Najważniejsze
- •Podczas misji SpaceX Fram2 w 2025 roku wykonano pierwsze w historii diagnostyczne zdjęcia rentgenowskie na orbicie okołoziemskiej.
- •Trzech astronautów bez wykształcenia medycznego z powodzeniem obsłużyło system po zaledwie 4-godzinnym szkoleniu przedstartowym.
- •Wykonane zdjęcia klatki piersiowej, miednicy, brzucha i kończyn uzyskały pełną wartość diagnostyczną, odpowiadającą warunkom ziemskim.
- •Nowoczesny, lekki aparat bezprzewodowy zmniejszył masę zestawu diagnostycznego o 95%, eliminując problem rozmycia obrazu w stanie nieważkości.
- •Głównymi wyzwaniami pozostają pozycjonowanie ciała w mikrograwitacji oraz 20-minutowe opóźnienie w komunikacji z Ziemią, co ma rozwiązać wdrożenie sztucznej inteligencji.
Trzej członkowie załogi komercyjnej misji Fram2 wykonali na orbicie pierwsze w historii diagnostyczne zdjęcia rentgenowskie ludzkiego ciała. Wyniki tego pionierskiego badania opublikowano 14 lipca 2026 roku.
Przebieg i parametry eksperymentu RTG w kosmosie
Źródło danych: Publikacja naukowa w czasopiśmie Radiology (2026)
Eksperyment odbył się podczas lotu kosmicznego kapsuły Dragon firmy SpaceX, który trwał od 31 marca do 4 kwietnia 2025 roku na orbicie polarnej, na wysokości od 425 do 450 kilometrów nad Ziemią. Trzej członkowie czteroosobowej załogi misji Fram2, którzy nie mieli wykształcenia medycznego, przeszli przed startem zaledwie czterogodzinne szkolenie z obsługi aparatury. W stanie nieważkości astronauci wykonali zdjęcia rentgenowskie swoich dłoni, przedramion, klatki piersiowej, miednicy oraz brzucha. Dodatkowo prześwietlili smartwatcha i specjalny fantom kalibracyjny.
W badaniu wykorzystano seryjny, zatwierdzony przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) zestaw diagnostyczny. Składał się on z bezprzewodowego generatora MinXray Impact Wireless oraz cyfrowego detektora płaskopanelowego. Przed misją firma SpaceX poddała urządzenie wyłącznie testom wytrzymałościowym i kompatybilności elektromagnetycznej, nie wprowadzając żadnych zmian w jego konstrukcji.
Nowa technologia kontra ograniczenia mikrograwitacji
Wykonane w kosmosie zdjęcia oceniło trzech niezależnych radiologów na Ziemi. Eksperci potwierdzili, że uzyskane obrazy mają pełną wartość diagnostyczną. Ich jakość, rozdzielczość oraz kontrast w niczym nie ustępowały badaniom wykonywanym w warunkach ziemskich. Załoga napotkała trudności jedynie podczas pozycjonowania centralnych części ciała w stanie nieważkości. Sam aparat RTG przetrwał lądowanie z niewielkimi zewnętrznymi uszkodzeniami obudowy, jednak jego wewnętrzne układy elektroniczne zachowały pełną sprawność.
Przez ostatnie 40 lat astronauci w kosmosie korzystali wyłącznie z ultrasonografii. USG nie pozwala jednak na precyzyjną diagnostykę odmy płucnej czy złamań kości, a jego obsługa wymaga zaawansowanego szkolenia. Dotychczas wdrożenie technologii rentgenowskiej na orbicie blokowały limity masowe aparatury oraz ryzyko rozmycia obrazu wywołane ruchem pacjenta w nieważkości. Nowy, bezprzewodowy system waży zaledwie kilka kilogramów, co zmniejsza masę zestawu diagnostycznego o ponad 95 procent. Co więcej, bardzo krótki impuls naświetlania całkowicie eliminuje problem nieostrych zdjęć.
Przyszłość diagnostyki w głębokim kosmosie
Autorzy publikacji naukowej zwracają uwagę na wyzwania związane z misjami w głębokim kosmosie. W przypadku lotów na Marsa opóźnienie w komunikacji z Ziemią sięga 20 minut, a na pokładzie zazwyczaj brakuje wykwalifikowanego lekarza. Rozwiązaniem tego problemu może być wdrożenie sztucznej inteligencji do autonomicznej analizy obrazów radiologicznych.
Kolejne testy muszą również określić, jak długotrwałe promieniowanie kosmiczne wpływa na degradację krzemowych matryc detektorów. Niezbędne będzie także opracowanie precyzyjnych norm bezpieczeństwa radiologicznego dla załóg przebywających w ograniczonej przestrzeni kapsuły kosmicznej.
Porównanie metod diagnostyki obrazowej w kosmosie
Ultrasonografia (USG)
Radiografia cyfrowa (RTG)
Słownik pojęć
- Mikrograwitacja (stan nieważkości)
- Stan braku odczuwania ciężaru własnego ciała, w którym siły grawitacji są równoważone przez siłę bezwładności (np. podczas swobodnego spadania statku na orbicie).
- Fantom kalibracyjny
- Ciało stałe o ściśle zdefiniowanych właściwościach fizycznych, używane w radiologii do kalibracji aparatury oraz oceny jakości uzyskiwanego obrazu bez narażania ludzi na promieniowanie.
- FDA
- Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (Food and Drug Administration) – instytucja rządowa odpowiedzialna za certyfikację i dopuszczanie do użytku m.in. urządzeń medycznych.
- Odma płucna
- Nagromadzenie się powietrza lub innych gazów w jamie opłucnej, prowadzące do zapadnięcia się płuca, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej diagnostyki.
- Detektor płaskopanelowy
- Urządzenie przetwarzające promieniowanie rentgenowskie przechodzące przez ciało pacjenta bezpośrednio na sygnał cyfrowy, eliminujące potrzebę stosowania tradycyjnych klisz fotograficznych.
