Najważniejsze
- •Powszechny program szczepień przeciwko HPV w Anglii doprowadził do całkowitego wyeliminowania zgonów na raka szyjki macicy u młodych kobiet w wieku 20–24 lata w latach 2020–2024.
- •Największą skuteczność szczepionka wykazuje w przypadku podania jej w wieku 12–13 lat, czyli przed potencjalnym kontaktem z wirusem.
- •Angielski program zapobiegł łącznie około 200 zgonom na raka szyjki macicy w badanych kohortach wiekowych.
- •Kluczem do sukcesu okazał się szkolny model szczepień typu opt-out, pozwalający osiągnąć wyszczepialność na poziomie 80–90%, w przeciwieństwie do modelu gabinetów POZ stosowanego m.in. w Polsce i Niemczech.
Powszechny program szczepień przeciwko HPV w Anglii doprowadził do całkowitego wyeliminowania zgonów z powodu raka szyjki macicy wśród kobiet w wieku 20–24 lat w latach 2020–2024.
Powszechny program szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) w Anglii doprowadził do całkowitego wyeliminowania zgonów z powodu raka szyjki macicy w grupie kobiet w wieku 20–24 lat w latach 2020–2024. Wnioski te płyną z analizy brytyjskich naukowców, którą opublikowano 25 czerwca 2026 roku w czasopiśmie medycznym „The Lancet”. Analiza rejestrów zgonów z lat 2001–2024 wskazuje, że program zapobiegł w Anglii łącznie około 200 zgonom z powodu tego nowotworu we wszystkich badanych kohortach.
Badaniem kierowali prof. Peter Sasieni oraz dr Milena Falcaro z Queen Mary University of London. Autorzy przeanalizowali oficjalne dane demograficzne dotyczące kobiet w trzech grupach wiekowych: 20–24, 25–29 oraz 30–34 lat. W najmłodszej grupie, która jako pierwsza w pełni skorzystała z rutynowych szczepień w wieku 12–13 lat, w latach 2020–2024 nie odnotowano ani jednego zgonu z powodu raka szyjki macicy. Badacze szacują, że gdyby nie wprowadzono szczepień, w tej kohorcie doszłoby do około 23 zgonów.
Szczegóły programu i skuteczność szczepionek
Rządowy program szczepień w Anglii rozpoczął się w 2008 roku. Obejmował on rutynowe szczepienia dziewcząt w wieku 12–13 lat oraz kampanię uzupełniającą dla nastolatek w wieku 14–18 lat, którą prowadzono w latach 2008–2010. Przed pandemią COVID-19 poziom wyszczepialności co najmniej jedną dawką wynosił od 80 do 90 procent populacji docelowej. Liczba 200 unikniętych zgonów w skali kraju wynika z modelowania statystycznego, a nie z bezpośredniego podliczenia zarejestrowanych przypadków. Badanie wykazało również, że w grupie kobiet w wieku 30–34 lat redukcja zgonów wyniosła 63 procent, jednak wynik ten okazał się statystycznie nieistotny. Ponadto autorzy nie uwzględnili wpływu innych czynników, takich jak wdrożenie dokładniejszych testów przesiewowych wykrywających DNA HPV czy postępy w leczeniu onkologicznym.
Model szkolny kluczem do sukcesu?
Długi czas oczekiwania na twarde dane epidemiologiczne wynika z biologii samego nowotworu. Okres od zakażenia wirusem HPV do ewentualnego zgonu pacjentki wynosi zazwyczaj od 10 do ponad 20 lat. W początkowej fazie programu w 2008 roku Angielki otrzymywały szczepionkę dwuwalentną, chroniącą przed dwoma typami wirusa. Obecnie stosowane preparaty dziewięciowalentne zapewniają ochronę przed znacznie szerszym spektrum patogenów. Wysoka wyszczepialność w Anglii to efekt szczepień prowadzonych bezpośrednio w szkołach w modelu typu opt-out. W krajach, które opierają programy na wizytach w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej, wskaźniki te są znacznie niższe. W Niemczech sięgają one około 50 procent, natomiast w Polsce historycznie kształtowały się poniżej 20 procent.
Brak jednoznacznego potwierdzenia skuteczności szczepień w starszych grupach wiekowych wskazuje na potrzebę dalszych badań nad optymalnym wiekiem kwalifikacji do programu. Sukces angielskiego programu szkolnego może jednak zwiększyć presję na decydentów w innych krajach europejskich, aby zrezygnowali z modelu szczepień w gabinetach lekarskich na rzecz szczepień realizowanych bezpośrednio w placówkach oświatowych.
Wyszczepialność przeciw HPV a system realizacji szczepień w wybranych krajach
| Kraj | Wskaźnik wyszczepialności (%) | Model realizacji szczepień |
|---|---|---|
| Anglia | 80 – 90% | Program szkolny (opt-out) |
| Niemcy | ok. 50% | Wizyty w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) |
| Polska (historycznie) | poniżej 20% | Wizyty w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) / dobrowolne |
Na podstawie danych z artykułu oraz badań porównawczych w Europie.
Ponad 170 operacji przez...
Porównanie systemów dystrybucji szczepień przeciw HPV
Model szkolny (Opt-out)
Model POZ (Gabinety lekarskie)
Oś czasu i kluczowe efekty programu szczepień HPV w Anglii
Opracowano na podstawie wyników badań opublikowanych w „The Lancet” (2026).
Słownik pojęć
- HPV
- Wirus brodawczaka ludzkiego (Human Papillomavirus), odpowiedzialny m.in. za rozwój stanów przedrakowych i raka szyjki macicy.
- Walentność szczepionki (dwuwalentna / dziewięciowalentna)
- Szczepionka ukierunkowana na zwalczanie określonej liczby typów wirusa (dwuwalentna chroni przed 2 typami, np. HPV 16 i 18; dziewięciowalentna przed 9 typami).
- Kohorta
- Grupa osób wyodrębniona z populacji ze względu na wspólne dla nich wydarzenie lub cechę (np. ten sam rok urodzenia lub wiek w momencie badania).
- Opt-out
- Model zgody domyślnej, w którym pacjent (lub jego rodzic) jest automatycznie zapisywany na procedurę (np. szczepienie), chyba że aktywnie zgłosi sprzeciw.
