Najważniejsze
- •Polscy naukowcy z PAN badają stabilność leków i nośników polimerowych po 14 miesiącach spędzonych na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).
- •Celem projektu w ramach misji IGNIS jest sprawdzenie, czy biodegradowalne matryce polimerowe mogą chronić substancje lecznicze przed promieniowaniem kosmicznym.
- •Analizy laboratoryjne obejmują ponad 2000 testów, w tym badania chromatograficzne, spektrometryczne oraz toksykologiczne.
- •Kolejne próbki powrócą na Ziemię po dwóch oraz trzech latach na orbicie, a cały projekt badawczy potrwa do przełomu 2028 i 2029 roku.
Naukowcy z Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w Zabrzu rozpoczęli w lipcu 2026 roku badania próbek leków i polimerów, które po 14 miesiącach powróciły z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
Naukowcy z Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w Zabrzu rozpoczęli w lipcu 2026 roku badania laboratoryjne próbek leków i nośników polimerowych, które powróciły z 14-miesięcznego pobytu na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Celem analiz jest ocena stabilności oraz odporności chemicznej tych materiałów pod kątem ich przydatności w przyszłych załogowych misjach kosmicznych.
Zespół pod kierownictwem dr. inż. Jakuba Włodarczyka prowadzi prace we współpracy z Instytutem Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie. Badacze analizują trzy rodzaje próbek: czyste substancje lecznicze w postaci tabletek, czyste matryce polimerowe oraz matryce polimerowe z molekularnie rozproszonym lekiem. Próbki przebywały na orbicie od momentu dostarczenia ich przez misję SpaceX CRS-32 aż do powrotu w kapsule Cargo Dragon w połowie czerwca 2026 roku. Na stacji materiały poddano ekspozycji w dwóch temperaturach: około 2°C oraz około 23°C.
Plan prac zakłada przeprowadzenie ponad 2000 testów, w tym analiz chromatograficznych, spektrometrycznych i toksykologicznych, a także badań uwalniania substancji czynnych. Naukowcy porównają uzyskane dane z próbkami referencyjnymi przechowywanymi na Ziemi w identycznych warunkach termicznych. Pierwsze, wstępne wyniki zostaną opublikowane pod koniec września 2026 roku. Dwa kolejne zestawy próbek wciąż znajdują się na stacji kosmicznej i powrócą na Ziemię odpowiednio po dwóch i trzech latach pobytu na orbicie. Zakończenie całego projektu badawczego planowane jest na przełom 2028 i 2029 roku.
Polski wkład w badania kosmiczne
Eksperyment o nazwie Stability of Drugs stanowi część misji IGNIS – pakietu 13 polskich projektów badawczych realizowanych na stacji kosmicznej. Przedsięwzięcie to towarzyszy lotowi polskiego astronauty projektowego ESA, Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego. Program finansują Ministerstwo Rozwoju i Teknoligii oraz Polska Agencja Kosmiczna w ramach zwiększonej w 2023 roku polskiej składki do ESA. Badania nawiązują do testów NASA z 2011 roku, w których wykazano, że leki w standardowych opakowaniach tracą stabilność w kosmosie szybciej niż na Ziemi. Polski zespół weryfikuje nowatorską metodę osłaniania substancji czynnych za pomocą biodegradowalnych matryc polimerowych.
Eksperyment realizowany na niskiej orbicie okołoziemskiej nie odzwierciedla jednak w pełni warunków panujących w głębokim kosmosie. Pole magnetyczne Ziemi chroni bowiem stację przed większością promieniowania jonizującego. Ponadto badacze wykluczyli z testów mikro- i nanocząsteczki, co ogranicza bezpośrednie zastosowanie wyników w nowoczesnych terapiach celowanych. Dokładne dawki promieniowania przyjęte przez badane materiały pozwolą wkrótce określić dozymetry z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN.
Porównanie form leków badanych pod kątem przydatności w kosmosie
Czysta substancja lecznicza (pastylka)
Lek w matrycy polimerowej (biodegradowalnej)
Oś czasu eksperymentu Stability of Drugs (Misja IGNIS)
Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w Zabrzu
Słownik pojęć
- ISS (International Space Station)
- Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, wielonarodowy projekt badawczy na niskiej orbicie okołoziemskiej.
- Matryca polimerowa
- Struktura z biodegradowalnego tworzywa sztucznego (polimeru), w której rozprasza się cząsteczki leku, służąca do jego ochrony i kontrolowanego uwalniania.
- Analizy chromatograficzne i spektrometryczne
- Metody laboratoryjne służące do rozdzielania i analizy składu mieszanin chemicznych w celu identyfikacji zanieczyszczeń lub produktów rozpadu substancji leczniczych.
- Misja IGNIS
- Pakiet 13 polskich projektów naukowych i technologicznych realizowanych na pokładzie ISS przy udziale Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA).
- Promieniowanie jonizujące
- Promieniowanie o wysokiej energii (np. cząstki alfa, beta, gamma czy promienie rentgenowskie), które może uszkadzać strukturę molekularną materii, w tym leków.
