Najważniejsze
- •Wahania liczby godzin pracy z miesiąca na miesiąc są powiązane z pogorszeniem stanu zdrowia pracowników w USA.
- •Niestabilny grafik zwiększa u mężczyzn ryzyko pogorszenia zdrowia z 28% do 38%.
- •U kobiet doświadczających dużej zmienności godzin prawdopodobieństwo rezygnacji z pracy z powodów zdrowotnych rośnie dwukrotnie (z 2,5% do 5,2%).
- •Systemy pracy typu „just-in-time scheduling” obejmują nawet do 40% zatrudnionych w amerykańskim handlu i gastronomii.
- •W przeciwieństwie do USA, Unia Europejska reguluje i ogranicza pracę na zawołanie na mocy dyrektywy z 2019 roku.
Amerykańscy naukowcy wykazali, że wahania liczby godzin pracy z miesiąca na miesiąc korelują z pogorszeniem stanu zdrowia pracowników. Analizę opublikowano w sierpniu 2026 roku.
Amerykańscy naukowcy – dr Sinyee Qianyi Lu oraz prof. Tim F. Liao z Uniwersytetu Illinois w Urbana-Champaign – wykazali, że comiesięczne wahania liczby przepracowanych godzin korelują z pogorszeniem stanu zdrowia zatrudnionych. Badanie, które ukazało się w sierpniowym numerze czasopisma „SSM – Population Health”, szczegółowo opisuje odmienne konsekwencje zdrowotne niestabilnego czasu pracy u kobiet i mężczyzn.
Badacze przeanalizowali dane rządowe z projektu Current Population Survey z lat 2016–2024, obejmujące ponad 55 tysięcy dorosłych w wieku od 18 do 64 lat. Wahania grafiku zdefiniowano jako zmiany miesięcznego wymiaru pracy w przedziale od 20 do 60 godzin. U mężczyzn, którzy pracowali w nieregularnym wymiarze godzin, prawdopodobieństwo pogorszenia stanu zdrowia wyniosło 38 procent, podczas gdy u osób ze stabilnym, 40-godzinnym tygodniem pracy wskaźnik ten wynosił 28 procent. Z kolei u kobiet narażonych na największą zmienność czasu pracy prawdopodobieństwo ograniczenia zatrudnienia z powodów zdrowotnych wzrosło z 2,5 procent do 5,2 procent.
Efekt „zdrowego pracownika” a rzeczywistość
Autorzy publikacji uwzględnili w analizie osoby, które zmniejszyły wymiar etatu, przerwały pracę lub całkowicie wycofały się z rynku pracy ze względów zdrowotnych. Dzięki temu uniknęli błędu metodologicznego znanego jako efekt zdrowego pracownika (ang. healthy worker survivor effect). Polega on na badaniu wyłącznie tych osób, które zachowały zatrudnienie. Wcześniejsze projekty badawcze często pomijały pracowników rezygnujących z pracy z powodu chorób wywołanych szkodliwymi warunkami zatrudnienia.
Brak regulacji prawnych w USA
Niestabilne grafiki – generowane automatycznie przez systemy dopasowujące liczbę personelu do bieżącego popytu (tzw. just-in-time scheduling) – dotyczą od 10 do 15 procent wszystkich pracowników w USA. W handlu i gastronomii wskaźnik ten sięga jednak aż 40 procent. W przeciwieństwie do Unii Europejskiej, w której dyrektywa z 2019 roku ogranicza tzw. pracę na wezwanie, w Stanach Zjednoczonych brakuje zarówno federalnych regulacji w tym obszarze, jak i powszechnego prawa do płatnego urlopu chorobowego.
Omawiane badanie ma charakter obserwacyjny, co oznacza, że wykazuje jedynie korelację, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Organizacje pracodawców podkreślają, że elastyczne planowanie czasu pracy jest niezbędne do utrzymania rentowności przedsiębiorstw w branżach o dużych wahaniach popytu. Obecnie w USA toczą się jednak debaty nad wdrożeniem federalnego projektu ustawy Schedules That Work Act oraz lokalnych przepisów typu Fair Workweek w poszczególnych miastach.
Wpływ nieregularnego grafiku pracy na zdrowie pracowników w USA
| Grupa badana / Wskaźnik | Stabilny grafik (40h/tydz.) | Niestabilny grafik (wahania 20-60h/mies.) |
|---|---|---|
| Prawdopodobieństwo pogorszenia zdrowia u mężczyzn | 28% | 38% |
| Prawdopodobieństwo ograniczenia/utraty pracy z przyczyn zdrowotnych u kobiet | 2,5% | 5,2% |
Badanie dr Sinyee Qianyi Lu i prof. Tima F. Liao (Uniwersytet Illinois Urbana-Champaign), dane z lat 2016-2024.
Skala problemu niestabilnych grafików pracy
Dane opublikowane w SSM - Population Health, sierpień 2024.
Słownik pojęć
- Efekt zdrowego ocalałego pracownika (healthy worker survivor effect)
- Błąd systematyczny w badaniach epidemiologicznych polegający na tym, że osoby o słabszym zdrowiu opuszczają rynek pracy (lub daną branżę), przez co w badaniach osób aktywnych zawodowo pozostają jedynie osoby relatywnie zdrowsze (tzw. ocalali). Może to fałszować wyniki, zaniżając negatywny wpływ warunków pracy na zdrowie.
- Just-in-time scheduling (harmonogramowanie na bieżąco)
- System planowania czasu pracy, w którym grafiki są dopasowywane na bieżąco do aktualnego popytu na usługi lub produkty, często za pomocą algorytmów. Pracownik ma małą kontrolę nad godzinami pracy i może być wzywany do pracy z dnia na dzień.
- Schedules That Work Act
- Projekt amerykańskiej ustawy federalnej mający na celu zapewnienie pracownikom większej stabilności grafików, m.in. poprzez prawo do wcześniejszego informowania o rozkładzie czasu pracy oraz rekompensaty za nagłe zmiany.
- Fair Workweek (Sprawiedliwy tydzień pracy)
- Lokalne przepisy wprowadzane w niektórych miastach i stanach USA (np. w Nowym Jorku czy San Francisco), które obligują pracodawców (zwłaszcza w handlu i gastronomii) do przekazywania grafików z odpowiednim wyprzedzeniem i ograniczają praktyki nagłych zmian zmian roboczych bez rekompensaty finansowej.
