Regulacje cen leków na Ukrainie pod lupą: Czy oszczędności nie uderzą w dostęp do terapii? 

Podczas forum «ФАРМЕКСПЕРТ 2026» na Ukrainie przedstawiciele regulatorów, firm farmaceutycznych, środowisk analitycznych i organizacji pacjenckich dyskutowali o skutkach wprowadzonych w 2025 r. regulacji cen leków, planach powołania jednolitego farmaceutycznego organu nadzoru, reformie systemu refundacji oraz nowych kanałach sprzedaży, w tym na stacjach paliw. Wspólnym motywem debat była próba znalezienia równowagi między interesem państwa, biznesu i pacjentów w warunkach wojny i integracji z Unią Europejską.

Regulacje cenowe i nowe instytucje

Dyrektor Państwowego Eksperckiego Centrum Ministerstwa Zdrowia Ukrainy Edem Adamow poinformował, że analiza regulacji cenowych wprowadzonych w 2025 r. wskazuje na obniżkę cen „do 25%” dla części leków. Według jego danych pacjenci kupili ponad 87 mln opakowań po niższych cenach, co miało przynieść ok. 1,5 mld hrywien oszczędności. Adamow podkreślił również, że program refundacyjny „Dostępne leki” obejmuje obecnie 778 pozycji, a zaplanowany budżet na 2026 r. wynosi 8,7 mld hrywien, jednak szczegółowa metodologia wyliczeń nie została zaprezentowana.

Regulatorzy zapowiedzieli także utworzenie Ukraińskiej Agencji Farmaceutycznej jako jednego organu odpowiedzialnego za nadzór nad obrotem lekami. Nowa instytucja ma opierać się na ujednoliconych, cyfrowych i niezależnych procedurach oraz dostosować ukraińskie regulacje do standardów i praktyk Unii Europejskiej. Konkretne terminy uruchomienia agencji i harmonogram reform nie zostały na forum przedstawione. Wśród narzędzi regulacyjnych wskazywano ponadto na rozwój mechanizmu równoległego importu, wdrożenie tzw. reguły Bolara oraz tworzenie krajowego katalogu leków i systemu deklarowania cen.

Sprzedaż pozaapteczna i obawy rynku

Istotną część dyskusji poświęcono sprzedaży leków na stacjach paliw. Z danych Państwowej Służby Leków wynika, że licencje otrzymało 11 największych sieci stacji, obejmując 235 punktów w 19 obwodach, z czego w 124 faktycznie prowadzono sprzedaż bezreceptowych produktów leczniczych. Uczestnicy zwracali uwagę, że większość nowych punktów sprzedaży powstaje w dużych miastach, gdzie aptek nie brakuje, podczas gdy obszary wiejskie pozostają słabiej obsługiwane.

Przedstawiciele biznesu, w tym dużych producentów i sieci aptecznych, poddawali w wątpliwość efektywność części narzędzi regulacyjnych, takich jak krajowy katalog i mechanizm deklarowania cen, twierdząc, że nie przyniosły one oczekiwanego systemowego efektu. Ostrzegali, że zbyt twarde limity cenowe, zwłaszcza w segmencie szpitalnym, mogą prowadzić do ograniczenia asortymentu, wycofywania leków z rynku i nierentowności aptek przy placówkach medycznych. Krytykowali także różnice w wymaganiach dla aptek i stacji paliw, gdzie sprzedaż OTC odbywa się przy łagodniejszych kryteriach regulacyjnych.

Forum odbywało się w warunkach pełnoskalowej wojny, napiętego budżetu ochrony zdrowia i jednoczesnej harmonizacji z prawem UE. Według cytowanych analiz całkowite zużycie leków w sztukach maleje, rośnie natomiast udział preparatów na receptę, produktów importowanych i suplementów diety, ale bez pełnych danych trudno ocenić realny wpływ tych zmian na dostęp do terapii, szczególnie dla ludności wiejskiej i osób o niskich dochodach.

Uczestnicy spotkania podkreślali, że przyszłe decyzje dotyczące kształtu regulacji cenowych, zasad refundacji i modelu sprzedaży pozaaptecznej będą kluczowe dla stabilności rynku. Otwarte pozostaje pytanie, czy deklarowane przez państwo oszczędności i spadki cen przełożą się na trwały i równy dostęp do leczenia oraz czy planowane jednolite farmaceutyczne agencje i dalsza eurointegracja pozwolą pogodzić interesy pacjentów, inwestorów i budżetu publicznego.