Fałszywi lekarze AI zalewają sieć. Dezinformacja uderza także w seniorów

W mediach społecznościowych przybywa kont, które wykorzystują sztuczną inteligencję do podszywania się pod lekarzy i rozpowszechniania medycznej dezinformacji. Hiszpański portal factcheckingowy Maldita.es podał pod koniec lipca, że zidentyfikował ponad 1000 takich kont na YouTube, publikujących materiały w ponad 30 językach, w tym po polsku.

Według analizy Maldita.es i danych przekazanych PAP co najmniej 20 z tych kanałów publikuje treści w języku polskim. W nazwach profili często pojawiają się określenia „dr” lub „lekarz” oraz popularne polskie nazwiska, takie jak „Kowalski” i „Nowak”. Każde z tych kont korzysta z awatara wygenerowanego przez AI, który ma przypominać medyka. Sześć z analizowanych kanałów powstało w ciągu ostatnich trzech miesięcy.

W nagraniach fikcyjni lekarze promują twierdzenia sprzeczne z wiedzą medyczną. Przekonują między innymi, że osoby z ciśnieniem 180/110 mm Hg nie powinny zgłaszać się do lekarza, że jajka mogą leczyć nowotwory i cukrzycę, a krem z filtrem powoduje raka. Na Facebooku PAP znalazła też wpisy zachęcające do zastępowania leków naparem z liści laurowych i goździków. Jedno z takich nagrań uzyskało 90 tys. wyświetleń.

Katarzyna Lipka z Zespołu Analizy Trendów Narracyjnych i Fact-checkingu NASK powiedziała PAP, że takie materiały stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Jej zdaniem szczególnie narażeni są pacjenci z chorobami, które bez leczenia mogą prowadzić do śmierci, zwłaszcza osoby z nowotworami, u których skuteczność terapii często zależy od szybkiego wdrożenia leczenia. Lipka wskazała, że namawianie odbiorców do rezygnacji z profesjonalnej opieki może opóźniać terapię, zwiększać ryzyko powikłań i odbierać szansę na skuteczne wyleczenie.

Z analizy wynika, że treści są często kierowane do seniorów. W filmach pojawiają się hasła w rodzaju: „Po 60. roku życia pij to codziennie” albo „Dlaczego lekarze przemilczają te 5 badań po 65.?”. Według Lipki twórcy takich materiałów celują w starszych odbiorców, bo częściej zmagają się oni z chorobami przewlekłymi i mogą mieć większą trudność z odróżnieniem autentycznych nagrań od materiałów wygenerowanych przez AI.

Ekspertka zwróciła też uwagę na konto podszywające się pod Głównego Inspektora Sanitarnego, które zachęcało odbiorców do dzielenia się historiami medycznymi w komentarzach. Jak wyjaśniła, takie działania mogą służyć rozpoznawaniu tematów zdrowotnych, które wzbudzają największe zainteresowanie.

Problem wpisuje się w szerszy spór o ograniczanie dezinformacji w internecie. Meta i Google deklarują, że ich regulaminy zakazują fałszywych informacji medycznych oraz oszukańczych praktyk, a zgłoszone konta są weryfikowane i usuwane. NASK ocenia jednak, że samo istnienie regulacji nie wystarczy, by całkowicie zatrzymać ten typ treści. Jeśli problem będzie narastał, może to oznaczać więcej opóźnionych decyzji o leczeniu i dalsze osłabienie zaufania do medycyny oraz instytucji publicznych.