Najważniejsze
- •Najstarszy znany wybuch dżumy wykryto u łowców-zbieraczy żyjących około 5500 lat temu w rejonie jeziora Bajkał na Syberii.
- •Materiał genetyczny Yersinia pestis znaleziono w 39% próbek pobranych od 42 pochowanych osób z czterech cmentarzysk.
- •Analiza wskazuje na dwie fale zakażeń, a pierwsza mogła rozprzestrzenić się w ciągu jednego pokolenia.
- •Choroba szczególnie dotykała dzieci w wieku 8–11 lat, co sugeruje wyjątkowo ciężki przebieg zakażenia.
- •Odkrycie podważa wcześniejsze założenie, że epidemie dżumy wymagały gęstych osiedli i rolnictwa, pokazując, że mogły szerzyć się także w małych społecznościach mobilnych.
Badania DNA wykazały, że najstarszy znany wybuch dżumy objął myśliwych-zbieraczy nad Bajkałem na Syberii 5,5 tys. lat temu.
Naukowcy opisali najstarszy dotąd znany wybuch dżumy. Ślady bakterii Yersinia pestis wykryli w szczątkach myśliwych-zbieraczy pochowanych w pobliżu Jeziora Bajkał na Syberii około 5500 lat temu. Odkrycie zmienia dotychczasowe spojrzenie na historię choroby, bo pokazuje, że ciężkie epidemie mogły dotykać nie tylko społeczności rolnicze, lecz także niewielkie grupy mobilnych łowców-zbieraczy.
Zespół przeanalizował starożytne DNA pobrane od 42 osób pochowanych na czterech cmentarzyskach w tym regionie. W około 39 proc. próbek wykryto materiał genetyczny Yersinia pestis. Analiza genomów bakterii, datowania radiowęglowego i pokrewieństwa między pochowanymi osobami wskazała na dwie fazy zakażeń. Pierwsza rozpoczęła się około 5600–5400 lat temu i mogła rozwinąć się w ciągu jednego pokolenia. Druga fala pojawiła się 400–600 lat później.
Badacze zwracają uwagę, że zakażenia dotyczyły małych grup spokrewnionych osób. W niektórych przypadkach bliscy krewni trafiali do różnych grobów, co sugeruje, że nie wszyscy zmarli w jednym wydarzeniu. Wskazali też na oznaki ostrej śmiertelności, czyli taki przebieg choroby, w którym ludzie umierali szybko po zakażeniu. Szczególnie narażone były dzieci w wieku od 8 do 11 lat.
Zdaniem autorów odkrycia taki wzorzec zachorowań pasuje do transmisji między ludźmi, choć starożytne DNA nie pozwala jednoznacznie odtworzyć dokładnej drogi szerzenia się choroby. W analizowanych szczepach brakowało też części cech genetycznych kojarzonych z późniejszą postacią dżumy dymieniczej przenoszonej przez pchły. To sugeruje, że w tym wczesnym etapie choroba mogła rozprzestrzeniać się inaczej niż w średniowieczu.
Wcześniej wielu badaczy sądziło, że epidemie dżumy wymagały gęstych osiedli, bliskiego kontaktu z udomowionymi zwierzętami i zmian społecznych związanych z rolnictwem. Nowe wyniki podważają to założenie. Pokazują, że patogen mógł powodować śmiertelne ogniska także w małych, ruchliwych społecznościach łowiecko-zbierackich na długo przed rozwojem miast i rolnictwa.
Odkrycie ma znaczenie nie tylko dla historii dżumy. Wskazuje też, że badanie dawnych skoków patogenów ze zwierząt na ludzi może pomóc lepiej rozumieć współczesne choroby odzwierzęce. Kolejne analizy starożytnego DNA mogą doprecyzować, kiedy i w jaki sposób Yersinia pestis zaczęła zdobywać cechy, które później uczyniły ją jednym z najgroźniejszych patogenów w dziejach.
Najstarszy wybuch dżumy na Syberii — najważniejsze dane
Źródło: opis artykułu i streszczenie badania w Nature.
Słownik pojęć
- Yersinia pestis
- Bakteria wywołująca dżumę, jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych w historii ludzkości.
- Starożytne DNA
- Materiał genetyczny odzyskany ze szczątków sprzed setek lub tysięcy lat, używany do badania dawnych infekcji i pokrewieństwa.
- Datowanie radiowęglowe
- Metoda określania wieku materiału organicznego na podstawie rozpadu izotopu węgla C-14.
- Transmisja między ludźmi
- Szerzenie się choroby z jednej osoby na drugą bez udziału pośredniego wektora, np. pchły.
- Dżuma dymienicza
- Najbardziej znana postać dżumy, zwykle przenoszona przez pchły i powodująca powiększenie węzłów chłonnych.
- Patogen odzwierzęcy
- Drobnoustrój, który naturalnie krąży wśród zwierząt, ale może przenosić się na człowieka.
