Najważniejsze
- •Małe, 4-tygodniowe badanie z Newcastle University sugeruje, że wliczenie 150 ml 100% soku owocowego lub smoothie do „5-a-day” może ułatwiać zwiększenie spożycia owoców i warzyw u osób jedzących ich mało.
- •W grupie z sokiem lub smoothie odnotowano niższe wyniki w kwestionariuszu objawów depresji niż w grupie kontrolnej, ale to jedynie wstępny sygnał, a nie dowód działania przeciwdepresyjnego.
- •W badaniu nie wykazano krótkoterminowego pogorszenia analizowanych markerów metabolicznych, w tym glukozy, lipidów i wskaźników stanu zapalnego.
- •Wyniki należy interpretować ostrożnie z powodu małej próby, krótkiego czasu obserwacji, częściowego oparcia na samoopisie diety oraz finansowania powiązanego z branżą soków.
- •Badanie wpisuje się w szerszą debatę: 100% sok może wspierać realizację zaleceń żywieniowych, ale nadal pozostaje źródłem wolnych cukrów i nie zastępuje pełnych korzyści z jedzenia całych owoców i warzyw.
Badanie Newcastle University wskazuje, że dopuszczenie 100% soku lub smoothie do „5-a-day” zwiększało spożycie owoców i warzyw oraz wiązało się z niższymi wynikami w skali objawów depresji.
Naukowcy z Newcastle University opisali w badaniu opublikowanym w maju 2026 r. w „British Journal of Nutrition”, że u 42 dorosłych w Wielkiej Brytanii czterotygodniowe dopuszczenie jednej porcji 100% soku owocowego lub smoothie do celu „5-a-day” wiązało się ze wzrostem spożycia owoców i warzyw oraz niższymi wynikami w kwestionariuszu objawów depresji w porównaniu z grupą kontrolną. W tym samym okresie badanie nie wykazało pogorszenia analizowanych markerów metabolicznych.
Badanie finansował Fruit Juice Science Centre, który według relacji medialnych jest finansowany przez European Fruit Juice Association. Do próby włączono 42 osoby spożywające na początku nie więcej niż dwie porcje owoców i warzyw dziennie. Uczestników losowo podzielono na trzy grupy po 14 osób: kontrolną, zwiększającą spożycie wyłącznie całych owoców i warzyw, oraz grupę, która mogła wliczać do celu „5-a-day” 150 ml 100% soku owocowego lub smoothie. Interwencja trwała cztery tygodnie.
Większe spożycie owoców i warzyw
Obie grupy interwencyjne zwiększyły spożycie owoców i warzyw względem grupy kontrolnej. W przekazach medialnych podawano średnio około 8,9 porcji dziennie w grupie opartej wyłącznie na całych produktach oraz około 6,6 porcji w grupie z sokiem lub smoothie. Autorzy relacji zaznaczali jednak, że w tej małej próbie nie wykazano przewagi jednej strategii nad drugą.
Wzrost spożycia dotyczył głównie owoców, a nie warzyw. Uczestnicy grupy z sokiem pili też średnio około dwukrotnie więcej niż zalecane 150 ml dziennie.
Nastrój i markery metaboliczne
W grupie z sokiem lub smoothie odnotowano niższe wyniki w standardowym kwestionariuszu objawów depresji niż w grupie kontrolnej. Udostępnione materiały nie zawierają pełnych danych statystycznych z publikacji, a część mediów podawała jedynie, że różnica wynosiła blisko trzy punkty. Badanie nie wykazało natomiast istotnych różnic między grupami w wynikach dotyczących lęku.
W czterotygodniowym okresie nie stwierdzono też pogorszenia badanych markerów krwi i metabolizmu, obejmujących m.in. poziomy glukozy, lipidów i wskaźniki stanu zapalnego.
W Wielkiej Brytanii 150 ml 100% soku owocowego może liczyć się jako jedna porcja „5-a-day”, ale tylko jedna dziennie. To element szerszego sporu o miejsce soku w zaleceniach żywieniowych, ponieważ z jednej strony traktuje się go jako źródło składników odżywczych, a z drugiej jako napój zawierający wolne cukry. Według danych przywoływanych w materiałach o badaniu zalecenie „5-a-day” spełnia około 17 proc. dorosłych w Wielkiej Brytanii.
Autorzy i relacje medialne podkreślają, że było to małe, krótkie i jednoośrodkowe badanie, częściowo oparte na samoopisie diety. Wynik dotyczący nastroju należy więc traktować jako wstępny sygnał, a nie dowód wpływu soku na depresję. Dla praktyki oznacza to raczej argument w dyskusji o realizacji zaleceń żywieniowych niż rozstrzygnięcie sporu o długoterminowe skutki zdrowotne 100% soku owocowego.
Jak wyglądało badanie Newcastle krok po kroku
Na podstawie opisu badania w artykule.
Dwie strategie zwiększania realizacji „5-a-day” w badaniu
Wyłącznie całe owoce i warzywa
Wliczanie 150 ml 100% soku owocowego lub smoothie
Najważniejsze liczby z opisywanego badania Newcastle University
| Parametr | Wynik/opis |
|---|---|
| Liczba uczestników | 42 dorosłych |
| Liczba grup | 3 |
| Wielkość każdej grupy | 14 osób |
| Czas interwencji | 4 tygodnie |
| Punkt wyjścia | ≤2 porcje owoców i warzyw dziennie |
| Porcja soku liczona do „5-a-day” w Wielkiej Brytanii | 150 ml, maksymalnie 1 porcja dziennie |
| Średnie spożycie w grupie całych owoców i warzyw | około 8,9 porcji dziennie |
| Średnie spożycie w grupie z sokiem/smoothie | około 6,6 porcji dziennie |
| Zmiana w objawach depresji w relacjach medialnych | blisko 3 punkty niższy wynik vs kontrola |
| Odsetek dorosłych w Wielkiej Brytanii spełniających „5-a-day” | około 17% |
Na podstawie treści artykułu i przywołanych relacji medialnych; pełne statystyki publikacji nie zostały podane w tekście.
Słownik pojęć
- 5-a-day
- Brytyjskie zalecenie spożywania co najmniej pięciu porcji owoców i warzyw dziennie.
- 100% sok owocowy
- Napój zawierający wyłącznie sok z owoców, bez dodanego cukru, ale nadal dostarczający naturalnie występujących wolnych cukrów.
- Randomizacja
- Losowy przydział uczestników do grup badania, mający ograniczyć wpływ różnic wyjściowych na wynik.
- Markery metaboliczne
- Wskaźniki laboratoryjne związane z metabolizmem i ryzykiem chorób, np. glukoza, lipidy czy wskaźniki stanu zapalnego.
- Kwestionariusz objawów depresji
- Standaryzowane narzędzie służące do oceny nasilenia objawów depresyjnych, zwykle na podstawie odpowiedzi uczestnika.
- Samoopis diety
- Metoda zbierania danych żywieniowych oparta na deklaracjach uczestnika, obarczona ryzykiem błędów pamięci i niedoszacowania.
