Najważniejsze
- •Naukowcy zidentyfikowali najstarszy genom ospy prawdziwej w Amerykach w szczątkach z chilijskiego stanowiska Camarones 9.
- •Odkryta, wymarła linia wirusa nazwana CAM9 stanowi ewolucyjne ogniwo pośrednie między średniowiecznymi szczepami z Europy a wariantami nowożytnymi.
- •DNA patogenu zachowało się dzięki naturalnej mumifikacji ciał w suchym klimacie pustyni Atacama.
- •Badania wykazały, że tempo mutacji wirusa spowolniło na około 200 lat z powodu braku odporności u rdzennej ludności, a przyspieszyło w XIX wieku przez szczepienia.
- •Publikacja wywołała międzynarodową dyskusję o tzw. nauce helikopterowej i pomijaniu lokalnych instytucji z Globalnego Południa.
Międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował najstarszy w Amerykach genom ospy prawdziwej. Wyizolowano go z naturalnie zmumifikowanych szczątków ludzkich odkrytych w Chile.
Międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował najstarszy dotychczas genom ospy prawdziwej w Amerykach. Odnaleziono go w naturalnie zmumifikowanych szczątkach ludzkich na stanowisku archeologicznym Camarones 9 w północnym Chile. Badanie opublikowane 30 lipca 2026 roku w czasopiśmie „Science Advances” dostarcza pierwszych bezpośrednich dowodów biologicznych na to, że patogen ten trafił do Nowego Świata w wyniku europejskiej kolonizacji.
Genom linii CAM9 i szczegóły odkrycia
Badacze wyizolowali starożytne DNA nowej, wymarłej linii wirusa ospy prawdziwej, którą nazwali CAM9. Analiza genetyczna wykazała, że linia ta stanowi ogniwo pośrednie między średniowiecznymi szczepami europejskimi a wariantami nowożytnymi. Materiał genetyczny pobrano z fragmentów kości nóg dwóch osób: kobiety w wieku 30–35 lat oraz mężczyzny w wieku 18–20 lat. Zmarli, w których szczątkach wykryto wirusa, żyli w przedziale czasowym między 1492 a 1631 rokiem.
Do analizy przesiewowej autorzy badania wykorzystali łącznie 13 próbek kości z chilijskiego stanowiska archeologicznego. Odkrycia dokonano podczas badań nad historią migracji ludności w tym regionie. Impulsem do poszukiwań była propozycja doktoranta Bruno Romero Gonzáleza z Trinity College Dublin, który zasugerował przebadanie próbek pod kątem obecności starożytnych patogenów.
Wpływ kolonizacji na ewolucję wirusa
Szacunki historyczne wskazują, że w XVI wieku ospa prawdziwa – wraz z innymi patogenami sprowadzonymi z Europy – doprowadziła do śmierci około 80–90% rdzennej ludności Ameryk. Nienaruszone DNA wirusa przetrwało w szczątkach z Camarones 9 dzięki naturalnej mumifikacji ciał. Suchy klimat pustyni Atacama sprzyjał zachowaniu materiału biologicznego, w przeciwieństwie do chemicznego balsamowania, które niszczy tkanki.
Z analizy genetycznej wynika, że w okresie kolonialnym tempo mutacji ospy spowolniło na około 200 lat. Działo się tak, ponieważ wirus szerzył się w populacji całkowicie pozbawionej odporności. Genom patogenu zaczął szybciej się zmieniać dopiero w XIX wieku, co było reakcją na wprowadzenie masowych szczepień ochronnych.
Kontrowersje wokół badań i pytania bez odpowiedzi
Badanie nie pozwala na precyzyjne datowanie zgonów. Szeroki, niemal 140-letni przedział czasowy uniemożliwia wskazanie dokładnego momentu, w którym wirus dotarł w ten rejon. Naukowcy nie ustalili także, czy linia CAM9 przybyła bezpośrednio z Europy wraz z konkwistadorami, czy też trafiła do Ameryki Południowej za pośrednictwem transatlantyckiego handlu niewolnikami.
Publikacja wywołała również debatę na temat tak zwanej nauki helikopterowej. Współautorka pracy, dr Constanza de la Fuente Castro z Uniwersytetu w Chile, zwróciła uwagę na problem marginalizowania instytucji z Globalnego Południa przez bogatsze ośrodki z Północy oraz na kwestię wywożenia lokalnego dziedzictwa biologicznego. Ponadto autorzy publikacji nie uwzględnili opinii współczesnych rdzennych społeczności Chile w sprawach etycznych związanych z badaniem szczątków ich przodków.
Szczątki ludzkie z Camarones 9 poddane analizie pod kątem obecności ospy prawdziwej
| Cecha / Parametr | Osoba 1 (Kobieta) | Osoba 2 (Mężczyzna) |
|---|---|---|
| Wiek w chwili zgonu | 30–35 lat | 18–20 lat |
| Szacowany przedział czasowy życia | 1492–1631 r. (okres wczesnokolonialny) | 1492–1631 r. (okres wczesnokolonialny) |
| Materiał użyty do analizy DNA | Fragmenty kości nóg | Fragmenty kości nóg |
| Typ mumifikacji | Naturalna (suchy klimat pustyni Atacama) | Naturalna (suchy klimat pustyni Atacama) |
| Identyfikowany szczep wirusa | Linia CAM9 (ospa prawdziwa) | Linia CAM9 (ospa prawdziwa) |
Dane z artykułu opublikowanego w Science Advances (2026)
Ewolucja wirusa ospy prawdziwej w Amerykach (linia CAM9)
Opracowanie na podstawie badania w Science Advances (lipiec 2026)
Słownik pojęć
- Wirus ospy prawdziwej (Variola virus)
- Wirus wywołujący ospę prawdziwą (łac. variola vera), jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych w historii ludzkości, oficjalnie eradykowaną w 1980 roku.
- Nauka helikopterowa (Helicopter science)
- Określenie praktyki naukowej, w której badacze z bogatych krajów (Globalnej Północy) pobierają próbki lub dane z krajów rozwijających się (Globalnego Południa), prowadzą badania we własnych laboratoriach i publikują wyniki bez odpowiedniego zaangażowania, finansowania czy współautorstwa lokalnych naukowców.
- Naturalna mumifikacja
- Proces konserwacji zwłok zachodzący samoistnie pod wpływem specyficznych czynników środowiskowych, takich jak skrajnie niska wilgotność powietrza, wysoka temperatura czy specyficzny skład gleby (np. na pustyni Atacama), bez użycia sztucznych substancji chemicznych.
- Globalne Południe
- Grupa krajów rozwijających się i uboższych, zlokalizowanych głównie w Ameryce Łacińskiej, Afryce, Azji i Oceanii, często marginalizowanych w globalnym podziale zasobów naukowych i finansowych.
