Najważniejsze
- •Stwardnienie rozsiane może postępować nie tylko w rzutach, ale także powoli i niemal niezauważalnie — to tzw. cicha progresja (PIRA).
- •Sygnałami ostrzegawczymi mogą być m.in. krótszy dystans chodzenia, słabsza sprawność kończyn, problemy z doborem słów, koncentracją i pamięcią.
- •Eksperci podkreślają znaczenie codziennej samoobserwacji i porównywania obecnej sprawności z wcześniejszym funkcjonowaniem.
- •Wczesne wychwycenie pogorszenia może skłonić lekarza do szybszej modyfikacji leczenia, co ma znaczenie dla ograniczania niepełnosprawności.
- •W Polsce ze stwardnieniem rozsianym żyje ok. 60 tys. osób, a co roku diagnozę słyszy kolejne 2,5 tys. pacjentów.
Eksperci ostrzegają, że stwardnienie rozsiane może postępować także bez rzutów, dlatego pacjenci powinni uważnie obserwować drobne zmiany w codziennym funkcjonowaniu.
Eksperci zwracają uwagę, że stwardnienie rozsiane może rozwijać się nie tylko w postaci gwałtownych rzutów, ale także powoli i niemal niezauważalnie. W artykule opublikowanym 5 czerwca 2026 roku prof. Alina Kułakowska i Joanna Dronka-Skrzypczak opisują tzw. cichą progresję SM i apelują o samoobserwację pacjentów oraz szybką reakcję medyczną na pierwsze sygnały pogorszenia.
Stwardnienie rozsiane jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną o bardzo zróżnicowanym przebiegu. Prof. Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, podkreśla, że objawy zależą od miejsca uszkodzenia w mózgu lub rdzeniu kręgowym. Do typowych symptomów SM należą zaburzenia czucia, osłabienie kończyn, zaburzenia widzenia i równowagi, przewlekłe zmęczenie, a czasem także problemy z nastrojem i funkcjami poznawczymi. Choroba najczęściej przebiega w cyklu remisji i rzutów, ale — jak zaznacza lekarka — pomiędzy rzutami również może dochodzić do postępu.
Cicha progresja, określana też skrótem PIRA, oznacza pogarszanie się stanu zdrowia bez wyraźnego, nagłego epizodu. Pacjent nie musi odczuwać jednego momentu załamania, bo zmiany pojawiają się stopniowo. Według ekspertów sygnałem ostrzegawczym może być skrócenie dystansu, jaki chory pokonuje podczas chodzenia, spadek sprawności jednej z kończyn, częstsze zapominanie słów, gubienie wątku wypowiedzi albo trudności z koncentracją. Joanna Dronka-Skrzypczak, psycholożka żyjąca z SM od ponad 10 lat, radzi, by porównywać codzienne czynności z tym, co pacjent potrafił wcześniej. Na przykład warto sprawdzać, jak długo może chodzić bez odpoczynku, czy musi częściej przerywać spacer albo czy wyniki sportowe nie pogarszają się mimo regularnych treningów.
Eksperci przypominają, że w Polsce z SM żyje około 60 tys. osób, a każdego roku diagnozę słyszy kolejne 2,5 tys. pacjentów. Na świecie choroba dotyczy około 2,9 mln osób. Dla lekarzy i pacjentów ważne jest więc nie tylko rozpoznanie rzutów, ale też wychwycenie mniej oczywistych zmian, które mogą świadczyć o postępie choroby.
Nowe spojrzenie na SM ma znaczenie praktyczne. Jeśli pacjent wcześniej zauważy pogarszanie funkcjonowania, lekarz może szybciej zweryfikować leczenie i rozważyć jego zmianę. W opinii specjalistów w stwardnieniu rozsianym „czas to mózg”, bo każda zwłoka może zwiększać ryzyko narastania niepełnosprawności.
Jak rozpoznać cichą progresję SM (PIRA)?
Opracowanie własne na podstawie treści artykułu i wypowiedzi ekspertów.
Stwardnienie rozsiane — najważniejsze liczby z artykułu
| Wskaźnik | Wartość | Zakres/uwaga |
|---|---|---|
| Liczba osób żyjących ze SM w Polsce | około 60 tys. | szacunek ekspertów |
| Nowe diagnozy rocznie w Polsce | około 2,5 tys. | kolejne przypadki każdego roku |
| Liczba osób żyjących ze SM na świecie | około 2,9 mln | szacunek globalny |
| Data publikacji artykułu | 5 czerwca 2026 | kontekst materiału |
| Czas w SM | „czas to mózg” | znaczenie wczesnej reakcji |
Opracowanie własne na podstawie treści artykułu.
Słownik pojęć
- Stwardnienie rozsiane (SM)
- Przewlekła autoimmunologiczna choroba ośrodkowego układu nerwowego, w której układ odpornościowy atakuje własne struktury mózgu i rdzenia kręgowego.
- PIRA
- Skrót od progression independent of relapse activity; oznacza pogarszanie się stanu chorego niezależnie od rzutów choroby.
- Rzut SM
- Nowe objawy lub wyraźne nasilenie już istniejących objawów neurologicznych, utrzymujące się zwykle co najmniej 24 godziny.
- Remisja
- Okres wyciszenia objawów lub ich wyraźnego złagodzenia po rzucie choroby.
- Neurozwyrodnienie
- Stopniowy proces uszkadzania i utraty funkcji komórek nerwowych, który może współuczestniczyć w progresji SM.
- Funkcje poznawcze
- Procesy umysłowe takie jak pamięć, uwaga, koncentracja, rozumienie i dobór słów.
