Najważniejsze
- •Wariant DNA pochodzenia neandertalskiego na chromosomie 14 wiązał się z mniejszą objętością obszaru potylicznego mózgu, szczególnie części zwanej cuneus.
- •Każda kopia wariantu była związana ze zmniejszeniem objętości cuneus o około 0,85 cm³.
- •U osób z jedną kopią wariantu względne ryzyko schizofrenii było około 5% niższe, a u osób z dwiema kopiami niemal 10% niższe.
- •Wyniki opisują związki statystyczne i nie oznaczają ochrony przed schizofrenią ani możliwości przewidywania choroby u konkretnej osoby.
- •Odkrycie wymaga niezależnej replikacji i dalszych badań nad funkcją genu DAAM1 oraz mechanizmem działania wariantu.
Hugo Zeberg z Karolinska Institutet i Svante Pääbo z Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology opublikowali 16 listopada 2026 r. w „Proceedings of the National Academy of Sciences” badanie dotyczące wariantu DNA pochodzenia neandertalskiego. Współczesne osoby będące nosicielami tego wariantu, zlokalizowanego na chromosomie 14, miały mniejszą objętość obszaru potylicznego mózgu oraz nieco niższe statystyczne ryzyko schizofrenii.
Badacze opisali czteronukleotydową delecję znajdującą się w pobliżu genu DAAM1, który uczestniczy między innymi w rozwoju mózgu. Analiza wykazała, że obecność jednej kopii wariantu wiązała się ze zmniejszeniem objętości obszaru potylicznego o około 0,85 cm³. Część materiałów określa ten obszar jako płat potyliczny, a bardziej precyzyjnie wskazuje jego część zwaną cuneus.
Naukowcy połączyli dane genetyczne i skany mózgu z UK Biobank z danymi dotyczącymi genetycznych czynników schizofrenii oraz informacjami pochodzącymi ze starożytnych genomów. Delecję znaleźli we wszystkich pięciu analizowanych genomach neandertalczyków. Nie wykryli jej natomiast w dwóch analizowanych genomach denisowian. Wokół wariantu zachował się także odcinek DNA o długości około 60 tys. nukleotydów. Obecność takiego haplotypu silnie wspiera neandertalskie pochodzenie wariantu, choć nie stanowi bezpośredniego dowodu transferu DNA między populacjami.
Wariant wiązał się również z około 5-procentowym niższym względnym ryzykiem schizofrenii u osób mających jedną jego kopię i z niemal 10-procentowym niższym ryzykiem u osób mających dwie kopie. Nie oznacza to spadku ryzyka bezwzględnego o 10 punktów procentowych ani ochrony przed chorobą. Autorzy wykazali związki statystyczne, a nie ciąg przyczynowy prowadzący od wariantu przez zmianę objętości mózgu do schizofrenii. W dostępnych materiałach brakuje między innymi pełnych modeli statystycznych, przedziałów ufności, wartości p oraz informacji o niezależnej replikacji wyników.
Schizofrenia ma złożone, wielogenowe i środowiskowe podłoże. Pojedynczy wariant nie pozwala przewidzieć, czy konkretna osoba zachoruje, i nie może służyć jako samodzielny test diagnostyczny. Mniejsza objętość obszaru potylicznego nie oznacza automatycznie gorszego widzenia, niższej inteligencji ani słabszego funkcjonowania mózgu.
Kolejne badania powinny sprawdzić ten wynik w bardziej zróżnicowanych populacjach, niezależnie go powtórzyć i dokładniej zbadać funkcję genu DAAM1. Odkrycie nie tworzy obecnie nowej metody diagnostycznej ani podstawy do terapii schizofrenii.
Najczęstsze pytania
Co odkryli naukowcy?▼
Jak zmieniała się objętość mózgu u nosicieli wariantu?▼
Czy wariant chroni przed schizofrenią?▼
Czy można wykorzystać ten wariant jako test diagnostyczny?▼
Czy mniejszy obszar potyliczny oznacza gorsze widzenie lub niższą inteligencję?▼
Słownik pojęć
- Wariant genetyczny
- Odmiana sekwencji DNA występująca u części populacji.
- Delecja
- Utrata fragmentu sekwencji DNA; w badaniu chodziło o brak czterech nukleotydów.
- Cuneus
- Część obszaru potylicznego mózgu uczestnicząca między innymi w przetwarzaniu informacji wzrokowych.
- DAAM1
- Gen związany między innymi z rozwojem mózgu, położony w pobliżu badanego wariantu.
- Haplotyp
- Zestaw blisko położonych wariantów DNA dziedziczonych razem; zachowany odcinek wokół delecji wspierał jej neandertalskie pochodzenie.
- Ryzyko względne
- Porównanie prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia między grupami, które nie oznacza takiej samej zmiany ryzyka bezwzględnego.
- UK Biobank
- Duży zasób danych genetycznych, medycznych i obrazowych dotyczących współczesnych osób, wykorzystany w analizie.
Najważniejsze zależności opisane w badaniu
| Cecha | Jedna kopia wariantu | Dwie kopie wariantu |
|---|---|---|
| Objętość cuneus | Około 0,85 cm³ mniej | Około 1,7 cm³ mniej |
| Względne ryzyko schizofrenii | Około 5% niższe | Niemal 10% niższe |
| Znaczenie kliniczne | Brak możliwości indywidualnego przewidywania choroby | Brak ochrony przed schizofrenią i brak zastosowania jako samodzielny test |
Liczba kopii wariantu a opisane zależności
Jedna kopia wariantu
Dwie kopie wariantu
Wariant neandertalski: od DNA do obserwowanych zależności
Na podstawie artykułu i dostarczonych materiałów źródłowych; wartości opisują związki statystyczne, a nie indywidualne prognozy medyczne.


