Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu alarmuje o narastającej antybiotykooporności

Najważniejsze

  • •Antybiotykooporność sprawia, że bakterie przestają reagować na leki, które wcześniej skutecznie leczyły zakażenia.
  • •Niewłaściwe i nadmierne stosowanie antybiotyków przyspiesza rozwój oporności, ale odpowiedzialność za racjonalną terapię spoczywa zarówno na pacjentach, jak i lekarzach.
  • •Antybiotyki działają na bakterie, a nie na wirusy, dlatego nie powinno się ich przyjmować samodzielnie ani modyfikować zaleconego czasu leczenia.
  • •W 2024 roku zużycie antybiotyków w lecznictwie otwartym w Polsce wynosiło 21,2 DDD na 1000 mieszkańców dziennie, czyli więcej niż średnia dla UE/EOG.
  • •Pełna ocena skali problemu wymaga aktualnych danych ECDC lub krajowego systemu monitorowania oraz informacji o różnicach między regionami.
·
5 min

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu ostrzegł w komunikacie przed narastającą antybiotykoopornością, czyli zdolnością bakterii do opierania się działaniu leków. Uczelnia wskazała, że niewłaściwe i nadmierne stosowanie antybiotyków utrudnia leczenie zakażeń. Nie udało się ustalić dokładnej daty publikacji komunikatu.

Dr Olga Fedorowicz z Katedry i Zakładu Farmakologii Klinicznej UMW określiła antybiotykooporność jako „cichą pandemię naszych czasów”. Cytat pojawia się w materiałach mZdrowie, Nauka Wiara i „Poradnika Zdrowie”. Wszystkie trzy publikacje najpewniej powielają ten sam komunikat lub depeszę PAP. Nie ma niezależnego potwierdzenia nagrania ani autoryzowanego zapisu wypowiedzi. Nie odnaleziono też oryginalnego dokumentu na stronie UMW.

Przekaz przypisywany uczelni przypomina, że antybiotyki działają na bakterie, a nie na wirusy. Samodzielne przyjmowanie tych leków, stosowanie ich w przypadku infekcji wirusowych oraz skracanie lub zmienianie czasu terapii może prowadzić do niewłaściwego leczenia. Odpowiedzialność za racjonalną antybiotykoterapię nie dotyczy jednak wyłącznie pacjentów. Na decyzje lekarzy wpływają między innymi presja czasu, przeciążenie, oczekiwania chorych i ograniczony dostęp do diagnostyki. Materiały wskazują także na potrzebę opracowania krajowych wytycznych i programów racjonalnego stosowania antybiotyków.

Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykooporności przypada w dniach 18–24 listopada. Antybiotykooporność jest częścią szerszego problemu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR), obejmującego także oporność wirusów, grzybów i pasożytów na właściwe dla nich leki.

Analiza Mroczkowskiej i współautorów, opublikowana w 2025 roku (DOI: 10.33073/pjm-2025-046), wskazuje, że w 2024 roku zużycie antybiotyków w lecznictwie otwartym w Polsce wynosiło 21,2 DDD na 1000 mieszkańców dziennie. To więcej niż średnia w Unii Europejskiej i Europejskim Obszarze Gospodarczym. Po pandemicznym spadku zużycie ponownie wzrosło, a udział antybiotyków z grupy Access wyniósł 57,3 proc. Dane nie potwierdzają jednak, że Polska znajduje się w pierwszej dziesiątce krajów Europy pod względem zużycia antybiotyków.

Pełna ocena sytuacji wymaga bezpośrednich danych z ECDC lub krajowego systemu monitorowania, a także informacji o skali problemu w poszczególnych regionach. Niewykorzystanych i przeterminowanych leków nie należy wyrzucać do kosza ani wylewać do kanalizacji. Trzeba sprawdzić lokalne punkty zbiórki, w tym wybrane apteki, które przyjmują takie odpady.

Najczęstsze pytania

Czym jest antybiotykooporność?▼
To zdolność bakterii do przeżywania i namnażania się mimo zastosowania antybiotyku, który wcześniej był wobec nich skuteczny.
Czy antybiotyki leczą infekcje wirusowe?▼
Nie. Antybiotyki działają na bakterie, a nie na wirusy, dlatego nie są właściwym leczeniem typowych infekcji wirusowych.
Jak niewłaściwe stosowanie antybiotyków zwiększa oporność?▼
Nadmierne, niepotrzebne lub nieprawidłowe stosowanie antybiotyków sprzyja selekcji bakterii odpornych na leczenie.
Kto odpowiada za racjonalną antybiotykoterapię?▼
Odpowiedzialność jest wspólna: pacjenci powinni stosować leki zgodnie z zaleceniami, a lekarze podejmować decyzje mimo presji czasu, przeciążenia i ograniczonego dostępu do diagnostyki.
Co zrobić z niewykorzystanymi lub przeterminowanymi antybiotykami?▼
Nie należy wyrzucać ich do kosza ani wylewać do kanalizacji; trzeba sprawdzić lokalne punkty zbiórki, w tym apteki przyjmujące takie odpady.

Słownik pojęć

Antybiotykooporność
Zdolność bakterii do przetrwania i namnażania się mimo działania antybiotyków.
AMR
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, obejmująca między innymi oporność bakterii, wirusów, grzybów i pasożytów na właściwe dla nich leki.
Antybiotykoterapia
Leczenie zakażeń bakteryjnych za pomocą antybiotyków.
DDD
Defined Daily Dose, czyli zdefiniowana dawka dobowa stosowana jako jednostka pomiaru zużycia leków.
Grupa Access
Kategoria antybiotyków zalecanych przede wszystkim w leczeniu częstych zakażeń, z relatywnie mniejszym potencjałem selekcji oporności.

Najważniejsze dane i zalecenia dotyczące antybiotykooporności

ObszarInformacja
Zużycie antybiotyków w Polsce21,2 DDD na 1000 mieszkańców dziennie w lecznictwie otwartym w 2024 roku
Udział grupy Access57,3 proc. zużycia antybiotyków w lecznictwie otwartym w 2024 roku
Trend po pandemiiPo wcześniejszym spadku zużycie antybiotyków ponownie wzrosło
Prawidłowe stosowanieAntybiotyki należy przyjmować zgodnie z zaleceniem i nie stosować ich na infekcje wirusowe
Utylizacja lekówNiewykorzystane i przeterminowane leki należy przekazywać do lokalnych punktów zbiórki

Prawidłowe i niewłaściwe postępowanie z antybiotykami

Terapia zgodna z zaleceniem lekarza
+Zwiększa szansę na skuteczne leczenie zakażenia bakteryjnego
+Ogranicza niepotrzebną selekcję bakterii opornych
−Wymaga przestrzegania zaleceń i regularnego przyjmowania leku
zastosowanieZakażenia bakteryjne rozpoznane lub uzasadnione klinicznie
Samodzielne rozpoczęcie antybiotyku
+Może dawać poczucie szybkiego działania
−Może prowadzić do niewłaściwego leczenia
−Zwiększa ryzyko działań niepożądanych i rozwoju oporności
ocenaPostępowanie niewłaściwe
Stosowanie antybiotyku na infekcję wirusową
−Nie leczy wirusów
−Naraża pacjenta na niepotrzebne działania niepożądane
−Sprzyja antybiotykooporności
ocenaAntybiotyk nieskuteczny wobec wirusów
Przerwanie lub samodzielna zmiana terapii
+Brak uzasadnionych korzyści bez konsultacji medycznej
−Może zmniejszyć skuteczność leczenia
−Może sprzyjać utrzymaniu bakterii odpornych
ocenaNie zmieniać terapii bez konsultacji

Jak ograniczać antybiotykooporność?

1
Rozpoznaj problem
Oporność obejmuje nie tylko bakterie, lecz także inne drobnoustroje i ogranicza skuteczność leczenia.
2
Stosuj antybiotyki właściwie
Nie przyjmuj ich samodzielnie i nie stosuj w przypadku infekcji wirusowych.
3
Przestrzegaj zaleceń
Nie skracaj ani nie zmieniaj terapii bez konsultacji z lekarzem.
4
Wzmacniaj system
Potrzebne są krajowe wytyczne, programy racjonalnej antybiotykoterapii i lepszy monitoring.
5
Utylizuj bezpiecznie
Przeterminowane i niewykorzystane leki oddawaj do wskazanych punktów, zamiast wyrzucać je do kosza lub kanalizacji.

Na podstawie artykułu oraz materiałów źródłowych; dane o zużyciu antybiotyków pochodzą z analizy Mroczkowskiej i współautorów opublikowanej w 2025 roku.

Polacy lubią leki. Potrzebujemy walki z polipragmazją i postawienia na nowe kompetencje farmaceutów

Antybiotyki z grupy „Reserve” w pediatrii: doświadczenia kliniczne jednego ośrodka i wdrożenie programu racjonalnej antybiotykoterapii

European journal of pediatrics

Pierwsi napisali na ten temat

Komentarze (0)

0/2000

Powiązane artykuły

Nowe przepisy UE ograniczają stosowanie antybiotyków u zwierząt

Nowe unijne regulacje nakładają na lekarzy weterynarii obowiązek wykonywania antybiogramów przed podaniem określonych grup leków. Ograniczenia dotyczą leczenia zarówno zwierząt hodowlanych, jak i domowych. W Polsce kontrolę nad przestrzeganiem nowych procedur obejmie Inspekcja Weterynaryjna.

18 sierpnia 2026

Matematycy kwestionują zasadę dawkowania antybiotyków

Badanie opublikowane 31 grudnia 2026 r. w „Journal of Biological Dynamics” proponuje ogólne matematyczne podejście do wyznaczania optymalnych schematów dawkowania antybiotyków. Autorki pokazują, że o wyborze między wysokimi dawkami pulsacyjnymi a niższymi, stałymi stężeniami decyduje kształt krzywej dawka–odpowiedź, co podważa uniwersalne stosowanie zasady „hit hard and early”. Brakuje jednak danych liczbowych, konkretnych gatunków bakterii i parametrów farmakologicznych, co ogranicza możliwość bezpośredniego przełożenia wniosków na praktykę kliniczną.

22 kwietnia 2026

UKHSA: w Anglii rośnie liczba opornych zakażeń krwiobiegu

UKHSA poinformowała 12 listopada 2026 r., że w Anglii w 2025 r. odnotowano 21 129 epizodów bakteriemii wywołanych przez bakterie oporne na co najmniej jeden krytycznie ważny antybiotyk. Oznacza to średnio około 406 przypadków tygodniowo.

16 listopada 2026

Antybiotyki na ból gardła nie chronią przed ciężkim zakażeniem paciorkowcowym

Naukowcy z Uniwersytetu w Göteborgu ocenili, jak leczenie niepowikłanego bólu gardła wpływa na liczbę inwazyjnych zakażeń paciorkowcowych w populacji. Wyniki opublikowane 3 czerwca 2026 roku pokazują, że efekt ten jest bardzo ograniczony, nawet przy agresywnych strategiach testowania i leczenia. Autorzy badania wskazują, że większy nacisk trzeba położyć na szybkie rozpoznawanie objawów ciężkiej infekcji.

4 czerwca 2026

UKHSA alarmuje: w Wielkiej Brytanii rośnie liczba zakażeń opornych na antybiotyki

Brytyjska Agencja Bezpieczeństwa Zdrowia (UKHSA) ostrzegła, że oporność na antybiotyki pozostaje jednym z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego. W 2024 roku wzrosła zarówno liczba zakażeń opornych na leczenie, jak i liczba zgonów z nimi związanych, a głównym sprawcą zakażeń krwi była bakteria E. coli. Raport wskazuje też na utrzymujące się nierówności zdrowotne oraz zmianę modelu przepisywania antybiotyków w podstawowej opiece zdrowotnej.

1 lipca 2026

ECDC alarmuje: w Polsce zakażenia oporną Klebsiella pneumoniae wzrosły o 393 procent

Częstość zgłaszanych zakażeń krwiobiegu wywołanych przez oporny na karbapenemy szczep Klebsiella pneumoniae w Polsce wzrosła z 1,38 do 6,81 przypadku na 100 tys. mieszkańców między 2019 a 2025 rokiem. Przypisywane Europejskiemu Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) dane wskazują na wzrost o około 393 procent.

20 listopada 2026

StartSzukaj