuje szkolenia dla nauczycieli, przygotowanie materiałów cyfrowych oraz monitoring realizacji zajęć i deklarowanych efektów co kwartał. Przedstawiciele resortów podkreślają, że szkoła ma odgrywać kluczową rolę w kształtowaniu świadomych postaw zdrowotnych i zapobieganiu inicjacji nikotynowej.
Kampania wpisuje się w szerszy trend reagowania na wzrost sięgania po e-papierosy przez nastolatków. Według danych Europejskiego Urzędu ds. Nadzoru nad Lekami odsetek piętnastolatków w Europie, którzy eksperymentowali z e-papierosami, wzrósł z 18 proc. w 2019 r. do 28 proc. w 2022 r. Dotychczas w Polsce dominowały działania oparte na ograniczaniu sprzedaży i reklamy, bez systematycznego programu edukacyjnego w szkołach.
W krajach skandynawskich, gdzie łączy się edukację z dostępem do wsparcia psychologicznego, badania wskazują na umiarkowaną redukcję rozpoczynania palenia wśród młodzieży. Polskie ministerstwa zapowiadają, że wyniki pilotażu w 200 szkołach oraz kwartalne raporty z wdrażania programu posłużą do oceny skuteczności scenariuszy lekcji i ewentualnego rozszerzenia działań, w tym o dodatkowe komponenty wsparcia dla uczniów.
Etapy wdrożenia ogólnopolskiej kampanii antynikotynowej
Maj 2024
Uruchomienie kampanii przez MZ, GIS i GUMed — udostępnienie scenariuszy lekcji i broszur edukacyjnych.
Rok szkolny 2023/2024
Pilotaż programu w 200 szkołach w województwach pomorskim i mazowieckim.
Wrzesień 2024
Dystrybucja materiałów do wszystkich publicznych placówek oświatowych w Polsce.
Szkolenia nauczycieli
Przeprowadzenie warsztatów i udostępnienie materiałów cyfrowych dla kadry pedagogicznej.
Co kwartał
Monitoring realizacji zajęć i efektów kampanii na podstawie raportów.
Ministerstwo Zdrowia, GIS
Kluczowe dane dotyczące używania wyrobów nikotynowych i kampanii antynikotynowej
| Opis | Wartość |
|---|---|
| Papierosy/wyroby tytoniowe – dorośli Polacy (2023) | 25–30% |
| Produkty nikotynowe – piętnastolatki (2023) | ponad 35% |
| Eksperymentowanie z e-papierosami – piętnastolatki w Europie (2019) | 18% |
| Eksperymentowanie z e-papierosami – piętnastolatki w Europie (2022) | 28% |
| Szkół objętych pilotażem (rok szkolny 2023/2024) | 200 |
| Budżet kampanii na rok szkolny 2024/2025 | 5 mln zł |
Dane GIS 2023; Europejski Urząd ds. Nadzoru nad Lekami
Słownik pojęć
- Profilaktyka nikotynowa
- Działania edukacyjne i prewencyjne mające na celu zapobieganie inicjacji i ograniczanie używania nikotyny wśród różnych grup wiekowych.
- E-papieros
- Elektroniczne urządzenie dostarczające nikotynę w postaci aerozolu zamiast dymu, często o różnych smakach i kolorowym designie.
- Inicjacja nikotynowa
- Początkowy etap wchodzenia w nałóg nikotynowy, obejmujący pierwsze próby użycia wyrobów zawierających nikotynę.
- Monitoring realizacji
- Systematyczne zbieranie i analiza danych dotyczących przebiegu i efektów wdrażanych zajęć edukacyjnych lub programów profilaktycznych.
- Scenariusz lekcji
- Gotowy plan zajęć dydaktycznych przygotowany przez ekspertów, zawierający cele, metody i materiały pomocnicze do przeprowadzenia lekcji.
