Najważniejsze
- •Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne (ASH) podniosło progi stężenia ferrytyny w diagnostyce niedoboru żelaza do 30 ng/ml dla dorosłych oraz do 50 ng/ml dla grup wysokiego ryzyka.
- •W przypadku pacjentów ze stanami zapalnymi nowy próg wynosi poniżej 100 ng/ml przy jednoczesnym wysyceniu transferyny poniżej 20%.
- •Dotychczasowe stosowane w laboratoriach normy (10–15 ng/ml) powodowały pozostawienie nierozpoznanymi nawet 70% przypadków w grupach wysokiego ryzyka.
- •Ferrytyna jest białkiem ostrej fazy, co oznacza, że jej poziom rośnie podczas stanów zapalnych, maskując utajony tkankowy niedobór żelaza.
- •W Polsce wytyczne ASH nie zostały jeszcze automatycznie wdrożone do referencyjnych norm laboratoryjnych ani zaleceń POZ.
Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne opublikowało nowe wytyczne kliniczne. Zwiększają one wartości progowe stężenia ferrytyny stosowane w diagnostyce niedoboru żelaza u dzieci i dorosłych.
Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne (ASH) opublikowało nowe wytyczne kliniczne, w których podniosło wartości progowe stężenia ferrytyny stosowane w diagnostyce niedoboru żelaza. Nowe standardy mają wyeliminować problem masowego niedodiagnozowania tego schorzenia.
Dla dzieci w wieku od 9 miesięcy do 4 lat norma diagnostyczna wynosi obecnie 20 ng/ml lub mniej. W przypadku dorosłych – w tym kobiet miesiączkujących oraz w ciąży – próg podniesiono do 30 ng/ml lub mniej, podczas gdy dotychczasowe normy w wielu laboratoriach wynosiły zaledwie od 10 do 15 ng/ml. W grupach wysokiego ryzyka, obejmujących kobiety obficie miesiączkujące oraz ciężarne z anemią, nowa wartość graniczna wynosi 50 ng/ml lub mniej. U dorosłych pacjentów ze stanami zapalnymi, takimi jak nowotwory, nieswoiste zapalenia jelit czy zakażenia, niedobór rozpoznaje się przy stężeniu ferrytyny poniżej 100 ng/ml oraz jednoczesnym wysyceniu transferyny poniżej 20%.
Skala problemu i mechanizm diagnostyczny
Prezes ASH, dr n. med. Robert S. Negrin, poinformował, że niedobór żelaza należy do najbardziej zaniedbywanych problemów zdrowotnych na świecie, a pacjenci przed uzyskaniem właściwej diagnozy zmagają się z objawami przez miesiące lub lata. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia problem anemii i niedoboru żelaza dotyczy około 2 miliardów ludzi na świecie, z kolei dane Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) wskazują na 10 milionów chorujących dorosłych w samych Stanach Zjednoczonych. Szacunki ASH pokazują, że przy braku oceny według nowych progów w grupach wysokiego ryzyka nawet 70% przypadków pozostawało nierozpoznanych.
Ferrytyna pełni funkcję białka ostrej fazy, a jej stężenie we krwi fizjologicznie rośnie pod wpływem procesów zapalnych. Zjawisko to w dotychczasowej diagnostyce maskowało rzeczywisty, tkankowy niedobór żelaza u osób przewlekle chorych. Podniesienie wartości odcięcia pozwala oddzielić utajony niedobór żelaza (wyczerpanie rezerw w tkankach przy prawidłowym poziomie hemoglobiny) od jawnej anemii wiążącej się ze spadkiem stężenia hemoglobiny. Umożliwia to podjęcie leczenia jeszcze przed wystąpieniem pełnej niedokrwistości.
W Polsce i większości krajów Unii Europejskiej wytyczne ASH nie doprowadziły jeszcze do automatycznej modyfikacji zaleceń dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej ani zmian w normach referencyjnych drukowanych przez laboratoria. Osoby podejrzewające u siebie niedobór żelaza powinny jednak omówić wyniki badań z lekarzem w kontekście nowych standardów, ponieważ właściwa interpretacja stężenia ferrytyny wymaga oceny pełnego stanu klinicznego pacjenta.
Porównanie nowych i dotychczasowych progów diagnostycznych stężenia ferrytyny (wytyczne ASH)
| Grupa pacjentów | Dotychczasowy próg | Nowy próg ASH | Dodatkowe kryteria / Uwagi |
|---|---|---|---|
| Dzieci (9 miesięcy – 4 lata) | 10–15 ng/ml | ≤ 20 ng/ml | Brak stanów zapalnych |
| Dorośli, kobiety miesiączkujące i ciężarne | 10–15 ng/ml | ≤ 30 ng/ml | Podstawowa norma diagnostyczna |
| Grupy wysokiego ryzyka (np. obfite miesiączki, ciężarne z anemią) | 10–15 ng/ml | ≤ 50 ng/ml | Zapobieganie jawnej niedokrwistości |
| Dorośli ze stanami zapalnymi (nowotwory, IBD, zakażenia) | Zależnie od laboratorium | < 100 ng/ml | Wysycenie transferyny (TSAT) < 20% |
Opracowanie własne na podstawie wytycznych American Society of Hematology (ASH)
Niedobór żelaza na świecie – statystyki i nowe wytyczne
Dane ASH, WHO oraz CDC
Słownik pojęć
- Ferrytyna
- Białko magazynujące żelazo w organizmie; jego stężenie we krwi odzwierciedla wielkość rezerw żelaza w tkankach, ale rośnie również podczas stanów zapalnych.
- Białko ostrej fazy
- Białko, którego stężenie w surowicy wzrasta w odpowiedzi na stan zapalny, zakażenie lub uszkodzenie tkanek (np. CRP, ferrytyna).
- Wysycenie transferyny (TSAT)
- Wskaźnik określający, jaki procent cząsteczek transferyny (białka transportującego żelazo) jest związany z jonami żelaza.
- Utajony niedobór żelaza
- Stan, w którym zapasy żelaza w tkankach są wyczerpane, lecz poziom hemoglobiny we krwi pozostaje jeszcze w granicach normy.
- Niedokrwistość (anemia)
- Stan spadek stężenia hemoglobiny i/lub liczby krwinek czerwonych poniżej wartości referencyjnych, prowadzący do niedotlenienia tkanek.
