Najważniejsze
- •Trzy porcje frytek tygodniowo wiązano z 20-proc. wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2, ale gotowane, pieczone i tłuczone ziemniaki nie dawały istotnego wzrostu ryzyka.
- •W całej analizie 205 tys. osób trzy porcje wszystkich ziemniaków tygodniowo wiązały się tylko z 5-proc. wzrostem ryzyka cukrzycy.
- •To, czym zastępujemy ziemniaki, ma znaczenie: pełnoziarniste produkty obniżały ryzyko, a biały ryż je zwiększał.
- •Badanie miało charakter obserwacyjny, więc nie dowodzi przyczynowości, a jego wyniki mogą nie w pełni odnosić się do innych populacji.
- •W praktyce autorzy zachęcają do częstszego wybierania produktów pełnoziarnistych i ograniczania frytek jako stałego elementu diety.
Badanie grupy BMJ wykazało, że trzy porcje frytek tygodniowo wiążą się z 20-proc. wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2.
Naukowcy z grupy BMJ poinformowali 3 czerwca 2026 roku, że jedzenie frytek wiąże się z wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2 niż inne sposoby przygotowania ziemniaków. Według badania trzy porcje frytek tygodniowo zwiększały ryzyko zachorowania o 20 proc. w porównaniu z dietą osób, które jadły ziemniaki gotowane, pieczone lub tłuczone.
Analiza objęła ponad 205 tys. amerykańskich pracowników ochrony zdrowia, których obserwowano przez niemal 40 lat. Uczestnicy na początku nie mieli cukrzycy, chorób serca ani nowotworu, a co cztery lata wypełniali szczegółowe ankiety żywieniowe. W całym okresie obserwacji cukrzycę typu 2 rozwinęło 22 299 osób.
Badacze ocenili nie tylko samą konsumpcję ziemniaków, lecz także to, czym były one zastępowane w diecie. W przypadku wszystkich ziemniaków trzy porcje tygodniowo wiązały się z 5-proc. wzrostem ryzyka cukrzycy. Najsilniejszy związek dotyczył jednak frytek. Taka sama ilość w tygodniu była powiązana z 20-proc. wzrostem ryzyka. Z kolei ziemniaki gotowane, pieczone i tłuczone nie wiązały się z istotnym statystycznie wzrostem ryzyka.
Wyniki zmieniały się także wtedy, gdy ziemniaki zastępowano innymi produktami. Zamiana trzech tygodniowych porcji ziemniaków na produkty pełnoziarniste wiązała się z 8-proc. niższym ryzykiem cukrzycy. W przypadku frytek spadek był jeszcze większy i sięgał 19 proc. Inaczej wyglądała sytuacja przy białym ryżu. Gdy to on zastępował ziemniaki, ryzyko cukrzycy rosło.
Ziemniaki dostarczają błonnika, witaminy C i magnezu, ale zawierają też dużo skrobi i mają wysoki indeks glikemiczny. Wcześniejsze analizy łączyły je z ryzykiem cukrzycy, lecz autorzy nowego badania zwracają uwagę, że nie wszystkie dania ziemniaczane są takie same. Ich zdaniem znaczenie mają zarówno metoda obróbki, jak i produkt, który trafia na talerz zamiast ziemniaków.
Autorzy podkreślili, że badanie miało charakter obserwacyjny, więc nie dowodzi związku przyczynowego. Wskazali też, że większość uczestników stanowili pracownicy ochrony zdrowia pochodzenia europejskiego, co ogranicza możliwość uogólnienia wyników. W praktyce nowe dane wzmacniają zalecenia, by częściej wybierać produkty pełnoziarniste i ograniczać frytki jako stały element diety.
Dlaczego frytki różnią się od innych ziemniaków?
Opracowanie własne na podstawie badania obserwacyjnego BMJ opisanego w artykule.
Jak spożycie ziemniaków wiązało się z ryzykiem cukrzycy typu 2
| Porcja / zamiana | Wynik |
|---|---|
| 3 porcje frytek tygodniowo | 20% wyższe ryzyko cukrzycy typu 2 |
| 3 porcje wszystkich ziemniaków tygodniowo | 5% wyższe ryzyko |
| 3 porcje ziemniaków zastąpione produktami pełnoziarnistymi | 8% niższe ryzyko |
| 3 porcje frytek zastąpione produktami pełnoziarnistymi | 19% niższe ryzyko |
| Ziemniaki zastąpione białym ryżem | Wyższe ryzyko cukrzycy typu 2 |
Opracowanie własne na podstawie badania BMJ cytowanego w artykule.
Słownik pojęć
- Cukrzyca typu 2
- Przewlekła choroba metaboliczna, w której organizm nieprawidłowo wykorzystuje insulinę lub nie wytwarza jej w wystarczającej ilości, co prowadzi do podwyższonego poziomu glukozy we krwi.
- Badanie obserwacyjne
- Rodzaj badania, w którym naukowcy analizują zależności między ekspozycją a wynikiem zdrowotnym, ale nie ingerują w styl życia uczestników i nie dowodzą bezpośrednio przyczynowości.
- Indeks glikemiczny
- Wskaźnik pokazujący, jak szybko dany produkt podnosi poziom glukozy we krwi po spożyciu.
- Produkty pełnoziarniste
- Żywność z mąki lub ziarna zachowująca wszystkie części ziarna, zwykle bogatsza w błonnik i korzystniejsza metabolicznie niż produkty rafinowane.
- Substytucja pokarmów
- Analiza tego, co w diecie zastępuje dany produkt; pozwala ocenić, czy ryzyko zmienia się wraz z wyborem innego jedzenia zamiast niego.
