Najważniejsze
- •Prof. Uta Frith uważa, że współczesna definicja zaburzeń ze spektrum autyzmu mogła stać się zbyt szeroka i mniej użyteczna klinicznie.
- •Wzrost liczby diagnoz nie musi oznaczać rzeczywistego skoku częstości autyzmu — wpływają na niego także większa świadomość, szersze kryteria i lepszy dostęp do specjalistów.
- •Osoby diagnozowane wcześnie i późno mogą różnić się profilem objawów, współwystępowaniem zaburzeń oraz prawdopodobnie także ryzykiem genetycznym.
- •Frith nie proponuje ograniczenia diagnoz, lecz dokładniejsze podtypy i lepsze dopasowanie wsparcia do indywidualnych potrzeb pacjentów.
- •Spór o definicję autyzmu dotyczy nie tylko statystyk, ale też jakości diagnostyki, przydzielania pomocy i kierunków przyszłych badań.
Prof. Dame Uta Frith w komentarzu w „Psychological Medicine” ostrzegła, że definicja autyzmu mogła stać się zbyt szeroka i sprzyjać błędnym diagnozom.
Prof. Dame Uta Frith z University College London w komentarzu opublikowanym 4 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie „Psychological Medicine” zakwestionowała obecną szeroką definicję zaburzeń ze spektrum autyzmu. Badaczka ostrzegła, że zbyt pojemne kryteria mogą prowadzić do błędnych rozpoznań i naddiagnozowania.
Frith odwołała się do gwałtownego wzrostu liczby diagnoz w Wielkiej Brytanii. W latach 60. XX wieku autyzm rozpoznawano tam u około 4 na 10 tys. dzieci. Obecnie diagnozę otrzymuje około 1 na 57 dzieci w wieku szkolnym. Oznacza to wzrost rzędu 40- do 44-krotnego, zależnie od źródła. Jak podkreśliła badaczka, nie musi to oznaczać, że autyzm rzeczywiście występuje znacznie częściej niż wcześniej. W jej ocenie wpływ miały także większa świadomość społeczna, szersze kryteria diagnostyczne, łatwiejszy dostęp do specjalistów i mniejsze piętno związane z diagnozą.
Autorka komentarza zwróciła uwagę, że osoby diagnozowane we wczesnym dzieciństwie często różnią się od tych, które rozpoznanie otrzymują dopiero jako nastolatki lub dorośli. W pierwszej grupie częściej występują trudności językowe i niepełnosprawność intelektualna. W drugiej częściej obserwuje się prawidłowy rozwój poznawczy, ale też lęk, depresję i ADHD. Frith przywołała również badania sugerujące różnice w profilu ryzyka genetycznego między obiema grupami, choć zaznaczyła, że nie wiadomo jeszcze, czy oznacza to istnienie odmiennych biologicznie postaci autyzmu.
Zdaniem Frith potrzebne jest bardziej precyzyjne definiowanie podtypów i większe skupienie na indywidualnych potrzebach pacjentów. Badaczka zaznaczyła, że nie chodzi o ograniczenie dostępu do diagnozy ani o podważanie doświadczeń osób autystycznych. Jej zdaniem większa dokładność mogłaby pomóc lepiej dopasować wsparcie i poprawić jakość badań naukowych.
Zmiany w rozumieniu autyzmu wynikają z rozwoju wiedzy medycznej, ale też z czynników społecznych i kulturowych. Coraz szersze kryteria diagnostyczne zwiększyły liczbę rozpoznań, co stawia pytania o to, czy system opieki zdrowotnej potrafi równocześnie zapewnić właściwą diagnozę i adekwatne wsparcie.
W praktyce dalsza debata może dotyczyć tego, jak odróżniać osoby potrzebujące intensywnej opieki od tych, u których objawy są subtelniejsze, ale nadal wymagają pomocy. Od precyzji definicji zależy nie tylko statystyka, lecz także dostęp do odpowiedniej diagnostyki i wsparcia w ochronie zdrowia.
Zmiany liczby rozpoznań autyzmu w Wielkiej Brytanii
| Okres / źródło | Częstość rozpoznania | Uwagi |
|---|---|---|
| Lata 60. XX w. | ok. 4 na 10 tys. dzieci | Diagnozy głównie u dzieci z wyraźnymi trudnościami komunikacyjnymi i behawioralnymi |
| Obecnie | ok. 1 na 57 dzieci w wieku szkolnym | Szersze kryteria, większa świadomość i łatwiejszy dostęp do diagnostyki |
| Skala wzrostu | około 40–44 razy | Różnica zależna od źródła i sposobu liczenia |
Na podstawie treści artykułu i przytoczonych danych historycznych dotyczących diagnoz autyzmu w Wielkiej Brytanii.
Jak zmieniało się rozumienie autyzmu według prof. Uty Frith
Na podstawie komentarza prof. Uty Frith opublikowanego w "Psychological Medicine" oraz danych przytoczonych w artykule.
Słownik pojęć
- zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD)
- Grupa zaburzeń neurorozwojowych obejmujących szeroki zakres trudności w komunikacji społecznej, zachowaniu i elastyczności funkcjonowania.
- naddiagnozowanie
- Stawianie rozpoznania częściej niż wynikałoby to z rzeczywistego obrazu klinicznego, co może prowadzić do błędnego przypisania objawów.
- niepełnosprawność intelektualna
- Istotne ograniczenia funkcjonowania intelektualnego i adaptacyjnego, które wpływają na codzienne samodzielne funkcjonowanie.
- profil ryzyka genetycznego
- Zestaw wariantów genetycznych związanych z większym lub mniejszym prawdopodobieństwem wystąpienia określonej cechy lub zaburzenia.
- ADHD
- Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi; zaburzenie neurorozwojowe często współwystępujące z autyzmem.
- kryteria diagnostyczne
- Zestaw cech i warunków, które muszą być spełnione, aby można było postawić określoną diagnozę.
