Najważniejsze
- •Amerykańscy piloci i personel pokładowy mają najwyższe ryzyko zgonu na nowotwory radiowrażliwe spośród 503 grup zawodowych.
- •Prawdopodobieństwo zgonu z tych przyczyn jest wyższe o 50% u personelu pokładowego i o 36% u pilotów w porównaniu do ogólnej populacji.
- •Załogi lotnicze absorbują rocznie średnio od 3 do 6 mSv promieniowania kosmicznego, podczas gdy pasażerowie znacznie mniej (ok. 0,4 mSv przy 10 lotach rocznie).
- •W USA brak jest federalnych norm limitujących ekspozycję załóg samolotów, w przeciwieństwie do Unii Europejskiej, gdzie obowiązują przepisy dyrektywy Euratomu.
Amerykańscy piloci i personel pokładowy są bardziej narażeni na zgony z powodu nowotworów powiązanych z promieniowaniem kosmicznym niż przedstawiciele innych zawodów. Takie wnioski płyną z badania opublikowanego w czasopiśmie „JAMA Internal Medicine”.
Amerykańscy piloci oraz personel pokładowy są obarczeni najwyższym ryzykiem zgonu z powodu chorób nowotworowych związanych z promieniowaniem spośród 503 badanych grup zawodowych. Takie wnioski płyną z badania, które ukazało się 17 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie naukowym „JAMA Internal Medicine”. Publikacja ta wywołała w Stanach Zjednoczonych dyskusję na temat braku federalnych norm chroniących załogi lotnicze przed wpływem promieniowania kosmicznego.
Naukowcy przeanalizowali ponad 12,7 miliona świadectw zgonów dorosłych obywateli USA z lat 2020–2024. W badaniu porównano umieralność na nowotwory radiowrażliwe, takie jak rak piersi, rak prostaty, czerniak czy niektóre rodzaje białaczek. Analiza wykazała, że personel pokładowy charakteryzuje się najwyższym (6,9%), a piloci drugim najwyższym (6,7%) odsetkiem zgonów z tych przyczyn. W ogólnej populacji pracującej wskaźnik ten wynosi 5%. Przekłada się to na wzrost prawdopodobieństwa zgonu z powodu nowotworów radiowrażliwych o 50% u stewardes i stewardów oraz o 36% w przypadku pilotów.
Badacze szacują, że załogi lotnicze pochłaniają rocznie średnio od 3 do 6 milisiwertów (mSv) promieniowania. Dla porównania: pasażer wykonujący dziesięć krajowych lotów w obie strony rocznie przyjmuje około 0,4 mSv. Autorzy badania zastrzegają jednak, że analiza opiera się wyłącznie na aktach zgonów. Nie uwzględnia ona rzeczywistej zapadalności na choroby nowotworowe ani indywidualnych dawek przyjętych przez poszczególnych pracowników. Dane nie pozwalają również na precyzyjne oddzielenie wpływu promieniowania od skutków zaburzeń rytmu dobowego. Badacze wskazują także na możliwość częstszego diagnozowania chorób u pilotów ze względu na regularne badania profilaktyczne, którym są poddawani.
Brak federalnych limitów dawek w USA
Załogi samolotów spędzają setki godzin rocznie na wysokościach przelotowych powyżej 9 tysięcy metrów (30 000 stóp). Na tym pułapie rzadsza atmosfera słabiej chroni organizm przed kosmicznym promieniowaniem jonizującym. Choć Federalna Administracja Lotnictwa (FAA) uznaje załogi za grupę zawodowo narażoną na promieniowanie kosmiczne, w USA wciąż nie obowiązują żadne federalne limity dawek ani wymóg monitorowania ekspozycji pracowników. Inaczej sytuacja wygląda w Unii Europejskiej. Kwestię tę reguluje unijna dyrektywa Euratom, która nakłada na linie lotnicze obowiązek monitorowania dawek promieniowania oraz modyfikacji grafików pracy personelu po przekroczeniu określonych limitów.
Sara Nelson, przewodnicząca związku zawodowego personelu pokładowego AFA-CWA, oświadczyła, że raport potwierdza konieczność poważnego traktowania zagrożenia radiacyjnego. Zarówno FAA, jak i organizacje reprezentujące amerykańskich przewoźników lotniczych nie zajęły dotąd oficjalnego stanowiska w tej sprawie. Sugeruje to, że wprowadzenie zmian będzie wymagało nacisków politycznych oraz działań ze strony związków zawodowych. Celem jest wdrożenie systemów monitorowania dawek promieniowania na wzór rozwiązań europejskich.
Porównanie ryzyka zgonu i ekspozycji na promieniowanie kosmiczne
| Grupa zawodowa / populacja | Odsetek zgonów na nowotwory radiowrażliwe | Wzrost prawdopodobieństwa zgonu w stosunku do populacji | Średnia roczna dawka promieniowania (mSv) |
|---|---|---|---|
| Personel pokładowy (stewardesy/stewardzi) | 6,9% | +50% | 3,0 - 6,0 mSv |
| Piloci | 6,7% | +36% | 3,0 - 6,0 mSv |
| Ogólna populacja pracująca | 5,0% | Punkt odniesienia (0%) | Brak danych (bardzo niska) |
| Pasażer (10 lotów w obie strony rocznie) | Brak danych | Brak danych | ok. 0,4 mSv |
Dane na podstawie badania opublikowanego w „JAMA Internal Medicine” (sierpień 2026)
Ochrona prawna załóg lotniczych przed promieniowaniem: USA vs Unia Europejska
Stany Zjednoczone (FAA)
Unia Europejska (Euratom)
Porównanie dawek promieniowania kosmicznego
Porównanie dawek promieniowania w milisiwertach (mSv).
Słownik pojęć
- Promieniowanie jonizujące
- Rodzaj promieniowania (np. promienie rentgenowskie, gamma), które ma wystarczającą energię, by oderwać elektrony od atomów lub cząsteczek, co może prowadzić do uszkodzeń DNA w komórkach i rozwoju nowotworów.
- Promieniowanie kosmiczne
- Strumień cząstek o wysokiej energii (głównie protonów i jąder helu) pochodzących spoza Układu Słonecznego oraz ze Słońca, przed którym Ziemia jest częściowo chroniona przez atmosferę i pole magnetyczne.
- Nowotwory radiowrażliwe
- Nowotwory, w przypadku których udowodniono związek przyczynowo-skutkowy między ekspozycją na promieniowanie jonizujące a zwiększoną zapadalnością (np. rak piersi, tarczycy, czerniak, niektóre białaczki).
- Milisiwert (mSv)
- Międzynarodowa jednostka miary dawki równoważnej i dawki skutecznej, określająca stopień narażenia organizmu na promieniowanie jonizujące z uwzględnieniem szkodliwości danego typu promieniowania dla tkanek biologicznych.
- Euratom
- Europejska Wspólnota Energii Atomowej – organizacja powołana w celu koordynowania programów badawczych i pokojowego wykorzystania energii jądrowej w Europie; jej dyrektywy regulują m.in. normy bezpieczeństwa przed promieniowaniem jonizującym.
