Wariant DNA neandertalczyków wiąże się z niższym ryzykiem schizofrenii

Najważniejsze

  • •Wariant DNA pochodzenia neandertalskiego na chromosomie 14 wiązał się z mniejszą objętością obszaru potylicznego mózgu, szczególnie części zwanej cuneus.
  • •Każda kopia wariantu była związana ze zmniejszeniem objętości cuneus o około 0,85 cm³.
  • •U osób z jedną kopią wariantu względne ryzyko schizofrenii było około 5% niższe, a u osób z dwiema kopiami niemal 10% niższe.
  • •Wyniki opisują związki statystyczne i nie oznaczają ochrony przed schizofrenią ani możliwości przewidywania choroby u konkretnej osoby.
  • •Odkrycie wymaga niezależnej replikacji i dalszych badań nad funkcją genu DAAM1 oraz mechanizmem działania wariantu.
·
4 min

Hugo Zeberg z Karolinska Institutet i Svante Pääbo z Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology opublikowali 16 listopada 2026 r. w „Proceedings of the National Academy of Sciences” badanie dotyczące wariantu DNA pochodzenia neandertalskiego. Współczesne osoby będące nosicielami tego wariantu, zlokalizowanego na chromosomie 14, miały mniejszą objętość obszaru potylicznego mózgu oraz nieco niższe statystyczne ryzyko schizofrenii.

Badacze opisali czteronukleotydową delecję znajdującą się w pobliżu genu DAAM1, który uczestniczy między innymi w rozwoju mózgu. Analiza wykazała, że obecność jednej kopii wariantu wiązała się ze zmniejszeniem objętości obszaru potylicznego o około 0,85 cm³. Część materiałów określa ten obszar jako płat potyliczny, a bardziej precyzyjnie wskazuje jego część zwaną cuneus.

Naukowcy połączyli dane genetyczne i skany mózgu z UK Biobank z danymi dotyczącymi genetycznych czynników schizofrenii oraz informacjami pochodzącymi ze starożytnych genomów. Delecję znaleźli we wszystkich pięciu analizowanych genomach neandertalczyków. Nie wykryli jej natomiast w dwóch analizowanych genomach denisowian. Wokół wariantu zachował się także odcinek DNA o długości około 60 tys. nukleotydów. Obecność takiego haplotypu silnie wspiera neandertalskie pochodzenie wariantu, choć nie stanowi bezpośredniego dowodu transferu DNA między populacjami.

Wariant wiązał się również z około 5-procentowym niższym względnym ryzykiem schizofrenii u osób mających jedną jego kopię i z niemal 10-procentowym niższym ryzykiem u osób mających dwie kopie. Nie oznacza to spadku ryzyka bezwzględnego o 10 punktów procentowych ani ochrony przed chorobą. Autorzy wykazali związki statystyczne, a nie ciąg przyczynowy prowadzący od wariantu przez zmianę objętości mózgu do schizofrenii. W dostępnych materiałach brakuje między innymi pełnych modeli statystycznych, przedziałów ufności, wartości p oraz informacji o niezależnej replikacji wyników.

Schizofrenia ma złożone, wielogenowe i środowiskowe podłoże. Pojedynczy wariant nie pozwala przewidzieć, czy konkretna osoba zachoruje, i nie może służyć jako samodzielny test diagnostyczny. Mniejsza objętość obszaru potylicznego nie oznacza automatycznie gorszego widzenia, niższej inteligencji ani słabszego funkcjonowania mózgu.

Kolejne badania powinny sprawdzić ten wynik w bardziej zróżnicowanych populacjach, niezależnie go powtórzyć i dokładniej zbadać funkcję genu DAAM1. Odkrycie nie tworzy obecnie nowej metody diagnostycznej ani podstawy do terapii schizofrenii.

Najczęstsze pytania

Co odkryli naukowcy?▼
Zidentyfikowali czteronukleotydową delecję pochodzenia neandertalskiego, zlokalizowaną w pobliżu genu DAAM1, która wiązała się ze zmianą objętości obszaru potylicznego mózgu i niższym statystycznym ryzykiem schizofrenii.
Jak zmieniała się objętość mózgu u nosicieli wariantu?▼
Obecność jednej kopii wariantu wiązała się ze zmniejszeniem objętości cuneus o około 0,85 cm³; przy dwóch kopiach zmiana była związana z około 1,7 cm³ mniejszą objętością.
Czy wariant chroni przed schizofrenią?▼
Nie. Wariant wiązał się z niższym ryzykiem względnym, ale nie zapewnia ochrony przed chorobą, a schizofrenia ma złożone podłoże wielogenowe i środowiskowe.
Czy można wykorzystać ten wariant jako test diagnostyczny?▼
Nie. Pojedynczy wariant nie pozwala przewidzieć, czy dana osoba zachoruje, i nie może być samodzielnym testem diagnostycznym.
Czy mniejszy obszar potyliczny oznacza gorsze widzenie lub niższą inteligencję?▼
Nie ma podstaw, by wyciągać taki wniosek; dostępne materiały nie wskazują na związek wariantu z inteligencją, a sama objętość obszaru mózgu nie przesądza o jego funkcjonowaniu.

Słownik pojęć

Wariant genetyczny
Odmiana sekwencji DNA występująca u części populacji.
Delecja
Utrata fragmentu sekwencji DNA; w badaniu chodziło o brak czterech nukleotydów.
Cuneus
Część obszaru potylicznego mózgu uczestnicząca między innymi w przetwarzaniu informacji wzrokowych.
DAAM1
Gen związany między innymi z rozwojem mózgu, położony w pobliżu badanego wariantu.
Haplotyp
Zestaw blisko położonych wariantów DNA dziedziczonych razem; zachowany odcinek wokół delecji wspierał jej neandertalskie pochodzenie.
Ryzyko względne
Porównanie prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia między grupami, które nie oznacza takiej samej zmiany ryzyka bezwzględnego.
UK Biobank
Duży zasób danych genetycznych, medycznych i obrazowych dotyczących współczesnych osób, wykorzystany w analizie.

Najważniejsze zależności opisane w badaniu

CechaJedna kopia wariantuDwie kopie wariantu
Objętość cuneusOkoło 0,85 cm³ mniejOkoło 1,7 cm³ mniej
Względne ryzyko schizofreniiOkoło 5% niższeNiemal 10% niższe
Znaczenie kliniczneBrak możliwości indywidualnego przewidywania chorobyBrak ochrony przed schizofrenią i brak zastosowania jako samodzielny test

Liczba kopii wariantu a opisane zależności

Jedna kopia wariantu
+Wiązała się ze statystycznie niższym względnym ryzykiem schizofrenii.
+Wiązała się ze zmniejszeniem objętości cuneus o około 0,85 cm³.
−Efekt nie oznacza ochrony przed schizofrenią.
−Nie pozwala przewidzieć zachorowania u konkretnej osoby.
zmiana objętości cuneusokoło -0,85 cm³
względne ryzyko schizofreniiokoło 5% niższe
Dwie kopie wariantu
+Wiązały się z niemal 10-procentowym niższym względnym ryzykiem schizofrenii.
+Wiązały się z większą łączną zmianą objętości cuneus.
−Niemal 10% nie oznacza spadku ryzyka bezwzględnego o 10 punktów procentowych.
−Wynik nadal nie stanowi podstawy diagnostyki ani terapii.
zmiana objętości cuneusokoło -1,7 cm³
względne ryzyko schizofreniiniemal 10% niższe

Wariant neandertalski: od DNA do obserwowanych zależności

Wariant DNA
Wariant znajduje się na chromosomie 14, w pobliżu genu DAAM1.
Pochodzenie
Delecję znaleziono we wszystkich pięciu analizowanych genomach neandertalczyków, ale nie w dwóch genomach denisowian.
Mózg
Nosiciele wariantu mieli mniejszą objętość cuneus, części obszaru potylicznego.
Schizofrenia
Zależność wynosiła około 5% przy jednej kopii i niemal 10% przy dwóch kopiach; nie jest to gwarantowana ochrona.
Interpretacja
Nie wykazano ciągu przyczynowego ani przydatności wariantu w diagnostyce klinicznej.

Na podstawie artykułu i dostarczonych materiałów źródłowych; wartości opisują związki statystyczne, a nie indywidualne prognozy medyczne.

Pierwsi napisali na ten temat

Komentarze (0)

0/2000

Powiązane artykuły

Badanie Cambridge i UCL ujawnia początki białaczki dekady przed diagnozą

Naukowcy z University of Cambridge i University College London przeanalizowali archiwalne, seryjne próbki krwi kobiet, u których później rozwinęła się ostra białaczka szpikowa (AML). Wyniki wskazują, że zmiany klonalne związane z chorobą mogły pojawiać się wiele lat, a w części przypadków nawet dziesięciolecia przed rozpoznaniem.

13 listopada 2026

Badanie UCF wskazuje, że mutacje Alzheimera uszkadzają nerwy ruchowe poza mózgiem

Naukowcy z University of Central Florida (UCF) i firmy Hesperos opisali w 2026 roku laboratoryjny model ludzkiego złącza nerwowo-mięśniowego, w którym neurony ruchowe z mutacjami związanymi z rodzinną chorobą Alzheimera gorzej przekazywały sygnały do komórek mięśniowych. Model nie zawierał mózgu ani rdzenia kręgowego i nie wykazał, że podobne zmiany pojawiają się u ludzi przed utratą pamięci.

12 listopada 2026

Depresja, schizofrenia, CHAD: Czy diagnozy DSM są już przestarzałe?

Zespół z Uniwersitätsklinik für Psychiatrie und Psychotherapie w Magdeburgu opublikował w „Molecular Psychiatry” systematyczny przegląd badań nad mikroglejem i szlakiem kynureninowym w trzech głównych zaburzeniach psychicznych. Autorzy wskazują, że wzorce zmian immunologicznych lepiej odpowiadają konkretnym objawom i fazom choroby niż sztywnym kategoriom DSM/ICD. Podkreślają jednak, że na razie nie ma to bezpośrednich konsekwencji dla rutynowej diagnostyki i leczenia pacjentów.

13 maja 2026

Mózg z Alzheimerem skrywa więcej niż sądzono. Trop prowadzi do mikrogleju

Wyniki opublikowano w „Nature Neuroscience” w pracy poświęconej analizie proteomicznej ludzkich mózgów z chorobą Alzheimera. Zespół zastosował metodę CODEX-CNS i immunofluorescencję, a opisywane komórki miały występować częściej w sąsiedztwie zmian białkowych w mózgach osób z Alzheimerem.

22 maja 2026

DNA denisowian nadal działa w genomach ludzi w Oceanii

Zespół kierowany przez Serenę Tucci przeanalizował genom 177 osób z 12 populacji Oceanii i porównał wyniki z 1284 wcześniej opublikowanymi genomami. Badanie wykazało, że przodkowie mieszkańców Near Oceanii krzyżowali się z co najmniej trzema grupami denisowian, a ponad 3100 wariantów genetycznych nadal wpływa na ekspresję genów.

15 czerwca 2026

Dwa nowe archaiczne ślady DNA w genomach współczesnych ludzi

Badanie opublikowane 30 lipca 2026 r. sugeruje, że historia ewolucyjna Homo sapiens była znacznie bardziej złożona, niż wynika z prostego rodowodu. Zespół z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley wykorzystał metodę TRACE, by prześledzić dawne domieszki w genomach współczesnych osób.

31 sierpnia 2026

StartSzukaj