Najważniejsze
- •Ponad 40% Polaków zmaga się z różnymi postaciami alergii, co plasuje Polskę powyżej średniej europejskiej wynoszącej 30-35%.
- •Prof. Bolesław Samoliński postuluje utworzenie Krajowej Sieci Alergologicznej, opartej na modelu opieki koordynowanej (na wzór sieci kardiologicznej i onkologicznej).
- •Głównymi przyczynami wzrostu zachorowań są czynniki cywilizacyjne, takie jak chemizacja życia, sterylność i brak kontaktu z naturą.
- •Kluczową metodą trwałego leczenia jest trwająca 3-5 lat immunoterapia (odczulanie).
- •Projekt napotyka na bariery systemowe, w tym brak oficjalnego stanowiska Ministerstwa Zdrowia, wysokie koszty nowoczesnych szczepionek oraz obawy lekarzy przed nadrozpoznawalnością chorób.
Prof. Bolesław Samoliński z WUM zaapelował latem 2026 roku o utworzenie Krajowej Sieci Alergologicznej oraz o wprowadzenie populacyjnych badań przesiewowych w Polsce.
Prof. Bolesław Samoliński – specjalista zdrowia publicznego, alergolog oraz kierownik Katedry Zdrowia Publicznego i Środowiskowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM) – zaapelował latem 2026 roku o utworzenie Krajowej Sieci Alergologicznej oraz o wprowadzenie w Polsce populacyjnych badań przesiewowych. Postulat ten opiera się na analizach Zakładu Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, Alergologii i Immunologii WUM. Wynika z nich, że obecnie ponad 40 proc. Polaków zmaga się z różnymi postaciami alergii, a co drugi obywatel przeszedł już testy w kierunku uczuleń.
Model opieki koordynowanej i przyczyny epidemii
Koncepcja nowej sieci zakłada reformę systemu opieki zdrowotnej na wzór funkcjonujących już struktur kardiologicznych i onkologicznych. Model ten ma bazować na tzw. opiece koordynowanej, która wyznaczy pacjentowi jasną ścieżkę diagnostyczno-terapeutyczną – od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej do specjalisty alergologa. Jako przyczynę gwałtownego wzrostu zachorowań w Polsce prof. Samoliński wskazuje czynniki cywilizacyjne. Wśród głównych powodów wymienia rosnącą chemizację życia codziennego, nadmierną sterylność w wychowywaniu dzieci oraz odcięcie od środowiska naturalnego. Zdaniem eksperta jedyną drogą prowadzącą do trwałej poprawy zdrowia pacjentów pozostaje immunoterapia, czyli odczulanie.
Alergia jest obecnie najczęściej występującą chorobą przewlekłą u dzieci w Polsce. Skala tego problemu plasuje nasz kraj w górnej granicy średniej europejskiej. Zgodnie z danymi Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI) średnia zapadalność na alergie w Europie wynosi obecnie od 30 do 35 proc.
Bariery systemowe i wątpliwości ekspertów
Wdrożenie proponowanej reformy napotyka jednak na istotne bariery systemowe i budzi kontrowersje w środowisku medycznym. Ministerstwo Zdrowia nie zajęło dotychczas oficjalnego stanowiska w sprawie finansowania sieci oraz populacyjnych badań przesiewowych. Sam projekt nie trafił też do rządowego wykazu prac legislacyjnych. Krytycy pomysłu zwracają uwagę na ryzyko nadrozpoznawalności chorób. Wykrycie przeciwciał klasy IgE u pacjentów bezobjawowych nie jest bowiem tożsame z alergią, a masowy przesiew może przeciążyć system i wygenerować zbędne koszty. Wątpliwości budzi również pominięcie roli lekarzy medycyny rodzinnej oraz jednostronne promowanie immunoterapii. Leczenie to trwa od 3 do 5 lat i wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla pacjentów ze względu na niską refundację nowoczesnych szczepionek podjęzykowych.
Koncepcja reformy opieki alergologicznej w Polsce
Opracowanie na podstawie postulatów prof. Bolesława Samolińskiego
Porównanie korzyści i ryzyk proponowanych zmian systemowych
Badania przesiewowe i Krajowa Sieć Alergologiczna
Tradycyjna i nowoczesna immunoterapia (odczulanie)
Skala problemu alergii w Polsce i Europie
| Wskaźnik | Polska | Średnia europejska |
|---|---|---|
| Odsetek populacji zmagający się z alergiami | Ponad 40% | 30% - 35% |
| Odsetek przetestowanych pod kątem uczuleń | Około 50% (co drugi obywatel) | Brak danych w tekście |
| Status alergii u dzieci | Najczęściej występująca choroba przewlekła | Brak szczegółowych danych w tekście |
Dane: Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, Alergologii i Immunologii WUM / EAACI
Słownik pojęć
- Immunoterapia (odczulanie)
- Metoda leczenia alergii polegająca na regularnym podawaniu pacjentowi stopniowo zwiększanych dawek alergenu w celu wytworzenia tolerancji immunologicznej. Potocznie nazywana odczulaniem.
- Opieka koordynowana
- Model organizacji leczenia, w którym pacjent jest prowadzony przez system opieki zdrowotnej według ściśle określonego planu, a przepływ informacji i decyzji między lekarzem POZ a specjalistami jest skoordynowany.
- Przeciwciała IgE
- Klasa przeciwciał (immunoglobulin) odpowiedzialnych za reakcje alergiczne typu natychmiastowego. Ich podwyższone stężenie we krwi sugeruje skłonność do uczuleń (atopię).
- Badania przesiewowe
- Badania przeprowadzane w zdrowej populacji (lub grupie ryzyka) mające na celu wykrycie chorób we wczesnym, często bezobjawowym stadium rozwoju.
- Hipoteza higieniczna (sterylność)
- Teoria medyczna sugerująca, że nadmierna czystość i brak kontaktu z drobnoustrojami w dzieciństwie ograniczają prawidłowy rozwój układu odpornościowego, co sprzyja rozwojowi alergii.
